Trời sập tối nhanh trên cồn, không có đèn đường, chỉ vài nhà bật bóng compact trắng hắt ra sân đất. Bà chủ quán nước hồi chiều, nghe cô hỏi có ai rành chuyện xưa của xứ này không, chỉ đường cho cô tới một căn nhà mái ngói cũ nằm khuất sau hàng dừa, bảo đó là nhà thầy giáo Tư, dạy học ở cồn này mấy chục năm, giờ về hưu rảnh rang, thích đọc sách cũ hơn ai hết vùng này.

Cô đứng ngoài cổng rào tre gọi vọng vào, một ông già dáng gầy, đeo kính lão sợi dây cột sau ót, bước ra mở cổng, nhìn cô một lượt rồi mời vào nhà không hỏi han gì nhiều, như thể khách lạ hỏi chuyện xưa vốn không phải chuyện gì hiếm ở nhà ông.

"Nghe nói thầy có sách cũ. Tui hỏi chuyện chín cửa sông."

"Sách thì có, để tui lấy cho coi, chớ chỉ giùm thì chưa chắc chỉ được gì, sách với đời nhiều khi nói khác nhau lắm."

Ông dẫn cô vào phòng khách nhỏ, một cái kệ gỗ ẩm mốc dựng sát vách, sách xếp không theo thứ tự nào rõ ràng, vài cuốn bìa da đã bong mép, ông lần tay theo gáy sách một lúc rồi rút ra một cuốn dày, giở tới một trang đã đánh dấu sẵn bằng một cọng lá khô, đặt lên bàn dưới ánh đèn compact trắng hắt xuống trang giấy ngả vàng.

"Đây, sách chép hồi đầu thế kỷ mười chín, thời vua Gia Long với Minh Mạng, ghi rõ ràng sông này chảy ra biển bằng tám cửa, không phải chín."

"Tám? Người ta nói chín cửa chín rồng mà thầy."

"Ừ, chín cửa chín rồng là cách nói sau này, đẹp thì đẹp, nhưng sách cũ ghi tám, có mấy cái tên giờ chẳng ai còn kêu nữa, con nghe thử coi có quen chữ nào không: Ngao Châu, Băng Côn."

Cô lắng nghe từng chữ ông đọc, lật lại trong đầu coi có chữ nào từng thấy trong sổ cha để lại không, nhưng cả hai cái tên đều lạ hoắc, như thể chúng thuộc về một tấm bản đồ khác hẳn tấm bản đồ cô đang cầm trong đầu.

"Chưa nghe bao giờ."

"Ai cũng vậy hết, tên nó chết lâu rồi, chết trước khi tới lượt mấy cái cửa người ta còn nhắc bây giờ."

Bà vợ ông, dáng nhỏ thó, tóc búi gọn, bưng ra một khay trà, đặt xuống bàn nghe cái cạch nhẹ, rót ra hai ly, nghe ông nói tới đó thì chen ngang, giọng chắc nịch không chút ngần ngừ.

"Ông nói tám chớ tui nghe từ nhỏ tới lớn ai cũng kêu chín cửa, chín rồng, có ai kêu tám bao giờ đâu."

"Bà không đọc sách thì bà nghe theo người ta nói, người ta nói riết thành quen, chớ sách nó chép sao thì tui theo vậy."

"Sách với chả vở, tui sống ở đây bảy chục năm, nghe chín cửa từ hồi còn con nít, giờ ông đem sách ra cãi lại với tui làm gì."

Ông giáo không cãi thêm câu nào, chỉ cười nhẹ, đưa mắt qua cô như để phân trần, rồi rót thêm trà vào ly của mình dù ly còn gần đầy, tay hơi run khi cầm ấm.

"Bà nói vậy cũng đúng, ai sống ở đây cũng có cái đúng của người đó, tui với bả cãi chuyện này cũng mấy chục năm rồi, có ai chịu ai đâu."

Cô ngồi trên cái ghế đẩu thấp, ngước lên nhìn hai ông bà, thấy cái khoảng cách giữa một người đọc chữ trong sách và một người sống hết một đời ngay tại chỗ đó, hai cái đúng khác nhau nằm cạnh nhau bao nhiêu năm mà không ai cần thắng ai, cứ vậy mà sống chung một mái nhà.

"Vậy tin cái nào thầy? Tám hay chín?"

Ông giáo gấp cuốn sách lại, không trả lời ngay, nhìn ra khoảng sân tối om ngoài cửa sổ một lúc, giọng chậm hẳn lại, như thể câu này ông đã nghĩ tới rất nhiều lần trước khi có ai hỏi.

"Con hỏi câu đó thì tui cũng chịu, tui chỉ dám nói với con một điều tui nghĩ ra sau bao nhiêu năm đọc mấy trang này. Cái tên đặt trước, rồi người ta đếm sau cho vừa."

Cô nghe một lần mà nhớ liền, như nhớ giờ một con nước lạ. Bà vợ ông đặt ly trà xuống, không cãi câu đó.

"Có cửa nào trong tám cửa đó giờ không ai nhắc nữa không thầy?"

"Chuyện đó thì tui không dám nói bừa, sách ghi tên chớ sách không chỉ chỗ, mà chỗ với tên nhiều khi đời sau gán ép vô nhau, đúng sai tui không dám chắc, con đừng hỏi tui thêm chuyện đó."

Ông khép cuốn sách lại hẳn, đặt tay lên bìa như để chặn không cho câu chuyện đi xa hơn, bà vợ ngồi bên cạnh im lặng nhấp một ngụm trà, không chen vào nữa, ngọn đèn compact trên trần hắt xuống một quầng sáng trắng nhợt phủ lên cả ba người, ngoài sân tiếng côn trùng kêu ri rỉ không dứt.

Út Lành ngồi thêm một lúc, uống hết ly trà đã nguội, rồi đứng dậy cáo từ, cảm ơn hai ông bà đã tiếp chuyện khuya. Ông giáo tiễn cô ra tới cổng rào tre, đứng đó nhìn theo bóng cô khuất dần vào con đường tối, không nói thêm gì nữa.

Cô đi giữa đêm, một tay giữ quai túi vải, đếm bước chân. Đếm tới tám thì khựng lại, rồi bước thêm một bước cho đủ chín, và đếm lại từ một, cho tới khi thấy cái bóng đèn vàng trước cửa nhà trọ.