Sáng hôm sau, Trầm đi một mình. Không nhắn Khôi. Không nhắn Thầy Tứ. Chỉ cô, và những nơi đã làm nên cuộc đời cô suốt mười ba năm qua.

Cô bắt đầu từ quầy cân. Đứng đó một lúc, nhìn cân tiểu ly bạc đã ố xám, nhớ lại lần đầu tiên cô đứng sau chiếc bàn gỗ này, run rẩy, mới lên bảy, chưa hiểu hết mình đang bước vào điều gì. Mặt bàn gỗ vẫn còn vết xước cũ cô từng vô tình để lại năm đó. Cô đưa tay chạm vào, cảm nhận lại đúng cảm giác thô ráp quen thuộc dưới đầu ngón tay.

Cô đi tiếp, tới quán xôi bà Tuyết. Bà không có ở đó sáng nay, chỉ có gánh hàng trống. Chiếc ghế nhựa quen thuộc vẫn còn kê ngay ngắn cạnh gánh, như thể chờ ai đó tới ngồi. Cô đứng nhìn một lúc, nghĩ tới việc bà Tuyết là hậu duệ họ Đỗ, một trong những người đang vô tình trả giá cho lời buộc tội của tổ tiên cô.

Cô đi tới nơi Sen từng ngồi vẽ móng trên phố cổ. Vỉa hè giờ đã có người khác bán hàng, một chị bán nước mía với chiếc máy ép cũ kỹ, cuộc sống vẫn tiếp diễn, không chờ đợi ai. Cô đứng lặng, không khóc, chỉ để ký ức trôi qua.

Cô nhớ tiếng cười của Sen. Nhớ hai ngón tay gõ nhịp lên mặt bàn. Nhớ mùi sơn móng nồng nồng vương lại trên áo mỗi lần hai đứa ngồi cạnh nhau. Nhớ câu nói nửa đùa nửa thật trên sân thượng, về việc đi biển trước. Sen chưa từng được đi biển. Sẽ không bao giờ được đi nữa.

Cô đi ngang qua văn phòng hợp đồng, nơi cô ký tên lần đầu, nơi Khôi ký chậm hơn nửa giây. Cánh cửa kính vẫn phản chiếu bóng cô mờ mờ khi cô lướt qua. Cô đi ngang kho hồ sơ, nơi từng đêm cô lẻn vào tìm một cái tên làng chưa ai chịu nhắc. Mỗi bước chân, một mảnh ký ức.

Cuối cùng, cô tới hậu cung, ngồi xuống trước tượng mẹ như mọi lần. Không khí trong hậu cung lạnh hơn bên ngoài, mùi đá cũ và bụi thời gian quyện vào nhau quen thuộc. Nhưng lần này, cô không kể chuyện. Cô chỉ ngồi, im lặng, để câu hỏi lớn nhất tự vang lên trong đầu.

Gánh. Sang tên. Phá.

Cô nghĩ tới đường thứ nhất. Cải cách, chia đều gánh nặng. Nghe hợp lý nhất. Công bằng nhất. Nhưng cũng là cách hệ thống này tiếp tục tồn tại, dưới một cái tên khác, một hình dạng khác. Vẫn sẽ có người mang vía trống. Vẫn sẽ có người gánh hộ. Chỉ là gánh công bằng hơn. Vẫn sẽ có một đứa trẻ nào đó, một ngày nào đó, đứng trước quầy cân này, run rẩy như cô từng run.

Cô nghĩ tới đường thứ hai. Cô tự gánh nốt. Sạch sẽ nhất, với những người còn lại. Nhưng cũng là cách hệ thống này tiếp tục tồn tại, chỉ đổi tên người trả giá lần cuối. Và cô sẽ thành tượng, ngồi cạnh mẹ, không ai hỏi cô có đồng ý không, dù lần này chính cô là người chọn.

Cô nghĩ tới đường thứ ba. Phá bỏ tất cả. Nguy hiểm nhất. Không kiểm soát được. Có thể chết người. Nhưng là con đường duy nhất thực sự chấm dứt việc bất kỳ ai khác phải trở thành cô, hay Sen, hay mẹ cô.

Trầm chạm tay lên mu bàn tay tượng, như mọi lần, lớp đá dưới đầu ngón tay nhẵn bóng vì bao lần cô đã chạm vào. Lần này, cô không hát ru. Cô chỉ hỏi, thành tiếng, rất khẽ.

"Mẹ sẽ chọn gì?"

Không có câu trả lời. Chỉ có nhịp thở chậm, đều, dưới lòng bàn tay cô, và hơi lạnh của đá quyện với hơi ấm mong manh còn sót lại trong lớp da hoá đá.

Nhưng trong sự im lặng đó, Trầm nhận ra một điều: mẹ cô đã chọn gánh, năm mười tám tuổi, và nó không cứu được ai mãi mãi. Nó chỉ trì hoãn. Nó chuyền tiếp gánh nặng sang một đứa trẻ bảy tuổi, chưa kịp lớn đã phải bắt đầu trả một món nợ không phải của mình.

Gánh không phải là kết thúc. Sang tên cũng không phải là kết thúc. Cả hai chỉ là những cách khác nhau để hệ thống này tiếp tục sống, dưới một cái tên đẹp hơn.

Cô nghĩ tới ba trăm người trong Ngõ Giữ. Tới bà Xuân neo đơn. Tới cặp vợ chồng trẻ vừa vay vốn mở tiệm sửa xe. Tới người đàn ông chủ cửa hàng tạp hoá, tay còn dính bột mì, giọng run lên vì sợ mất kế sinh nhai. Cô không có câu trả lời cho họ. Cô chỉ biết, mình không thể tiếp tục để nỗi sợ của họ quyết định thay số phận của những người chưa sinh ra, những đứa trẻ bảy tuổi tương lai có thể mang vía trống, có thể bị bán khoán, như cô từng bị.

Chỉ có phá, mới thực sự là một kết thúc.

Trầm đứng dậy, lau khô đôi mắt chưa từng ướt, nhìn tượng mẹ lần cuối trước khi rời đi, bước chân chắc chắn hơn bất kỳ lúc nào trong suốt hành trình cô đã đi qua.

Cô đi thẳng về phía villa Tây Hồ, không gọi trước, gõ cửa, và khi Khôi mở cửa, cô chỉ nói một câu.

"Em đi cùng anh."