Thứ Ba, anh Long gọi tôi vào phòng riêng, một điều hiếm khi xảy ra, thường chỉ dùng để trao đổi việc quan trọng hoặc nhạy cảm hơn công việc thường ngày.

"Nhi coi giúp anh cái này," anh nói, đưa cho tôi một bộ hồ sơ đối tác mới, "bên đó báo giá thấp bất thường so với thị trường, anh muốn em rà kỹ xem có gì bất ổn không trước khi mình ký hợp đồng dài hạn."

Tôi nhận lấy hồ sơ, bắt đầu đọc, cảm thấy quen thuộc với cảm giác này: một điều gì đó nhìn bên ngoài có vẻ tốt đẹp, hấp dẫn, nhưng cần phải soi kỹ để tìm ra cái giá thật đằng sau nó. Tôi dành cả buổi sáng rà soát từng điều khoản, tìm ra một vài điểm bất lợi ẩn trong phần phụ lục, những điều khoản phạt rất nặng nếu bên Kim Long muốn chấm dứt hợp đồng sớm, được viết bằng ngôn ngữ pháp lý phức tạp, dễ bị bỏ qua nếu không đọc kỹ.

"Anh Long, em thấy giá thấp là có lý do, họ giấu một khoản phạt chấm dứt hợp đồng sớm rất nặng trong phụ lục ba," tôi báo cáo, chỉ ra từng điều khoản cụ thể.

"Giỏi lắm, đúng là cái này khó nhìn ra nếu không quen đọc kỹ," anh Long gật gù, "em thấy đó, có những cái sai sót thật sự do vô tình, nhưng cũng có những cái được viết ra rất cẩn thận, rất có chủ đích, chỉ là được nguỵ trang khéo léo để trông giống sai sót thôi."

Câu nói đó ở lại trong đầu tôi suốt cả ngày, vì nó gần như tóm gọn đúng điều tôi đang dần nhận ra về điều khoản "trừ dần chi phí đào tạo" trong hợp đồng của Yến: không phải một sơ suất trong lúc soạn thảo vội vàng, mà là một điều khoản được viết ra rất cẩn thận, đủ mơ hồ để có lợi tối đa cho bên soạn ra nó, và đủ hợp pháp trên bề mặt để không ai có thể dễ dàng chỉ ra sai phạm cụ thể.

Buổi chiều, tôi tranh thủ giờ nghỉ ngắn để tìm hiểu thêm về khung pháp lý liên quan tới hợp đồng lao động cho người chưa thành niên tại Việt Nam, thứ tôi đã tự nhắc mình cần làm từ mấy tuần trước. Tôi tìm được vài bài viết tổng hợp, đọc lướt qua, hiểu sơ bộ rằng có những quy định về giờ làm việc tối đa, nhưng cũng có những khoảng trống, đặc biệt với ngành nghệ thuật biểu diễn, nơi thời gian chuẩn bị trước khi lên sân khấu không được tính vào giờ làm việc chính thức.

Tôi ghi lại phát hiện đó vào sổ, kèm một ghi chú thận trọng: "Cần hỏi người có chuyên môn pháp lý thật sự, không tự suy diễn. Đây là chỗ dễ sai nhất nếu chỉ đọc lướt qua vài bài báo không chính thống." Tôi tự nhắc mình, đúng như mọi lần vẫn tự nhắc trong công việc kế toán, rằng hiểu sai một điều luật có thể dẫn tới những kết luận hoàn toàn sai lệch, và trong trường hợp này, sai lệch có thể gây hại cho chính người tôi đang cố bảo vệ.

Tối đó, tôi mở lại file "Hồ sơ đối chiếu", thêm một mục mới: "Cần tìm luật sư hoặc người có chuyên môn, không thể tự mình xử lý phần pháp lý này." Tôi đọc lại dòng đó, nhận ra đây là lần đầu tiên tôi thừa nhận với chính mình rằng cuộc điều tra này đã vượt quá khả năng một mình tôi có thể xử lý, và tôi sẽ cần thêm người khác, những người tôi còn chưa biết là ai, để đi tiếp được xa hơn.

Tôi nghĩ tới việc mình từng tự tin nghĩ rằng chỉ cần cẩn thận, chỉ cần đọc kỹ, chỉ cần không kết luận khi chưa đủ chứng cứ, là đủ để tự mình đi tới cùng một sự thật. Kỹ năng đó đúng là hữu ích, đã giúp tôi tìm ra được nhiều mảnh ghép quan trọng suốt hơn một tháng qua, nhưng tôi bắt đầu nhận ra nó có giới hạn: một người làm kế toán, dù giỏi tới đâu, cũng không thể tự mình đọc hiểu hết mọi tầng ý nghĩa pháp lý ẩn trong một hợp đồng lao động phức tạp, càng không thể tự mình biết chắc điều gì hợp pháp, điều gì không, chỉ dựa vào cảm giác đúng sai của bản thân.

Tôi nhớ lại lời anh Long ban sáng, về những điều khoản được viết cẩn thận để trông giống sai sót. Nếu công ty Hừng Đông thật sự đã soạn hợp đồng theo đúng kiểu đó, có chủ đích, có tính toán, thì tôi càng cần một người hiểu luật thật sự để chỉ ra chính xác đâu là ranh giới giữa điều họ được phép làm và điều họ không được phép làm, thay vì chỉ dựa vào linh cảm đạo đức của một khán giả đang phẫn nộ.