Dịch nghĩa:

Chân tay co quắp, lại thêm lạnh giá,

Phát nóng, thêm lạnh, dùng thang Tứ nghịch.

Ỉa mửa đã cầm rồi mà mình còn đau,

Dùng thang Quế chi hòa giải là tốt nhất.

Bất khả hãn bệnh chứng ca (Bài ca về triệu chứng các bệnh không thể phát hãn được)

Dịch nghĩa:

Mạch đi Nhược là vô dương, đi Trì là thiếu máu

Bệnh thấp ôn, chứng phát nấc, mệt mỏi và bứt rứt,

Đàn bà bị khi vừa có kinh,

Những người khi bị động cùng là hư nhược rất không nên dùng thuốc phát hãn.

Bất khả hạ bệnh chứng ca (Bệnh ca về triệu chứng các bệnh không thể dùng thuốc xổ được)

Dịch nghĩa:

Mạch đi Phù, Hư, Tế lại có các chứng biểu,

Nôn mửa, sợ lạnh, không thể trung tiện được,

Đại tiện rắn, táo, tiểu tiện trong,

Hoặc ít, hoặc nhiều, hoặc đại tiện lỏng.

Phúc thống bệnh chứng ca (Bài ca về triệu chứng các bệnh đau bụng)

Dịch nghĩa:

Bệnh thương hàn đau bụng phải xem cho rõ,

Có chứng hư, chứng thực, có chứng âm, chứng dương,

Bệnh về kinh Thái dương mà xổ thì sinh ra đau ruột,

Nên dùng thang Quế chi thêm Thược dược, nếu đau quá thì thêm Hoàng

Bệnh về kinh Thiếu âm mà đau ruột thì tháo dạ rất nhanh.

Nên dùng thang Tứ nghịch thêm Thược dược,

Đau trong ruột nên xem người bệnh già hay trẻ,

Nếu là thực thì dùng thang Thừa khí rất hay

Cước khí bệnh chứng ca (Bài ca về triệu chứng bệnh cước khí)

Dịch nghĩa:

Chứng cước Khí tương tự chứng thương hàn,

Đầu nhức, mình nóng, đại tiện bì,

Các khớp chân tay đau, thêm cả nôn ọe,

Chỉ khác ở chỗ bệnh cước khí khó co chân tay hơn.

Tiều rằng: Trước đạo hữu truyền,

Năm tạng, sáu phủ, lệ biên đủ chừng

Tuy rằng bệnh, mạch rõ phân,

Chỉ ư cùng thực chưa từng biện minh.

Môn rằng: Người chịu khí sinh,

Ốm, gầy, béo, chắc, vóc hình khác nhau.

Vậy nên tạng phủ chịu đau,

Chứng hư, chứng thực lố màu tựa như.

Thực là khí thịnh có dư,

Hư là bất túc, lừ đừ ốm o.

Can thực thời hay giận lo,

Hai tròng mắt đỏ, nét co sảy sần.

Can hư dưới nách giựt gân,

Móng tay khô biếc, phăn phăn ê hoài,

Tâm thực thời mừng cười dai,

Nhức trong cánh nách, xuống dài hông đau.

Tâm hư sợ sệt lao chao,

Cứng trong gốc lưỡi, mặt sầu thương lo.

Tỳ thực thời bụng đầy no,

Nặng nề mình mẩy, mỏi giò, lộ hung.

Tỳ hư bốn vóc chảng dùng,

Ít ăn, nhiều ỉa, ẩu lung, ruột lồi.

Phế thực thời suyễn ho đồi,

Vai lưng vế nhức, buồn hôi ra dầm.

Phế hư hơi thở vắn trầm,

Miệng khô mũi nhức rên ngâm mạc hình.

Thận thực thời dạ trướng bành,

Đái vàng, ỉa rót, thủng hình, mặt thâm.

Thận hư lạnh lẽo như dầm,

Lưng co đau nhức ầm ầm tai kêu.

Chứng trong năm tạng chẳng đều,

Bệnh ngoài sáu phủ cũng nêu khác chừng.

Đảm thực thời khí mộc hừng,

Trong minh hồi hộp ngập ngừng chẳng an.

Đảm hư hay ẩu nước toan,

Đắng mồm nhăn nhò, mơ màng luống nghi.

Tiểu trường thực ắt hỏa suy,

Nóng khô khát uống, dưới đì nhỉ vung.

Tiểu trường hư ắt lạnh lùng,

Mấy lèo ruột nhỏ hơi sùng sục đau,

Vị là chỗ chứa cơm rau,

Thực thời bụng nhảy, no trào hơi nhăng.

Vị hư cơm chẳng chịu ăn,

Ẩu lên hôi hám, ỉa rằng chẳng tiêu.

Đại trường thực khí kim nhiều,

Ruột như dao cắt chín chiều quặn đau.

Đại trường hư, ắt trống sau,

Khách hàn vào ngụ, làm no ỉa liền.

Bàng quang thực khí nước truyền,

Nóng ran khát uống, đan điền mếch chưng.

Bàng quang hư át lạnh dần,

Bào trơn đái láo không chừng chảy tuôn.

Tam tiêu là phủ hơi luồn,

Uống ăn, tiêu hóa, nhờ luồng ba hơi.

Thực thời da sủi sững hơi,

Đái vàng, ỉa bón, là nơi thăm chừng.

Hư thời ngôi trống, hàn ngưng,

Đái xót, ỉa bón, ăn ngừng, chậm tiêu,

Chứng đau hư, thực chẳng đều,

Bởi nơi tạng phủ bệnh nhiều khác nhau.

Hợp chia bệnh mới, bệnh lâu,

Bệnh già, bệnh trẻ, gan cầu thực hư,

Lâu cùng già ấy, nhiều hư,

Mới mà trẻ ấy, thực dư hơi tà.

Rẽ phân biểu lý chia ra,

Hoặc hàn, hoặc nhiệt ở ta xét bàn.

Tóm câu biểu, lý, nhiệt, hàn,

Chẳng qua hư, thực nẻo đàng ấy thôi.

Một lời ta dón ngươi ôi!

Thực thời tả thực, hư rồi bổ hư,

Dẫu lầm chứng thực làm hư,

Chứng hư làm thực khôn từ lỗi ngươi

Thực, hư, thầy thuốc giết người,

Độc hơn ôn dịch bắt tươi oan hồn.

Nào lời đạo hữu dạy khôn,

Trong ngoài tạng phủ, phải dồn sánh coi.

Sánh coi tật bệnh mở mòi,

Đến khi trị liệt lại soi mạch hình.

Trong, ngoài, hư, thực tỏ tình,

Mặc dầu đối chứng phẩm bình thuốc thang,

Bổ hư xưa đã sẵn phương,

Chỉn e tả thực lắm đường sai ngoa.

Các kinh đều có hỏa tà,

Thuốc đi hỗn nghịch gây ra sự loàn,

Bùa linh thầy vẽ rõ ràng,

Cầm coi các đạo cứu an hỏa tà:

Chư dược tả chư kinh chi hỏa tà (Các vị thuốc trị hỏa tà ở các kinh mạch)

Dịch nghĩa:

Hoàng liên trị hỏa tà ở tim,

Chi tử, Hoàng cầm trị hỏa tà ở phổi,

Bạch thược trị hỏa tà ở lá lách,

Sài hồ, Hoàng liên trị hỏa tà ở gan và mật.

Tri mẫu trị hỏa tà ở thận,

Mộc thông trị hỏa tà ở ruột non.

Hoàng cầm trị hỏa tà ở ruột già,

Sài hồ, Hoàng cầm trị hỏa tà ở tam tiêu.

Hoàng bá trị hỏa tà ở bọng đái.

Ngư rằng: Bệnh nhiễm hơi tà,

Sao là ngoại cảm, sao là nội thương?

Chứng kiêm ngoại cảm nội thương,

Phép thầy trị liệu theo đường nào ôi?

Môn rằng: Sách có biện rồi,

Nội thương, ngoại cảm, hai hồi phân minh.

Nội thương đều bởi thất tình,

Đau từ năm tạng trong mình gây ra.

Ngoại thương đều bởi xông pha,

Khiến nên sáu phủ chịu tà lục dâm.