Sáng mùng ba, ánh nắng lên muộn hơn thường lệ.

Hay có lẽ không phải vậy — có lẽ ánh nắng vẫn lên đúng giờ, chỉ là không ai trong ba chị em chú ý. Họ đã dậy từ trước bình minh, làm những việc cần làm trong im lặng, như thể nếu nói to ra thì cái buổi sáng này sẽ trở thành thật hơn mức họ có thể chịu được.

Phương là người cuối cùng bước ra khỏi căn phòng cô từng ngủ hồi còn nhỏ. Cô đứng ở ngưỡng cửa một lúc, nhìn vào bên trong. Chiếc giường đã dỡ xong, chỉ còn lại tấm ván gỗ sần sùi. Vết phai màu trên tường — hình vuông nhạt hơn xung quanh — là dấu tích của tấm lịch bố hay treo mỗi năm, tờ lịch in hình phong cảnh miền Bắc mà ông mua ở chợ từ trước Tết. Năm nào cũng vậy. Bố bảo: "Treo lịch vào nhà là treo thêm một năm mới." Phương chưa bao giờ hỏi ông lấy câu đó từ đâu.

Cô khép cửa phòng lại. Rồi lại mở ra. Rồi khép lại lần nữa.

Ngoài hiên, Linh đang ngồi trên bậc thềm, hai tay ôm gối, nhìn ra khoảng sân xi măng còn ướt sương. Em gái cô — ba mươi tuổi, đầu tóc buộc vội — trông lúc này giống hệt đứa trẻ mười hai tuổi ngày nào ngồi chờ bố về từ công trình, mỗi chiều đều chờ, dù bố có về hay không. Thói quen của người hay bị bỏ lại.

Minh, anh trai, đang chuyển mấy thùng carton ra trước cổng. Anh làm việc đó với thái độ của người đang cố không nghĩ gì — cúi xuống, nhấc lên, đặt xuống, cúi xuống, nhấc lên, đặt xuống. Chuyển đồ như người máy. Phương hiểu. Đó là cách anh vẫn làm khi xúc động: anh tìm việc gì đó bằng tay. Hồi bố mất, anh đã tự tay đóng đinh từng tấm ván thiên, dù nhà đám đã có người làm.

Phương đi ra, đứng giữa sân.

Căn nhà trống rỗng sau lưng cô như một hơi thở bị nín lại. Mười mấy năm ở Sài Gòn, mỗi lần về đây cô đều có cảm giác căn nhà đang thở — mùi gỗ cũ, mùi nhang, mùi cơm, mùi của thứ gì đó không có tên nhưng cô nhận ra ngay từ ngoài ngõ. Giờ thì không còn nữa. Mấy hôm dọn dẹp đã tẩy đi hết lớp mùi đó. Chỉ còn lại mùi bụi và mùi sơn tường tróc.

"Xong chưa?" Minh hỏi mà không quay lại.

"Xong rồi," Phương đáp.

Không ai nói thêm gì.

Linh đứng dậy, phủi bụi ở gối quần, bước vào trong lần cuối. Cô đi vòng qua bếp, qua phòng khách, qua hành lang hẹp dẫn ra nhà vệ sinh. Tiếng dép lê của cô trên nền gạch bông vang lên rõ ràng trong khoảng không yên tĩnh. Phương đứng ở cửa nhìn theo, không đi vào nữa. Cô đã đi vào quá nhiều lần rồi trong ba ngày qua — mỗi lần đều tìm cớ, nào là quên cái này, nào là kiểm tra cái kia. Thực ra chỉ là không muốn rời đi.

Chiếc chìa khóa vẫn còn trong tay cô.

Bố đưa cô chiếc chìa khóa này năm cô mười tám tuổi, ngày cô lên Sài Gòn nhập học. Lúc đó bố không nói nhiều — ông vốn không phải người hay nói nhiều. Chỉ đặt vào lòng bàn tay cô, bảo: "Để lúc nào cũng có chìa về nhà." Cô đã mang theo suốt từ đó. Mười mấy năm, chìa khóa đi từ cái ví sinh viên bạc màu sang cái móc khóa nhỏ hình con mèo sang cái ví da đen cô dùng bây giờ. Chưa bao giờ thất lạc. Chưa bao giờ để nhầm.

Có những đêm ở Sài Gòn, khi bắt xe về trễ, tay móc vào đáy túi tìm chìa khóa phòng trọ, ngón tay cô hay chạm phải chiếc chìa khóa nhà cũ trước. Mỗi lần như vậy có một thứ gì đó giống như an tâm — rằng còn có chỗ để về, rằng còn có nơi là của mình.

Giờ thì không còn nữa.

Linh bước ra, mắt hơi đỏ nhưng không khóc. Minh đã xếp xong đồ, đang đứng dựa lưng vào cột cổng, nhìn đồng hồ. Xe tải đặt chín giờ. Còn mười lăm phút.

"Vào lần nữa không?" Linh hỏi Phương.

Phương lắc đầu.

Cô bước vào.

Ngôi nhà trống không làm tiếng chân cô vang lên khác với mọi khi. Âm thanh của sự vắng. Phương đi qua phòng khách — chỗ chiếc bàn thờ đặt giờ chỉ còn hình chữ nhật sạch hơn trên tường, vì nhiều năm bụi bám xung quanh mà không vào được. Bàn thờ đã được chuyển về nhà Minh từ hôm qua. Bố cũng đã về đó rồi, theo một nghĩa nào đó.

Cô vào bếp. Cái bếp gas cũ bố mua năm hai nghìn linh mấy, Minh đã cho người mua ve chai lấy từ hôm qua. Còn lại cái bệ gạch, vết dầu ăn bám đen hai bên. Phương nhớ hồi còn nhỏ, mỗi sáng sớm bố dậy nấu cơm trước khi đi làm — ông hay nấu nhiều, để chị em cô ăn được cả trưa. Bếp than hồi đó. Sau mới chuyển sang bếp gas. Nhưng mùi khói củi từ cái bếp cũ ngấm vào tường, ngấm vào gỗ, mãi không đi hết.

Phương dừng lại ở bàn trong phòng khách. Chiếc bàn cũng đã đi rồi — chỉ còn lại cái bàn nhỏ ọp ẹp không ai muốn lấy, đặt sát tường, mặt bàn có vết khắc nguệch ngoạc: chữ "M" — Minh khắc lúc còn học lớp ba, bị bố phạt quỳ một tiếng.

Cô đặt chiếc chìa khóa lên mặt bàn.

Đứng yên đó một lúc. Chìa khóa cũ, đã xỉn màu, móc hoen rỉ ở đầu. Ai nhìn vào cũng thấy đây là thứ không còn giá trị dùng được. Người mua nhà sẽ thay ổ khóa mới — đương nhiên là vậy, ai mua nhà cũng làm vậy. Chiếc chìa này, dù có mang đi, cũng chỉ là mở được một cái ổ khóa không còn tồn tại nữa.

Nhưng bỏ đi thì không đành.

Phương nghĩ đến câu đó — không đành — và nhận ra đây không phải về chiếc chìa khóa. Về cái gì, cô không chắc. Về căn nhà này, về bố, về tất cả những gì đã xảy ra trong hai mươi mấy năm giữa bốn bức tường này. Những bữa cơm không ai nói với ai. Những lần Minh bỏ nhà đi vì cãi nhau với bố rồi lại về. Những đêm bố ốm nằm một mình trong buồng trong khi chị em cô đã lên Sài Gòn cả rồi. Những cái Tết ngày càng ít người hơn.

Và cả những thứ đẹp. Cái Tết bố mua pháo về đốt ngoài sân, khói bay mù mịt, cả xóm ra đứng xem. Chiều ba mươi bố gói bánh chưng, dây lạt xanh thơm mùi lá dong. Mùa hè cô và Linh nằm võng trong nhà đọc truyện, bố ngồi uống trà trên bậc thềm, quạt tay, im lặng theo cách của người thấy đời sống đang ổn.

Cô rút tay lại. Không cầm chìa khóa lên nữa.

Bước ra ngoài.

Không khóa cửa.

Nắng lúc này đã lên cao hơn, chiếu vào khoảng sân xi măng tạo ra những vệt sáng vàng nhạt. Linh và Minh đứng ở cổng nhìn cô đi ra. Không ai hỏi gì. Cô nghĩ họ có thể thấy từ mặt cô là đã xong rồi.

Xe tải đến đúng giờ. Người chủ xe — một người đàn ông trung niên, tóc hoa râm, áo phông đã bạc — nhảy xuống, nhìn đống thùng carton, gật đầu. "Mấy thùng đi Sài Gòn, mấy thùng đi Hà Nội?" Minh chỉ, giải thích ngắn gọn. Người đàn ông ghi vào quyển sổ nhỏ.

Phương đứng nhìn họ bốc đồ lên xe.

Mỗi thùng carton là một phần của ngôi nhà này đang đi. Cái chậu đất nung bố dùng trồng gừng. Mấy quyển sách giáo khoa cũ không ai cần nhưng không nỡ bỏ. Cái chăn bông đã vá chằng vá đụp mà Linh nhất định mang về. Những vật vô dụng theo nghĩa thực dụng nhưng lại là tất cả theo một nghĩa khác.

"Đi được chưa?" Minh hỏi.

Phương nhìn lại căn nhà lần cuối.

Cửa trước vẫn mở. Bên trong tối và trống. Từ ngoài nhìn vào không thấy gì nhiều — chỉ thấy khoảng tối và cái bàn nhỏ sát tường, trên đó có thứ gì đó sáng lên khi ánh nắng xiên vào đúng góc.

Chiếc chìa khóa.

Nằm đó, trên mặt bàn, trong ngôi nhà không còn là của họ nữa. Sẽ có người đến, sẽ thay ổ khóa, sẽ sơn lại tường, sẽ xây thêm hoặc đập bớt. Chiếc chìa khóa đó rồi sẽ bị quét đi cùng rác, hoặc ai đó nhặt lên rồi bỏ vào thùng rác vì không biết nó mở cái gì. Đó là kết thúc rất bình thường của những thứ không còn dùng được.

Nhưng bây giờ, lúc này, nó đang nằm đó.

Và điều đó, theo một cách nào đó, là đủ.

"Đi được rồi," Phương nói.

Ba chị em ra khỏi cổng. Minh đóng cổng sắt lại — tiếng kêu quen thuộc, cái tiếng cọ sắt vào sắt mà cô đã nghe mấy chục năm mỗi lần về nhà. Lần này thì không khóa. Chìa khóa cổng đã nộp lại cho bên mua từ hôm qua.

Xe tải nổ máy, chạy trước.

Ba chị em đứng trên vỉa hè, trước cổng nhà mình — nhà cũ, ngôi nhà cũ — một lúc. Không ai bước đi trước.

Rồi Linh lấy điện thoại ra nhắn tin cho ai đó — chắc là chồng, báo chuẩn bị ra đón. Minh vuốt mặt bằng cả hai tay, thở ra dài. Phương nhìn lên bầu trời — không có mây, chỉ có màu xanh nhạt của buổi sáng mùng ba, thứ màu xanh giống hệt mọi buổi sáng mùng ba khác mà cô đã thấy ở đây suốt mấy chục năm.

Không có gì thay đổi ở đó, trên bầu trời.

Họ bước đi.