Thùng cát-tông nằm ở góc phòng bố từ bao giờ Linh không biết. Có thể nó đã ở đó mười năm, hai mươi năm, lặng lẽ tích tụ bụi và thời gian dưới cái giường gỗ gụ mà bây giờ người ta sẽ đem đi bán hoặc vứt bỏ. Phương kéo nó ra, vừa kéo vừa thở, bụi bay lên thành một lớp mỏng trong ánh sáng chiều xuyên qua cửa sổ. Vy đứng bên cạnh, tay cầm chiếc khẩu trang vải nhưng không đeo, chỉ nhìn.

"Nặng thật," Phương nói. Giọng chị không than thở, chỉ ghi nhận.

Họ mở nắp thùng ra. Bên trong là những phong bì ảnh cũ loại dày, màu vàng kem, loại mà tiệm ảnh người ta đựng ảnh in ra hồi những năm chín mươi. Xen lẫn là vài cuộn phim chưa tráng, một cái lịch bỏ túi nhỏ xíu đã ố vàng, và ở tận đáy, một xấp ảnh rời buộc bằng sợi dây thun đã mục.

Phương nhặt xấp ảnh rời lên trước. Sợi dây thun đứt gãy ngay khi chị chạm vào, rã ra thành từng mảnh vụn. Linh ngồi xuống sàn nhà, kéo thùng lại gần mình hơn.

Họ nhìn ảnh trong im lặng. Thỉnh thoảng Vy hỏi "Cái này chụp ở đâu?" hoặc Phương giơ tấm nào đó lên và cười khẽ — cái cười nín, cái cười người ta hay có khi nhận ra một khuôn mặt từ lâu không gặp. Ảnh cưới của bố mẹ. Ảnh gia đình chụp ở vườn thú, Linh ngồi trên vai bố, mặt mũi nhàu nhĩ vì khóc xong. Ảnh ba chị em mặc đồng phục đứng trước cổng trường tiểu học, Phương lớn hơn hai đứa kia gần một cái đầu.

Rồi Linh nhìn thấy tấm ảnh đó.

Nó nằm dưới cùng của một phong bì cũ, lẫn vào mấy tờ giấy ghi chép chi chít số liệu mà Linh đoán là sổ tay công việc từ thời xa lắc. Tấm ảnh màu, chụp kiểu đứng, cỡ bằng bàn tay. Một người đàn ông trẻ đứng trước một ngôi nhà Linh chưa bao giờ thấy — mái ngói đỏ, tường vôi trắng, cổng sắt thấp. Người đàn ông mặc áo sơ mi trắng, dáng thẳng, cười tươi. Nụ cười rộng, cởi mở, kiểu nụ cười của người chưa quen giấu cảm xúc.

Linh lật mặt sau. Nét mực xanh đã nhạt: Trước nhà trọ Hà Nội, tháng 3/1987.

Linh nhìn lại mặt trước.

Người đàn ông trong ảnh trạc hai mươi mấy tuổi. Tóc chải gọn sang một bên theo kiểu thời ấy. Khuôn mặt chưa có nếp nhăn, chưa có cái vệt hằn giữa hai lông mày mà Linh hay thấy mỗi khi bố ngồi đọc sách. Vai bố rộng và thẳng một cách tự nhiên, không phải cái thẳng cố gắng của người muốn giữ tư thế đứng. Một cách thẳng của người trẻ chưa biết mình sẽ oằn xuống sau này vì cái gì.

"Cái này," Linh gọi, "là bố."

Phương và Vy cùng nhìn lại. Phương nhíu mày một cái rồi đặt xấp ảnh đang cầm xuống, ngồi gần hơn. Vy đến sau, khom người nhìn qua vai Linh.

Không ai nói gì trong một lúc.

"Ừ," Phương sau cùng mới lên tiếng. "Đúng là bố."

Nhưng giọng chị có gì đó chậm lại, như người vừa nhận ra một điều hiển nhiên mà mình chưa bao giờ thật sự suy nghĩ đến. Linh hiểu cảm giác đó. Tấm ảnh trông giống bố — đường mũi, vành tai, cái cằm hơi vuông — nhưng đồng thời trông như một người hoàn toàn khác. Không phải vì ảnh cũ hay màu đã phai. Mà vì người đàn ông trong ảnh chưa trở thành bố của họ. Anh ta còn đang là chính mình, một người đàn ông hai mươi mấy tuổi đứng trước nhà trọ ở Hà Nội vào tháng Ba năm 1987, cười vào ống kính của ai đó mà họ không biết tên.

"Bố cũng từng trẻ," Linh nói.

Câu nói nghe ngớ ngẩn. Linh biết ngay sau khi nói ra. Nhưng không ai cười, vì câu đó không ngớ ngẩn theo kiểu buồn cười — nó ngớ ngẩn theo kiểu nói cái điều ta vẫn biết mà không bao giờ thật sự hiểu, cho đến lúc nhìn thấy bằng chứng.

Vy ngồi hẳn xuống sàn, kéo tấm ảnh từ tay Linh, nhìn thêm một lúc. "Lúc này bố đang làm gì ở Hà Nội nhỉ? Chưa gặp mẹ chưa?"

"Chưa," Phương nói. "Bố mẹ gặp nhau năm 89. Mà lúc này bố mới ra trường thôi, chắc đang thực tập hay gì đó."

Linh nhẩm tính. Năm 1987, bố hai mươi ba tuổi. Trẻ hơn Linh bây giờ ba tuổi. Người đàn ông trong ảnh trẻ hơn Linh. Điều đó tạo ra một cảm giác kỳ lạ, một cái gì đó Linh không biết gọi tên, như thể thứ tự thời gian bỗng dưng bị xáo trộn.

Bố của Linh trong ký ức luôn là người đàn ông đứng tuổi, gầy, hay cau mày khi đọc sách. Bố thường ngồi ở cái ghế bành kê cạnh cửa sổ phòng khách, cuốn sách mở trên đùi, hai ngón tay xoa xoa thái dương. Mỗi khi Linh hỏi gì đó bố hay nhìn lên với ánh mắt hơi mất tập trung, như người bị kéo ra khỏi một thế giới khác. Không phải bố không yêu con — Linh biết điều đó — nhưng giữa bố và các con luôn có một khoảng cách nào đó mà không ai trong họ biết cách thu ngắn lại. Bố là bố, một người đàn ông đã được đóng khuôn vào vai trò của mình từ trước khi các con ra đời.

Người trong tấm ảnh chưa có khuôn đó.

"Bố trẻ lắm," Vy nói, giọng nhỏ.

"Mình cũng sẽ già đi thôi," Phương nói, nhưng không phải giọng triết lý hay an ủi. Chị nói bình thường, như nêu một thực tế. Rồi chị nhìn tấm ảnh thêm một lúc, thật lâu, theo kiểu nhìn mà Linh nhận ra — kiểu nhìn khi người ta cố ghi nhớ cái gì đó vào trong đầu.

Phương đặt tấm ảnh riêng ra, không cho vào chồng ảnh chung.

"Cái này mỗi đứa giữ một bản nhé," chị nói. "Chị đi photo."

Không ai hỏi thêm, không ai bàn luận thêm. Câu đó đơn giản và dứt khoát theo cách riêng của Phương, cái cách mà từ nhỏ đến giờ Linh vẫn thấy mỗi khi chị đã quyết định xong điều gì đó. Phương là chị cả, người đầu tiên trong ba chị em biết chia tay cái gì đó mà không để nó kéo mình theo quá lâu.

Họ tiếp tục dọn thùng ảnh. Vy tìm thấy ảnh bà nội hồi còn trẻ, nhận ra ngay vì bà có cái miệng giống hệt bố. Phương tìm thấy ảnh chụp ba chị em lúc đi biển — Linh chừng bảy tám tuổi, tóc cột hai bên, đang nhăn mặt vì ánh nắng. "Trời ơi mình xấu thế," Linh nói và Vy cười, lần đầu tiên trong chiều hôm đó tiếng cười thật sự vang lên trong phòng.

Ánh sáng chiều dần đổi màu. Qua ô cửa sổ nhỏ, bầu trời chuyển từ vàng sang cam rồi sang cái màu tím xám mà Linh thấy đẹp nhưng không biết tên màu. Trong căn phòng bố, mùi bụi và mùi giấy cũ quyện với nhau thành một thứ mùi riêng mà Linh biết mình sẽ không bao giờ ngửi lại sau khi ngôi nhà này sang tay người khác.

Tấm ảnh bố hai mươi mấy tuổi nằm trên mặt tủ, tách riêng khỏi những tấm ảnh khác.

Linh nhìn nó thêm một lần trước khi đứng dậy.

Người đàn ông trong ảnh đang cười vào cái ngày tháng Ba năm 1987 mà anh ta không biết rằng sau này sẽ thành bố của ba đứa con, sẽ ngồi đọc sách ở cái ghế bành cạnh cửa sổ, sẽ gầy đi theo năm tháng và thường xuyên cau mày không phải vì tức giận mà vì thói quen, sẽ mắc bệnh rồi không khỏi được, sẽ ra đi vào một buổi sáng tháng Chạp khiến ba chị em giờ đây phải ngồi đây dọn dẹp căn phòng của anh ta, tìm thấy tấm ảnh này trong một thùng cát-tông dưới gầm giường.

Người đàn ông đó đang cười. Cười thật, cười rộng, theo kiểu người ta cười khi chưa biết phía trước là gì.

Và đó, Linh nghĩ, chính là điều khiến tấm ảnh xa lạ đến vậy — không phải vì bố trẻ hơn hay trông khác hơn. Mà vì nụ cười đó là của một người còn đang ở phía trước cuộc đời mình, chưa đặt gánh gì xuống cũng chưa nhặt gánh gì lên.

Phương đứng dậy, phủi bụi trên ống quần. "Thôi dọn tiếp. Còn mấy thùng nữa."

Linh đứng dậy theo. Vy cầm một xấp ảnh ôm vào lòng, bước ra cửa.

Tấm ảnh bố nằm trên mặt tủ, chờ ngày mai Phương đem đi photo. Mỗi người một bản. Ba bản của cùng một người đàn ông, cùng một ngày tháng Ba, cùng một nụ cười — nhưng mỗi bản sẽ đi theo một hành trình riêng, nằm trong những ngăn kéo hay ví hay hộp đựng đồ khác nhau, và lâu dần sẽ phai đi theo những cách khác nhau.

Đó cũng là cách người ta giữ một người lại, Linh nghĩ. Không phải bằng cách giữ nguyên tất cả, mà bằng cách chia nhau ra mà giữ.