Cánh cửa gỗ phòng kho cứng đến mức Loan phải dùng cả vai mà ép. Tiếng kẽo kẹt vang lên như một lời phàn nàn — cánh cửa này có lẽ đã không mở từ năm ngoái, có thể từ năm kia, có thể từ trước khi bố ốm nặng và không còn ai nhớ mình có cái phòng này nữa.

Bên trong tối. Mùi của thời gian — không phải mùi ẩm mốc hay mùi bụi đơn thuần, mà là một thứ mùi pha trộn giữa gỗ cũ, vải cũ, nhựa cũ và cái gì đó không có tên, cái thứ mà chỉ những ngôi nhà lâu năm mới có. Loan đứng ở ngưỡng cửa, tay với lên bật công tắc. Bóng đèn vàng leo lét soi ra một mê cung.

"Trời ơi," Linh đứng phía sau thốt lên.

Không ai nói thêm gì.

Phòng kho rộng chừng mười hai mét vuông nhưng trông nhỏ hơn nhiều vì đồ đạc chất từ sàn lên gần tới trần. Không phải chất bừa bãi — ai đó đã từng sắp xếp, từng có ý định về trật tự — nhưng năm này qua năm khác, mỗi lần nhà có gì không dùng nữa lại đẩy vào đây, và trật tự ban đầu dần bị lớp mới đè lên. Giờ nhìn vào chỉ thấy một sự chồng chất mà không có quy luật.

Loan nhận ra cái xe đạp đầu tiên. Nó đứng tựa vào tường bên trái, ghi đông cong vút kiểu cũ, sơn đen đã bong ra từng mảng để lộ kim loại xỉn màu bên dưới. Xe đạp của bố — bố đi cái xe này từ hồi còn đi làm ở xưởng in, trước khi Loan ra đời. Có một lần bố kể, hồi đó bố đạp xe hai mươi cây số mỗi chiều, mưa hay nắng đều đi. Loan không hình dung được điều đó, không thể hình dung được bố của mình — người đàn ông ngồi uống trà buổi sáng đọc báo — lại từng là chàng trai trẻ đạp xe trong mưa.

"Để xe đạp lại hay mang đi?" Linh hỏi, giọng thực dụng.

"Hỏi chị Loan," Hà — em út — nói từ phía sau lưng cả hai.

Loan không trả lời ngay. Cô bước vào trong, tay chạm nhẹ lên ghi đông. Sắt lạnh. Cái xe đứng ở đây đã bao nhiêu năm — kể từ khi bố chuyển sang đi xe máy, rồi bố không còn đi đâu xa nữa, rồi bố nằm xuống. Cái xe đứng đây và chờ, không biết rằng người ta không còn chờ nó nữa.

"Cất sang một bên đã," cô nói. "Tính sau."

Họ bắt đầu làm việc. Ba người, ba hướng. Linh lôi ra những chiếc ghế nhựa xếp đã giòn, hộp đựng dây điện, tấm bạt xanh gấp cứng đờ. Hà khênh ra mấy thùng carton ướt mép, bên trong là sách giáo khoa cũ, tập vở từ thập niên chín mươi. Loan đứng ở giữa, phân loại: cái này bỏ, cái này giữ, cái này chưa biết.

Máy khâu nằm ở góc trong cùng. Loan thấy nó sau khi dời đi ba chồng hộp nhựa.

Máy khâu của bà nội.

Cái máy bằng gang đúc, nặng, sơn đen bóng với những họa tiết vàng đã mờ theo năm tháng. Hiệu Singer — chữ trên mặt máy vẫn còn đọc được. Bà nội dùng cái máy này suốt mấy chục năm, vá víu quần áo cho cả nhà, may thêm cho hàng xóm để kiếm thêm ít tiền. Loan nhớ hồi bé hay ngồi nhìn bà khâu — bàn đạp nhịp đều như tiếng tim, cây kim lên xuống đều đặn, vải chạy qua tay bà mượt mà. Bà mất khi Loan mười bảy tuổi. Máy khâu được đưa vào phòng kho từ đó, không ai dùng, không ai nỡ bỏ.

"Máy khâu bà nội," Hà nói khẽ, bước lại.

Ba chị em đứng nhìn cái máy một lúc. Không ai nói gì. Có những thứ không cần nói.

Buổi sáng trôi qua trong tiếng đồ đạc khua động. Họ tìm ra hộp đồ chơi cũ — một thùng nhựa to màu xanh lá, nắp đã vênh. Bên trong là cả một thế giới: con búp bê nhựa tóc vàng của Hà chỉ còn một cánh tay, bộ xếp hình gỗ của Loan thiếu mất mấy mảnh, cái xe tải nhựa của Linh — Linh hồi bé thích đồ chơi con trai, hay tranh với đứa con trai hàng xóm. Những thứ này từng là cả thế giới. Giờ nằm im trong hộp, nhỏ hơn trong ký ức rất nhiều.

"Con búp bê này," Hà cầm lên, giọng như cười mà không cười, "hồi đó tao yêu nó hơn yêu cả hai chị."

"Tao biết," Linh nói. "Tao ghét mày vì vậy."

Họ cười. Tiếng cười trong phòng kho nghe lạ — vừa thật vừa không thật, như tiếng cười trong mơ.

Mặt trời đã lên cao khi Loan kéo ra cái thùng carton cuối cùng ở góc sâu nhất. Thùng nặng hơn dự kiến. Cô lật nắp.

Ảnh.

Hàng trăm tấm ảnh chụp bằng máy phim, in ra giấy bóng, đã ngả vàng theo thời gian. Không có album — ai đó đã từng định xếp vào album, có mấy cái album bìa nhung nằm bên cạnh, nhưng phần lớn ảnh vẫn rời, xếp lộn xộn trong thùng. Loan cầm lên tấm trên cùng.

Mẹ. Trẻ hơn bây giờ rất nhiều — chắc chưa đến ba mươi. Mẹ đứng trước cửa nhà này, mặc chiếc áo bông hoa nhỏ, cười với người cầm máy. Người cầm máy chắc là bố.

"Ảnh," Loan nói.

Linh và Hà đến. Họ ngồi xuống sàn — không ai bảo ai, cũng không ai nghĩ đến việc lấy ghế — ngồi giữa đống đồ đạc đã dọn ra được nửa chừng, mở thùng ảnh ra, và bắt đầu.

Từng tấm một đi qua tay ba người.

Ảnh đám cưới bố mẹ — đen trắng, mẹ mặc áo dài trắng, bố mặc vest xám, cả hai nhìn vào ống kính với vẻ nghiêm trang đặc trưng của ảnh đám cưới thời đó, nhưng nếu nhìn kỹ sẽ thấy khóe miệng bố đang nhịn cười.

Ảnh bà nội trẻ — bà ngồi trước hiên nhà một ngôi nhà không phải nhà này, có lẽ là nhà cũ ở quê trước khi gia đình lên thành phố. Bà mặc áo bà ba, tóc búi gọn, nhìn sang một phía. Bà trẻ đến mức ba chị em phải nhìn mãi mới nhận ra.

"Bà đẹp nhỉ," Hà nói.

"Bà đẹp thật," Linh đồng ý.

Ảnh Loan hồi ba tuổi, ngồi trên vai bố, cười toe toét. Ảnh Linh hồi lớp một, mặc đồng phục, đeo cặp to gần bằng người. Ảnh Hà sơ sinh, đỏ hỏn, bố bế mà tay cứng đơ vì sợ làm đau.

Ảnh một cái Tết nào đó — cả nhà mặc đồ mới, đứng trước bàn thờ. Bà nội còn đó, tóc bạc trắng, mặc áo dài tím. Bố đứng thẳng, mẹ đứng bên cạnh, ba chị em xếp hàng từ cao xuống thấp như những bậc thang. Ai chụp bức ảnh này? Chắc là hàng xóm, hoặc một người họ hàng nào đó không còn nhớ tên.

Thời gian trong cái thùng ảnh không chạy theo chiều thẳng. Nó nhảy — từ bố trẻ măng sang bố trung niên, từ ba chị em bé xíu sang ba chị em đã lớn, từ bà nội còn sống sang những bức ảnh không có bà nữa. Mỗi tấm ảnh là một mảnh, và những mảnh không ghép lại thành một câu chuyện liền mạch — chúng ghép lại thành cái gì đó khác, phức tạp hơn, thật hơn.

Loan cầm lên một tấm ảnh và dừng lại.

Bố. Một mình. Ngồi trên cái xe đạp — chính cái xe đạp đang đứng tựa tường kia — ở một con phố không nhận ra. Bố trẻ, chắc chưa đến ba mươi, mặc sơ mi trắng ngắn tay, một chân chống xuống đất, một chân để trên bàn đạp. Bố nhìn thẳng vào ống kính, không cười, nhưng trong mắt có gì đó — một thứ ánh sáng, một thứ kỳ vọng, một thứ mà người trẻ tuổi mới có.

Loan không nhớ mình đã cầm tấm ảnh bao lâu.

"Cho tao xem," Linh nói khẽ.

Loan đưa qua. Linh nhìn. Hà nhìn. Không ai nói gì. Tiếng động của thành phố lọt vào qua ô cửa sổ nhỏ của phòng kho — tiếng xe cộ, tiếng trẻ con chơi ngoài ngõ, tiếng ai đó đang nấu ăn đâu đó vọng lại mùi mỡ phi hành.

Mùng hai Tết. Bên ngoài người ta đang đi chúc Tết, đang ăn uống, đang cười nói. Bên trong phòng kho, ba người phụ nữ ngồi giữa ba thế hệ đồ đạc và nhìn vào một tấm ảnh của người đã mất.

"Bố trẻ thật," Hà nói cuối cùng. Giọng bình thường, không nghẹn ngào, không run rẩy — chỉ là một sự nhận xét giản dị về một điều hiển nhiên.

"Ừ," Loan nói.

Họ tiếp tục. Tấm ảnh nào cũng đòi hỏi một chút thời gian — không phải để nhìn mà để ngồi với nó, để để nó tồn tại trong tay mình thêm một lúc trước khi đặt sang bên. Đây không phải là công việc có thể làm nhanh. Không phải vì nhiều ảnh, mà vì mỗi tấm ảnh là một cánh cửa dẫn vào một khoảnh khắc đã biến mất, và người ta không thể đứng trước cánh cửa mà không nhìn vào bên trong, dù chỉ một giây.

Buổi trưa đến. Mẹ gọi xuống ăn cơm. Họ không nghe thấy lần đầu.

"Các con ơi!" Mẹ gọi lần nữa, tiếng vọng lên cầu thang.

"Một chút nữa mẹ ơi," Linh đáp.

Nhưng một chút nữa kéo dài thêm. Họ không cố tình — chỉ là thùng ảnh chưa hết, và chưa hết thì chưa muốn đứng dậy. Có một điều gì đó trong cái ngồi như vậy, giữa bụi và ánh đèn vàng và mùi của thời gian, nhìn những khuôn mặt trẻ của những người đã già hoặc đã mất — một điều gì đó không thể gọi tên, chỉ có thể ngồi với nó.

Loan đặt tấm ảnh cuối cùng xuống. Cô nhìn quanh phòng — đồ đạc dọn được chưa đến một nửa, cái phòng vẫn còn ngổn ngang. Chiều nay sẽ phải làm tiếp. Ngày mai cũng có thể phải làm tiếp.

Nhưng giờ thì cô ngồi đây, lưng tựa vào cái máy khâu của bà nội, tay còn cầm tấm ảnh bố trên xe đạp, và nhận ra rằng phòng kho không phải là nơi người ta chứa đồ cũ. Phòng kho là nơi một gia đình chứa những gì họ không thể bỏ nhưng cũng không biết làm gì với nó — tất cả những thứ đã từng là cuộc sống, đã từng là ngày thường, đã từng là hiển nhiên đến mức không ai nghĩ sẽ có lúc phải dọn đi.

Cô đặt tấm ảnh vào túi áo.

"Xuống ăn cơm đi," cô nói.

Linh và Hà đứng dậy. Họ phủi bụi trên quần, nhìn lại cái thùng ảnh một lần nữa. Hà cúi xuống đóng nắp thùng cẩn thận, như đóng lại một quyển sách chưa đọc hết.

Họ bước ra. Loan tắt đèn, kéo cánh cửa lại — không đóng hẳn, chỉ khép — và đi xuống nhà.

Bên dưới, mùi canh măng bốc lên. Mẹ đã dọn mâm. Ngoài cửa sổ nhà bếp, nắng mùng hai chiều lên, vàng và hơi lạnh như nắng tháng Giêng thường vậy.

Loan ngồi xuống bàn, tay vẫn không rời khỏi cái tấm ảnh trong túi áo.