Nhà trọ đầu chợ chật, ẩm, mùi chiếu mốc. Chiều xuống thì bà Hai Cối ghé qua, tay xách cái làn.

"Khách lạ ở trọ ăn uống thế nào được. Sang nhà tôi. Có canh cua."

Nhà bà Hai ở cuối dãy chợ, một gian tranh, trước sân có cái cối đá to bằng cái thúng, chày gỗ dựng bên. Thằng Bống, con bà, chừng tám tuổi, đen nhẻm, chạy ra đón khách bằng cách đứng chống nạnh nhìn Nhắt.

"Con chuột này biết nói à?"

"Biết," Nhắt nói. "Biết cả cắn."

Thằng Bống cười ré lên, chạy vào bếp mách mẹ.

Ông Hai Cối là một người đàn ông cao, gầy, ít nói, cái cổ có một vết sẹo dài như vết dây thừng. Ông gật đầu chào khách, rồi ngồi giã gạo dưới hiên. Tiếng chày đều đều, thịch, thịch.

Bữa cơm có canh cua rau đay, cà pháo, đĩa tép rang. Nhắt ăn như chưa từng được ăn. Cái Nghé nhai rau muống luộc, mắt lim dim. Bà Đò và bà Hai nói chuyện chợ búa, chuyện giá gạo, như hai người đàn bà ở bất cứ làng nào bên bờ dương.

Giao hỏi cái điều nó giữ từ sáng. "Cô Hai. Cái vết trên cổ chú Hai là sao ạ?"

Bà Hai liếc ra hiên. "Mười năm trước nhà tôi đi kéo lưới, vướng dây, chết đuối. Gà gáy thì dậy. Cái vết ấy là dây lưới siết. Hoàn rồi nhưng vết còn."

"Vậy chú ấy hết lần rồi."

"Hết rồi. Nên tôi cấm ông ấy ra sông." Bà cười, nhưng mắt không cười. "Ở bến này, người hết lần ai cũng sống rón rén. Đi đường nhìn chân. Ăn cơm nhai kỹ. Trèo cây là tôi chửi."

Ngoài hiên, tiếng chày ngừng.

"Mình ơi," ông Hai gọi vào. "Cái nong phơi đỗ còn trên mái. Sương xuống thì ẩm hết."

"Để mai."

"Mai mốc."

Tiếng thang tre cọ vào mái. Bà Hai đứng bật dậy. "Đã bảo..."

Giao nghe thấy trước khi thấy. Một tiếng răng rắc khô, tiếng nan tre gãy. Rồi một tiếng thịch, không giống tiếng chày, nặng hơn, đục hơn.

Cả nhà chạy ra. Ông Hai nằm ngửa cạnh cối đá, đầu nghiêng một góc không người sống nào nghiêng được. Cái thang gãy làm đôi. Cái nong lăn lông lốc ra giữa sân, đỗ xanh vãi như mưa.

"Mình ơi!" Bà Hai quỳ sụp xuống.

Thằng Bống đứng ở bậc cửa, không khóc, không nói, hai tay níu khung cửa.

Rồi Giao thấy cái điều mà nó sẽ không quên. Thân ông Hai bắt đầu nhạt đi. Không phải tái như người chết. Nhạt như tranh vẽ than bị nước lau. Từ đầu ngón tay, rồi tới bàn tay, rồi tới cái vết sẹo trên cổ. Những mẩu xám mịn như tro bếp bong ra, bay lên, không theo chiều gió.

"Không, không, không." Bà Hai vơ lấy tro, nắm chặt, tro vẫn lọt qua kẽ tay.

Bà Đò kéo cái Nghé vào lòng, úp mặt nó vào vạt áo. Nhắt chui tọt vào cổ áo Giao, run.

Chỉ một lúc là hết. Trên nền sân còn lại bộ áo nâu bạc vai, cái quần xắn gối, và đỗ xanh vãi quanh. Không xác. Không gì để đặt lên chõng chờ gà.

Đúng lúc ấy Giao ngẩng lên, và thấy Quạ Già.

Con quạ đậu trên rào dâm bụt, cánh xếp gọn, cuốn sổ nhỏ đã mở sẵn kẹp giữa hai móng. Nó cúi đầu về phía bà Hai rất thấp.

"Kẻ già này chia buồn. Ông Hai Cối, chết lần hai, canh hai, hai khắc. Đã thu."

Mẩu than trong mỏ nó vạch một nét ngắn. Rồi nó nhảy xuống, cúi nhặt cái áo nâu bằng mỏ, gấp lại gọn gàng như người hầu gấp áo chủ.

"Áo người tan phải để ở miếu ruộng, kẻo vía cũ quanh quẩn trong nhà, quấy người sống. Luật cũ. Mai kẻ già này mang về trả."

Bà Hai không trả lời. Bà ngồi bệt giữa sân, tóc xổ, hai tay úp xuống chỗ đỗ xanh. Rồi bà hát. Không to, không thành điệu, giọng vỡ như sành.

"Con nào nhanh chân, con nào lẹ tay, chớp mắt đã sang bờ ngay. Còn kẻ chậm chân, thành ra lỡ giờ, mất cả tên lẫn cả thờ."

Bà hát đi hát lại câu ấy. Thằng Bống bò tới, rúc vào nách mẹ.

Giao bước tới gần cái rào. Quạ Già đã cắp áo, sắp bay.

"Ngươi tới nhanh thật."

"Tai quạ thính, cậu khách. Nghe tiếng ngã cách ba xóm."

"Ta nghe tiếng thang gãy trước tiếng ngã. Lúc ấy ngươi đã đậu trên rào rồi. Sổ ngươi cũng mở sẵn rồi."

Con quạ nghiêng đầu nhìn nó. Mực trên lông nó lóng lánh dưới ánh đèn dầu hắt ra từ bếp.

"Kẻ già này đậu đâu là việc của kẻ già này. Đêm nào cũng đi một vòng xóm, xem nhà ai còn thức. Cậu khách còn trẻ, thấy cái gì trùng nhau thì tưởng là có ý. Cõi này mấy ngàn năm, trùng nhau là chuyện thường."

"Câu vè cô Hai hát là vè gì?"

"Vè trẻ con. Hát cho người không về." Quạ Già xòe cánh. "Mai gà gáy, kẻ già này tiễn cậu ở bến. Cậu nghỉ sớm."

Nó bay vụt lên, cái áo nâu buông thõng dưới mỏ như một lá cờ rách, về phía tây.

Thằng Bống ngóc đầu khỏi nách mẹ, nhìn Giao bằng đôi mắt khô khốc.

"Anh ơi. Bố em đi đâu?"

Giao ngồi xổm xuống trước nó. Nó không biết nói dối trẻ con, cũng không biết nói thật thế nào cho vừa.

"Anh không biết. Nhưng anh nhớ bố em rồi. Cái sẹo trên cổ, cái tiếng chày. Anh nhớ."

"Nhớ thì bố em về à?"

"Không. Nhưng không mất hẳn."

Thằng Bống nhìn nó một lúc, rồi lại rúc vào mẹ.

Giao đứng dậy, nhìn về phía tây. Chấm đen của con quạ vẫn còn, nhỏ dần, rồi lẫn vào cái vệt xám đục cuối trời. Bà Đò đặt tay lên vai nó.

"Bà thấy không?" nó hỏi khẽ. "Nó biết trước."

"Bà thấy." Bà Đò nói, mắt vẫn nhìn bà Hai. "Nhưng sáng mai mình đi rồi, Giao."

Giữa sân, bà Hai vẫn hát. Mất cả tên lẫn cả thờ.