Con chó nhà bên tru lên, kéo dài, rồi tru thêm, rồi cả xóm có tiếng chó theo. Piên bật dậy trên tấm phản trong chái bếp, tay quơ tìm cái gùi. Từ tháng Mười, từ khi chủ nhà trọ ở kinh không cho người chờ xử ở nữa, cô ngủ nhờ chái bếp nhà bà Hợi, chung với cái chõ xôi, bó củi, và con mèo mướp nằm trên đống rơm. Con mèo giờ cũng đang dựng lông, mắt xanh nhìn ra cửa.

Cô choàng khăn, bước ra sân.

Trời đen. Gió bấc thổi từng đợt thốc vào mặt. Nhưng phía xa, phía Giám, trên nền trời có một vạt xanh. Không phải màu đèn dầu, không phải màu lửa củi. Xanh lét, lạnh, nhạt như ánh cá chết dưới nước.

"Lửa ấy không phải lửa người đốt đâu, cô Then."

Cô giật mình. Cụ Khoan đã đứng ở đầu ngõ, lưng còng, tay chống gậy. Ống tre đồng lẻ giắt thắt lưng như mọi khi. Con mắt lòa của cụ trắng đục, ngước lên vạt xanh trên trời.

"Cụ thấy?" Piên hỏi bằng tiếng Kinh, chậm, từng chữ.

"Tôi thấy được một nửa. Còn một mắt thì nó không cho thấy."

"Mắt nào nó không cho?"

"Mắt lòa." Cụ Khoan nhếch mép, hàm răng chỉ còn mấy cái. "Mắt tốt thì thấy lửa. Mắt lòa thì thấy cái đứng sau lửa."

"Cái gì đứng sau?"

"Tôi không nói được. Nói ra là nói bậy."

Bà Hợi từ trong nhà chạy ra, áo khoác lệch, tay cầm đèn dầu, giọng gấp: "Cụ ơi! Xưởng có cháy không cụ? Thằng Ngãi nhà bên có trong đó!"

"Chưa biết." Cụ Khoan không quay. "Lửa kia không cháy ra khói."

"Không cháy thì sao lại sáng?"

"Thì sáng."

Bà Hợi quay sang Piên, mắt trợn: "Cô Piên, cô thấy sao?"

Piên mím môi. Cô không biết nói gì cho đúng. Tiếng Kinh của cô còn vấp, nhất là những lúc tim đập nhanh.

"Kình ở trong đó," cô nói.

Rồi cô sửa, vì cô nhớ cô phải sửa: "Thằng Mái Chèo."

Cụ Khoan nghe, và làm như không nghe chữ đầu. Bà Hợi cũng làm như vậy. Cả hai chỉ gật.

"Thằng Mái Chèo tốt," bà Hợi nói, giọng run. "Nó đọc thư hộ bà hai lần. Không lấy tiền."

"Nó cũng đọc thư hộ Piên."

"Cô thương nó à?"

"Piên..." Cô nghẹn chữ. Tiếng Kinh không có chữ cô muốn. "Nó là bạn. Là bạn cũ nhất."

"Bạn thì phải đứng đây coi. Đứng đây mà không làm gì, ruột nóng lắm."

"Piên biết."

"Cô có làm gì được không?"

Piên nhìn cụ Khoan. Cụ không nhìn lại.

"Piên hát được," cô nói.

"Hát gì?"

"Hát cho nó nghe."

"Nó ở xa vậy, nghe sao được?"

"Piên không biết nghe không. Piên cứ hát."

Gió bấc quật vào ngực cô. Cô bước ra giữa ngõ, chỗ rộng nhất, đặt gùi xuống đất. Cô không có đàn tính, không có chuông, không có mâm lễ. Cô có hai bàn tay, cổ họng, và một đường Then mà mẹ dạy từ hồi mười tuổi, đường hát cho người đi xa.

Cô hát.

Lần này không có cửa nào để xin. Hồi ở núi, mỗi lần cô hát, cô thấy cánh cửa trong đầu, thấy ngựa trời đợi sẵn, thấy đường lên. Giờ chẳng có gì. Chỉ có ngõ xóm tối, mái lá đen, và tiếng cô đi ra ngoài, rồi gió bấc thổi ngược lời cô về phía sau, rách ra từng mảnh.

Cô vẫn hát. Hát cho Kình.

Bà Hợi đứng nghe, hai tay chắp trước ngực. Bà không hiểu chữ, và cô biết bà không hiểu, nhưng bà đứng nghe như người ta đứng nghe cầu siêu cho họ hàng. Cụ Khoan gõ nhịp ống tre vào cột cổng. Đồng lẻ lạo xạo bên trong, khô, đều, thành một cái nhịp tình cờ mà trùng đúng nhịp Then.

Câu thứ hai. Câu thứ ba. Cô không nhắm mắt. Cô nhìn vạt xanh trên trời. Một câu trong đó cô dịch thầm sang tiếng Kinh, chỉ một câu, để mình nghe: về nhà, đi xa, về nhà.

Vạt xanh nhạt dần. Từ đầu nọ tới đầu kia, mờ đi như hơi thở trên gương. Trong vài nhịp, trời lại đen hoàn toàn, chỉ còn sao lấp lánh.

Cô dừng giữa câu. Môi còn hé.

Gió thổi vào miệng cô lạnh buốt. Bà Hợi buông tay chắp xuống, nhìn trời. Cụ Khoan ngừng gõ, tiếng đồng lẻ trong ống tre cũng im.

"Hết rồi," bà Hợi thì thào.

"Hết," cụ Khoan nói.

"Ai làm nó hết?"

"Không ai biết."

Một con gà ở đâu đó gáy thử, lạc giọng. Chó thôi tru. Cụ Khoan quay sang Piên, con mắt tốt của cụ nheo lại.

"Cô hát cho ai?"

"Cho người đứng giữa, mà nè."

"Đứng giữa cái gì?"

"Piên chưa biết."

Cụ Khoan không hỏi thêm. Cụ nhìn cô một lúc, rồi quay sang bà Hợi: "Mai bà gánh cơm lên xưởng thì mang theo nắm muối. Thằng Ngãi tay nó phỏng thì lấy nước muối mà rửa."

"Sao cụ biết nó phỏng?"

"Tôi không biết. Tôi đoán." Cụ chống gậy quay đi. "Đoán trúng thì ơn trời, đoán sai thì mất nắm muối."

Bà Hợi lẩm bẩm gì đó rồi chạy vào bếp. Ngõ lại tối. Cụ Khoan đi vài bước, chợt dừng lại, không quay đầu.

"Cô Then."

"Dạ?"

"Cô đã gọi một cái tên." Cụ nói chậm. "Tên thật. Tôi nghe rồi."

"Piên xin lỗi."

"Xin lỗi gì." Cụ thở ra. "Tôi điếc một tai. Tai kia thì chọn cái nó muốn nghe. Đêm nay nó không muốn nghe."

Cụ đi. Tiếng gậy gõ xuống đất xa dần, đều.

Piên đứng giữa ngõ một lúc nữa. Mèo mướp đã ra ngồi dưới chân cô, đuôi quấn quanh cổ chân, ấm.

Cô xách gùi quay vào chái bếp. Cô không thắp đèn. Cô quỳ xuống bên tấm phản, thò tay vào đáy gùi, lục qua mấy lớp vải, tìm.

Cái ấn gỗ ông Tào trao nằm ở đáy, núm tròn, mặt khắc mòn. Gỗ lạnh, rồi từ từ ấm lên trong tay cô.

Cô cầm nó trong hai bàn tay. Cô không ngủ lại nữa. Cô ngồi trong tối, ấn áp vào ngực, cho tới khi con gà gáy lần thứ hai, rồi lần thứ ba, và khe cửa chái bếp bắt đầu xám.