Lò rèn tạm nghỉ thổi. Than trong lòng lò vẫn đỏ, đỏ gỉ như sắt nguội chưa hết nhiệt, hắt ánh lên những khuôn mặt đứng quây quanh. Ông Cả đứng trước miệng lò, lưng thẳng, lòng bàn tay trái mở, cái chốt nằm trong đó. Tay ông quấn giẻ, máu khô thấm đen ngón cái.

Không ai được gọi. Ai cũng tới. Tốp ông Cả đứng sau lưng ông thành một vòng nửa, Tạo, Ngãi, Kình, thêm mấy thợ già trong tốp.

"Ai mách?" Ngãi nói. Giọng nó khản, không phải khản vì lạnh. "Trong tốp có đứa mách cai."

"Mày nhìn tao làm gì?" Tạo gắt.

"Cháu có nhìn đâu."

"Mày nhìn."

"Chú nghĩ cháu nhìn thì cháu nhìn."

"Thôi," ông Cả nói.

Hai người im. Ông không quay lại.

"Không ai mách. Ông ấy đo. Mộng tôi chừa nửa phân, ông ấy đếm ra nửa phân."

Cả tốp lặng. Tiếng than nổ lép bép trong lò. Ngãi nuốt khan.

"Thế thì làm cái khác, chỗ khác," nó nói. "Làm lại. Giấu kỹ hơn."

"Mày còn trẻ," ông Cả nói. "Lệ cấm."

"Lệ gì?"

"Mười nhà mới một nhà." Ông nói bằng giọng người đọc số đo. "Mà người làm phải là người chịu được. Mày chưa chịu được."

"Cháu chịu được!"

"Mày chịu được cái gì? Mày chưa biết nó nặng cỡ nào."

Ngãi mở miệng, rồi khép. Ông Cả nhìn than. Ông nhìn lâu.

"Không vào được nhà nào thì phải đốt," ông nói. "Lệ thế."

"Ông Cả," một thợ già nói. Ông tên Bản, râu thưa, từ đầu chỉ đứng im. "Lệ ấy tôi nghe cha tôi nói. Thời cha tôi nhà thứ mười cháy cả nhà chủ."

"Đấy," ông Cả nói. "Nên mới phải đốt."

"Không đưa cho thầy cúng?"

"Thầy cúng thì nhìn thấy. Đốt thì không ai nhìn."

"Lệ có chép đâu."

"Lệ không chép. Lệ nhớ." Ông Cả siết tay quanh cái chốt. "Ai nhớ sai thì nhà người ta chịu."

Ông thả cái chốt vào than đỏ.

Không khấn thành tiếng. Môi ông mấp máy như đếm, mắt không rời đốm lửa. Cái chốt nằm trên than một lúc, rồi một ngọn lửa nhỏ bén lên ở cạnh nó, xanh vàng, mảnh như sợi chỉ. Nó lớn lên một chút, rồi xẹp. Ông Cả đứng nguyên tới khi than không còn gì khác ngoài than.

Không ai nói gì.

Tạo lên tiếng trước, nhỏ, như nói với lò.

"Làm cho Giám cũng có công. Ba tiền một ngày, cơm Giám lo. Bên ngoài ai trả thế."

"Chú Hai!" Ngãi quay phắt.

"Tao nói thật."

"Cháu biết chú nói thật. Mà chú nói lúc này..."

"Thì lúc nào cũng thế." Tạo thở ra. "Mày nhìn tao làm gì? Tao mách ai? Tao đứng nói với cai Lược chuyện bảy quan thằng Tỵ thôi. Tao chưa nói một chữ về cái mộng."

Ngãi định cãi. Ông Cả giơ tay lên. Không mạnh, chỉ giơ ngang vai. Ngãi ngậm miệng.

Kình nhìn Tạo. Gương mặt người thợ phụ sạm nắng, hai bên mép nhăn như vết dao khắc. Không giận, không sợ. Chỉ mệt. Nó thấy cái mệt ấy rất rõ, giống cái mệt của bà bán nước ở bến khi hết chợ.

"Bản vẽ của họ," ông Cả nói chậm. "Mộng của mình. Giờ mộng cũng của họ."

Không ai đáp. Mấy thợ già gật rất khẽ.

Tiếng chân từ ngoài sân vọng vào, nhanh, đều. Uẩn đứng giữa sân, cầm một tờ giấy. Hắn đọc, giọng the thé hơn ngày thường, gió ngược nên tan nhanh.

"Khí cụ dời ngày chạy chính tới hai mươi ba tháng Chạp. Tốp rèn ở lại. Các tốp khác được về ăn Tết từ hai mươi hai, mùng sáu lên lại."

Thợ ngoài sân ồ lên, tiếng ồ rộng, nhẹ, có chút mừng. Có người hô: "Về ăn Tết được!" Có người cười. Trong lò rèn, tốp ông Cả không ai cười.

Cộc trên vai Kình đang tính chọc Ngãi một câu gì đó về cái mặt nhăn như khỉ ăn ớt. Nghe tới "hai mươi ba tháng Chạp", nó bỏ dở giữa chừng. Nó im, tay cụt buông khỏi cổ áo Kình.

"Cha?" Kình hạ giọng, môi chỉ khẽ động.

Cộc không đáp. Mắt nó nhìn đăm đăm vào một chỗ không có gì.

"Cha."

"Ngày đó," Cộc nói, chậm, "là ngày Táo lên trời."

"Con biết."

"Mày không biết hết đâu."

"Cha nói đi."

"Để tối."

"Tối con ngủ mất."

"Thì mai."

"Cha không nói luôn được sao?"

"Tao chưa nghĩ ra nói thế nào." Cộc quay mặt đi. "Mày đừng hỏi hoài. Hỏi hoài tao lại phải nghĩ."

Ông Cả quay lại, nhìn cả tốp. Mắt ông đỏ vì ánh than. "Ai cũng đã nghe. Về chỗ."

Họ tản ra. Ngãi đi cuối, đá một cục xỉ, cục xỉ lăn vào góc tối. Tạo đứng lại một lúc cạnh lò, không nhìn ai, rồi cũng đi. Ông Cả còn đứng, bàn tay phải đặt lên miệng lò, nơi đã nguội.

Kình đi qua ông. Ông không nhìn nó.

"Ông Cả."

"Gì."

"Ông còn đau tay không?"

"Đau thì đau." Ông thu tay, giắt ngón cái bọc giẻ vào nách. "Đừng hỏi."

Tối, Kình trải chiếu trong lán. Lưng nó tê vì khiêng gỗ cả ngày. Cộc ngồi trên bụng nó, im lặng, hai mắt mở. Nó không giục.

Ngoài hiên, hai thợ già còn ngồi xổm hút thuốc lào, tiếng điếu bát kêu sòng sọc. Một người nói: "Ngày hai mươi ba thì phải thắp thêm nén hương." Người kia: "Thắp cho ai?" Người hỏi trước không đáp.

Gió đầu mùa lùa qua phên, thổi một vạt mùn cưa qua chân nó.

Dưới chiếu, ván đa nằm sát đất, tấm ván nó lén kê từ tháng Năm. Ván lạnh. Từ lúc nó nằm xuống, ván chưa lên tiếng.

Rồi ván nói. Giọng bà già bán nước, khàn, lơ đãng như nói với cái ấm:

"Thằng già mất cái chốt rồi. Tao còn lửa."

Kình nằm im. Nó đợi câu thứ ba.

Không có câu thứ ba.

Mùn cưa bay qua chân nó lần nữa, rơi xuống chiếu như tro.