Trưa mười sáu, bếp nhà Cù Thị Hợi nhỏ như cái hộc tủ, mái rạ thấp, vách nứa dán đất sét đã bong từng mảng. Piên quỳ bên bếp, lưng thẳng, ống tay áo chàm xắn tới khuỷu, đốt một bó củi khô, rồi thả vào lửa một nhúm lá men. Khói xanh bốc lên, quấn quanh xà, chui qua kẽ mái rạ ra ngoài.

Hợi vừa bước vào đã ho, lấy vạt áo che miệng, mắt cay xè, cười.

"Cô hun chuột đấy à?"

"Dạ, Piên hun bếp," Piên đáp. "Bếp lâu không hun thì ám."

"Bếp tôi ám từ hồi cưới."

"Piên hun một lần thôi mà nè."

"Một lần mà khói thế này, hun hai lần chắc chạy hết." Hợi vỗ vào vách nứa. "Cô mượn chõ nấu xôi để làm gì? Xóm đâu có đám."

"Piên nấu cho Mái Chèo."

"Nấu cho thằng Mái Chèo thì nấu. Nhớ trả chõ."

"Piên trả."

"Chõ này của mẹ chồng tôi. Hư là hết cái chõ."

"Piên giữ như giữ đàn."

"Bếp tôi hun bằng rơm bao năm nay."

"Rơm khác lá."

"Khác thì khác, đừng cháy nhà tôi." Hợi xách thùng ra giếng, vừa đi vừa lắc đầu, vẫn cười.

Piên đồ xôi trong cái chõ gỗ mượn của bà Hợi, đứng canh khói. Chõ gỗ cũ, đít bọc đồng, hơi nước phả ra từ kẽ vung, đọng thành giọt dưới mái rạ. Kình ngồi trên cái ghế đẩu thấp sát bếp, hai tay đặt trên đầu gối, mắt nhìn than hồng. Cộc ngồi trên vai nó, không nói câu nào từ lúc bước vào bếp.

"Kình ngồi sát bếp hơn," Piên nói. Cô lấy cái que cời, dịch than vào giữa, ngọn lửa lên một tầng, hắt đỏ mặt hai đứa.

"Sát nữa là cháy râu."

"Kình có râu đâu."

"Có chút xíu."

"Ngồi sát. Ngửi đi." Piên không quay đầu, mắt vẫn nhìn khói. "Giống bếp nhà Piên không?"

Kình nghiêng người về phía bếp, nhắm mắt. Nó hít. Hít sâu, hai lần. Khói lá men, hăng nhẹ, ngái ngái, quện với mùi củi cháy và mùi xôi nếp sôi.

"Giống," nó nói.

"Giống chỗ nào?"

"Mùi khói rơm. Với mắm."

Piên đứng im. Đôi đũa cả trong tay cô dừng giữa chừng, đầu đũa còn nhỏ giọt nước nóng. Khói bếp lượn quanh mặt cô, che đi nửa khuôn mặt, và qua làn khói ấy, Kình thấy cô nhìn nó, lâu, không chớp. Ở ngoài hiên, tiếng gầu nước dội xuống thùng của Hợi vọng vào, rồi xa dần.

"Mùi khói rơm," Piên nhắc lại.

"Dạ."

"Với mắm."

"Dạ."

"Bếp nhà Piên có ba mùi," cô nói, chậm, như đọc cho người chép từng chữ. "Khói củi. Men lá mẹ treo gác bếp. Nồi chàm ngâm sau vách."

Kình nhắc lại từng chữ, đúng thứ tự, môi chậm theo cô. "Khói củi. Men lá mẹ treo gác bếp. Nồi chàm ngâm sau vách." Nó dừng, hít một hơi khói, hít cho tới cuối hơi. Mùi trong mũi nó là khói, là xôi, là lá. Chỉ có thế.

"Thấy chưa?" Piên hỏi.

"Thấy."

"Kình nói dối chậm như Kình đọc chữ ngược."

"Tui ngồi bếp nhà Piên cả mùa rét mà."

"Biết."

"Vậy sao..."

"Piên không hỏi sao."

Kình ngậm miệng. Chữ "sao" của nó tan vào khói bếp.

Than trong bếp sụt xuống một tiếng, tàn lửa bắn ra, tắt trên nền đất ẩm. Piên đặt đôi đũa cả xuống miệng chõ. Cô quay sang, nhìn nó. Cô không khóc. Mắt cô đen, khô, thẳng. Một giọt nước từ vung chõ rơi xuống bếp, xèo, tắt.

"Không sao," cô nói. "Piên nhớ."

"Nhớ gì?"

"Nhớ cho hai đứa."

Cô lật vung chõ, xới xôi ra lá chuối đã hơ qua lửa. Hơi nóng táp vào mặt cô, mồ hôi lấm tấm trên trán, sợi tóc mai dính vào má. Xôi trắng, hạt nở tròn, bốc hơi nóng hổi, thơm mùi nếp mới. Cô gói lá, đưa nó.

"Ăn đi. Còn nóng thì ăn, nguội thì dai."

"Piên không ăn?"

"Piên ăn sau."

Kình nhận. Lá chuối nóng qua bàn tay. Nó bốc một nắm, bỏ vào miệng. Xôi dẻo, thơm, mặn muối vừng.

"Ngon," nó nói.

"Ừ."

"Piên nấu ngon."

"Piên nấu xôi. Ai cũng nấu được xôi."

"Ngoại Kình hồi trước nấu gì?" Piên hỏi, mắt không rời chõ.

"Kho cá. Nấu canh chua."

"Bếp ngoại Kình khói gì?"

"Khói rơm."

"Rơm không thơm bằng lá."

"Rơm ấm."

"Ấm hơn lá?"

"Ấm hơn." Kình gật. "Với mắm. Mắm nhà ngoại ngâm trong cái lu sau bếp."

"Ừ."

"Sao Piên hỏi?"

"Piên hỏi cho biết."

"Ngon hơn xôi bà Tư Hến."

"Bà Tư Hến cho nhiều đậu đỏ."

"Piên cho nhiều muối vừng."

"Muối vừng thì ít khi hết." Piên khẽ cười. "Kình ăn nhiều đi."

Kình ăn. Cộc trên vai nó im suốt bữa. Một hạt xôi rơi xuống vạt áo Kình, lăn xuống đất. Cộc không giành nó, không nhìn nó. Bàn tay duy nhất của Cộc đặt trên khúc tay cụt, như người ôm vết thương.

Tiếng chõ sôi nhỏ dần, hơi nước loãng ra thành sợi mỏng. Ngoài hiên, tiếng Hợi gọi ai đó ới ới, rồi giọng Hợi vọng vào, to, vui: "Hai đứa ăn xong thì rửa lá chuối cho tôi, đừng vứt ra sân, gà ăn lá chuối lại bệnh!"

"Dạ!" Piên đáp.

"Dạ!" Kình đáp theo, hơi chậm. Khói lá men còn bốc thành một sợi mảnh, ngoằn ngoèo qua kẽ xà nhà, lên cao, rồi hòa vào mái rạ.

Kình ăn hết nắm xôi, liếm hạt muối vừng dính ở ngón cái. Piên đưa nó thêm một nắm nữa, không hỏi. Nó ăn nắm thứ hai chậm hơn nắm thứ nhất, nhai kỹ, nuốt từng hạt.

Nó đặt lá chuối xuống, đứng dậy, cầm cái nắp chõ lên. Nắp gỗ nóng, mép đen khói. Nó cúi mặt sát làn khói còn bốc ra từ miệng chõ, hít một hơi dài, hít cho tới khi khói làm cay mắt.