Tối rằm, Piên ngồi trên một khúc gỗ xoan giữa sân nhà chung Xóm Kim, ôm cây đàn tính mượn của ông Then già trọ cùng dãy, thử từng dây. Trăng tròn sau mái ngói, sáng tới mức nhìn rõ từng sợi tơ trên cần đàn. Ba dây giống đàn của mẹ. Cần đàn mòn ở chỗ khác chỗ tay mẹ, ngón tay cô cứ trượt tới chỗ cũ rồi rớt vào chỗ trống.

Quanh sân, thợ ngồi trên chiếu, trên ghế đẩu, trên cả mấy khúc gỗ lim. Đàn bà đứng sau, ẵm con. Trẻ con ngồi sát chân cô, mỗi đứa ôm một cái đèn ông sao, nến vừa thắp, ánh đỏ lập lòe chiếu lên những khuôn mặt tròn.

Ông Cả ngồi hàng đầu, cây thước gãy đặt trên đầu gối. Cụ Khoan ngồi cạnh ông, chống gậy, con mắt lòa nghiêng về phía đàn như người đang chờ một mùi quen. Piên tìm thầy Khiêm trong đám người. Không thấy. Bà Hợi bảo y quan xưởng không ra xóm ngày rằm.

"Cô hát," ông Cả nói. "Thợ không hiểu chữ thì nghe tiếng."

"Piên hát không giỏi tiếng Kinh."

"Hát tiếng của cô."

"Thợ nghe có chán không?"

"Thợ chán thì gõ."

Piên hít một hơi. Cô gảy dây thứ nhất, rồi dây thứ hai, rồi dây thứ ba. Tiếng đàn tính bật ra mỏng, trong, vang trong sân gỗ như tiếng nước chảy qua bụi tre. Cô hát một câu ru, câu mẹ vẫn hát cho thằng Toòng. Không có lời nào trong đó thợ hiểu được. Giọng cô cao, rồi hạ, rồi trầm xuống như người đi xuống bậc thang.

Một tiếng gõ vang lên. Ông Cả gõ ngón tay lên khúc gỗ, theo nhịp, trầm và đều. Rồi Ngãi gõ cán đục lên thành ghế. Rồi con Mẹt rút hai mẩu tre ra khỏi tay áo, gõ vào nhau. Rồi cả sân. Bàn tay chai, cán đục, thước tre, hòn đá mài, tất cả gõ lên gỗ, lên ghế, lên chiếu, thành một tiếng thình thịch lớn đỡ lấy giọng hát.

Piên hát tiếp. Nhịp đàn ăn vào nhịp gỗ. Cô thấy mẹ ngồi ở bếp, tay gảy đàn, mắt nhìn xuống. Cô thấy mình hát bên mẹ, nhỏ, sai nhịp, bị mẹ gõ ngón tay lên bầu đàn. Giọng cô không run. Hơi thở cô bám vào nhịp gỗ như bàn tay bám vào lan can, và lần đầu từ ngày xuống kinh, cô thấy ngực mình rộng ra, đủ chỗ cho một hơi dài. Cô hát xong câu ru cuối, tiếng đàn tắt dần, nhưng tiếng gõ vẫn còn một nhịp, rồi hai nhịp, rồi dừng.

Sân im. Một đứa trẻ vỗ tay lẻ loi.

"Cô hát có nhịp," ông Cả nói. "Nhịp thợ nghe được."

"Piên cảm ơn ông."

"Đừng cảm ơn. Nhịp là của cô."

"Nhịp của mẹ Piên."

"Thì của mẹ cô. Cô giữ hộ."

"Dạ, Piên giữ hộ."

"Hay," con Mẹt nói. "Thợ gõ đúng chưa chị?"

"Đúng."

"Đúng thật?"

"Đúng nhịp Piên."

"Vậy tôi gõ giỏi."

"Mẹt gõ giỏi."

"Câu chị hát nghĩa là gì?"

"Là câu mẹ Piên hát cho em Piên ngủ."

"Có cá không?"

"Không có cá."

"Thế có cái gì?"

"Có tiếng."

"Tiếng thôi à?"

"Tiếng ru thì chỉ cần tiếng." Piên khẽ cười. "Ngủ rồi thì đâu cần hiểu."

"Thợ nghe không hiểu mà vẫn gõ được."

"Vì thợ có tai."

Ngãi, ngồi gần, vỗ đùi cười to. "Thợ có tai, nghe chưa chú Tạo?"

"Nghe," Tạo đáp, từ góc tối. "Tai tôi nghe thấy hơn tai cai."

Con Mẹt thò tay vào túi áo, lấy ra một con cá gỗ chạm, bằng ngón tay, vảy từng cái, mắt khoét tròn. Nó chìa ra.

"Cho chị. Chú Mái Chèo bảo chị thích cá."

"Mái Chèo nói vậy hả?"

"Chú bảo chị nấu cá ngon."

"Mái Chèo chưa ăn cá Piên nấu."

"Thế thì chú bịa."

Piên nhìn Kình. Kình ngồi sát mép sân, trên khúc gỗ thấp, nhìn đèn ông sao. Nó không quay đầu.

"Mái Chèo," Piên nói.

"Ừ."

"Mái Chèo bịa."

"Tui đoán."

"Đoán đúng hay sai?"

"Chưa biết."

"Chị Piên," con Mẹt hạ giọng. "Chị nấu cá bằng gì?"

"Bằng lá."

"Lá gì?"

"Lá men, lá chàm, lá gì có trong bếp."

"Cá có thơm không?"

"Thơm mà nè. Khói lá thơm hơn khói rơm."

"Chú Mái Chèo bảo khói rơm thơm nhất."

Piên liếc sang Kình. Kình cúi đầu, hai tai đỏ.

Cô nhận con cá gỗ. Gỗ nhẹ, mịn, vảy nổi lên dưới đầu ngón tay. Cô nhét nó vào túi áo chàm, cạnh cái ấn.

Qua cửa nhà chung, cô thấy bàn thờ Tổ Lỗ, khói nhang thẳng một sợi, bài vị sơn son bong. Cô nghĩ tới cái gác nhỏ trên vách nhà sàn, nơi mẹ đặt ấn. Cô quay mặt đi.

Kình ngồi xuống cạnh cô. Nó không nói gì lúc đầu. Rồi nó hỏi, giọng thấp.

"Piên ở trọ có ngủ được không?"

"Ngủ được. Các ông Mo ngáy to."

"Ngáy to thì khó ngủ."

"Piên quen." Cô nhìn nó, hạ giọng. "Ở xưởng ăn uống sao?"

"Cá kho có muối."

"Ai cho?"

"Quan."

"Quan nào?" cô hỏi.

"Quan làm cái công trình."

"Quan ấy tử tế sao?"

"Cá kho tử tế."

"Cá kho thì có muối."

"Có muối. Thợ ăn nhiều."

Piên không hỏi thêm. Cô nhìn đèn ông sao, nhìn trẻ con xếp hàng, đứa nhỏ nhất đứng đầu.

Đèn ông sao trên tay trẻ con lắc nhẹ. Có đứa ngủ gục, đầu tựa vào chân mẹ, đèn trong tay nghiêng, nến liếm vào giấy mà không ai hay. Một người đàn bà đưa tay đỡ cái đèn, thổi tắt, đặt nó lên đầu gối.

Gió thổi qua sân mang theo khói. Khói bếp xóm thợ, từ mấy ống khói lợp rạ. Piên hít vào. Rơm cháy. Mùn cưa. Mỡ hành ai phi ở nhà bên. Cô hít thêm, sâu hơn, chờ.

Không có mùi nào của bếp nhà cô.

Đêm về nhà trọ, cô mở gói lá men cô mang từ bản xuống, ngửi, gói lại. Cô đặt nó cạnh con cá gỗ và cái ấn, ba thứ nằm cạnh nhau trên chiếu.

Mai đem lên xóm.