Sáng rằm, xóm Thợ dậy sớm hơn mọi ngày. Tiếng đục gõ không vang từ xưởng nào, vì hôm nay cả xóm nghỉ, chỉ có tiếng trẻ con chạy, tiếng đàn bà gọi nhau ra giếng, tiếng gà bới đống mùn cưa trước hiên. Sân nhà ông Cả ngập nan tre. Nan dài, nan ngắn, nan chẻ mỏng như sợi bún, nằm chất từng đống dưới gốc cây khế. Con Mẹt ngồi xổm giữa đống, chẻ nan bằng con dao nhỏ, tay nó nhanh tới mức nan rơi thành đống trước khi Kình vót xong một cái. Trẻ con xóm ngồi vòng quanh, đứa nào cũng chìa tay, chờ đèn ông sao.

"Chú vót như vót đũa," con Mẹt nói, không ngẩng đầu. "Đũa ăn cơm thì được. Khung đèn thì không."

"Khung đèn cũng là nan tre."

"Nan tre mà chú vót dày một bên mỏng một bên. Đèn nghiêng, nến cháy sém giấy."

"Tui sẽ vót lại."

"Chú vót lại mà vẫn cầm như cầm đòn gánh."

"Tui quen đòn gánh miệt dưới."

"Miệt dưới gánh gì?"

"Gánh nước. Gánh lúa. Gánh cả cái chòi."

"Cái chòi nhẹ chắc."

"Cái chòi nặng hơn cái đèn."

"Chú vót lại thì mai mới xong."

"Mai là sau rằm."

"Đó. Tôi nói rồi."

Đứa nhỏ nhất ngồi cạnh Kình, mũi sụt sịt, thò tay giật nan tre. Kình đưa nó cái nan hỏng. Đứa nhỏ cầm, giơ lên trời nhìn như nhìn cái gươm.

Con Mẹt bỏ dao xuống. "Đổi nghề lấy chữ. Hôm nay làm mộng đuôi én. Chú làm hai mẩu gỗ xoan này, tôi xem."

Nó ném cho Kình hai mẩu gỗ xoan vàng nhạt, mỗi mẩu cỡ ngón tay cái. Kình cầm đục nhỏ, cầm theo cách nó đã học, ngón trỏ đè sống đục, đục xuống. Gỗ xoan mềm, phoi bong từng lát. Nó khoét, vát, rồi ráp hai mẩu vào nhau.

Mộng lỏng như cái răng sữa.

"Đuôi én mà chú làm thành đuôi cá trê," con Mẹt nói, cầm mộng giơ lên, lắc, hai mẩu gỗ kêu lạch cạch. "Chú đục ngược thớ."

"Thớ nào là ngược?"

"Thớ nào làm gỗ nứt thì thớ đó là ngược."

"Nó chưa nứt."

"Chưa. Rồi sẽ nứt." Con Mẹt đặt mộng xuống. "Tới lượt chú dạy."

Kình cầm que tre, ngồi xuống nền đất, vạch chữ. Trẻ con xúm lại. Con Mẹt chen vào, đòi viết tên mình.

"Tên Mẹt không có trong sách Giám," Kình nói. "Chữ Nho không có chữ Mẹt."

"Thế chú bịa cho tôi một chữ."

"Bịa thì không ai đọc được."

"Chú đọc được là được."

Kình ngồi im một lúc. Nó nhìn con Mẹt, nhìn bàn tay nó dính nhựa tre, nhìn cái đầu tóc tết một đuôi ngắn, nhìn cái bĩu môi mãi không bỏ. Rồi nó cầm que tre, ghép nét. Những nét ngang dọc đan vào nhau như nan chẻ đan rổ, chồng lên, rẽ ra, hóa thành một chữ không nằm trong sách nào, vuông vắn, hơi lệch về bên phải.

"Đó."

Con Mẹt nhìn chữ một lúc rất lâu. Nó cầm que tre khác, ngồi xổm bên cạnh, chép lại. Một lần. Hai lần. Mười lần. Nét sau thẳng hơn nét trước. Tới lần thứ mười, nó nhìn chữ, gật như thầy đồ. Rồi nó giẫm chân lên lần thứ mười một, cho bụi bay, cho khỏi ai đọc trộm.

"Chữ ấy của tôi."

"Của Mẹt."

"Chú đọc nó thế nào?"

"Đọc là Mẹt."

"Có dấu không?"

"Dấu nặng. Ở dưới."

"Dấu nặng là dấu gì?"

"Là dấu của người đứng vững."

Con Mẹt bĩu môi, nhưng không cãi.

"Đừng nói lung tung."

"Tui nói với ai."

Trên nóc bếp lợp rạ, Cộc ngồi vắt vẻo, hai chân đong đưa. Cạnh nó, ông Táo bếp xóm thợ, nhỏ thó tới đầu gối, cầm thước tre, khói ám đen cả bộ râu, đang gõ thước vào mái rạ.

"Năm nay phiếu mới không có dòng nào cho cái không rõ," Táo nói. Giọng ông Bắc quê, ho khói. "Lên cũng chẳng có gì mà khai."

"Thì đừng lên," Cộc đáp.

"Năm ngoái tôi không lên, bị ghi lười."

"Năm ngoái tao có làm gì đâu, cũng bị ghi không rõ."

"Ông không rõ thật."

"Tao rõ. Sổ không rõ."

"Thế ông rõ cái gì?"

"Rõ là tao đói, tao lạnh, tao ngồi đây."

"Ông đói thì xuống bếp mà đói."

"Bếp ông không có cơm cháy."

"Bếp tôi có cơm cháy, nhưng tôi không chia cho ông kia."

"Rõ cả. Rõ nhất là cái nóc bếp ông chắc hơn nóc bếp Giám."

Táo gõ thước mạnh hơn. "Ông kia ngồi trên mái nhà tôi từ sáng tới giờ. Mái rạ không chịu nổi người."

"Tao có phải người đâu."

"Thế ông là cái gì?"

"Là ông kia." Cộc cười khục khặc. "Ông gọi tao thế mà."

Kình cười vào nắm nan tre. Một cọng nan bật khỏi tay nó, búng vào má đứa nhỏ nhất, đứa nhỏ nhất chớp mắt, rồi cười toe, thiếu hai răng cửa.

Phía dưới, ông Cả đi ngang sân, nhìn đống nan, nhìn cái chữ lạ trên đất đã bị giẫm, nhìn con Mẹt. Ông không nói gì, chỉ cúi nhặt một nan tre rơi, so với cây thước gãy, gật, rồi đặt nan vào đúng đống.

Trẻ con giành cái đèn ông sao đầu tiên, tiếng la hét vang cả sân. Con Mẹt đứng lên, chống nạnh, quát to.

"Xếp hàng! Nhỏ trước lớn sau, như Giám ấy!"

"Giám xếp lớn trước," Kình nói.

"Thì mình làm ngược."

Đứa nhỏ nhất đứng đầu, ôm cái đèn nan tre dán giấy đỏ, mặt sáng bừng, bàn chân trần dẫm lên nền sân còn ẩm sương. Con Mẹt nhặt cái mộng đuôi én hỏng của Kình trên đất, không vứt. Nó lấy dây gai buộc mộng dưới đáy cái đèn ông sao của nó, làm quả lắc. Đèn treo lên cây khế, mẩu gỗ lỏng lẻo đung đưa bên dưới, gõ nhẹ vào khung nan.