Sáng mồng mười hai, cai Lược chặn Kình ở giếng xưởng. Ông đứng chắn lối, nón dứa đội lệch, chìa ra một lá thư gấp ba, giấy bản, mép dính dầu như vừa nằm trong túi áo ba ngày. Quanh giếng, mấy thợ đang kéo gầu, nước bắn lên đá rêu loang loáng, dây thừng ken két trên con lăn gỗ đã mòn thành rãnh.

"Chú Mái Chèo đọc giùm. Thư nhà."

Kình lau tay vào áo, nhận thư. Giấy ấm hơi người. Nó mở ra, nét chữ đậm, ngay hàng, chữ của một ông đồ đầu chợ viết hộ người không biết chữ, mỗi câu kết bằng một dấu chấm tròn như hạt đậu.

"Đọc to hay đọc nhỏ cai?"

"Đọc nhỏ."

"Dạ." Nó ghé xuống, đọc chậm, đủ để chỉ cai nghe. "Gửi ông. Thằng út sốt bốn hôm. Đã mời thầy. Thuốc hai tiền một thang. Nhà còn ba tiền. Hỏi tháng này ông gửi về được bao nhiêu."

Cai Lược đứng im như tượng. Mắt ông nhìn xuống nền đất.

"Đọc lại chỗ hai tiền một thang."

"Thuốc hai tiền một thang."

"Lại."

"Thuốc hai tiền một thang."

"Ba thang là sáu tiền," cai Lược nói, giọng thấp. "Nhà còn ba tiền."

"Dạ."

"Thầy thuốc ở chợ nào, thư có ghi không?"

"Dạ, thư ghi thầy ở đầu chợ huyện, nhà có cây mít."

"Thầy ấy lấy hai tiền, hay thầy ấy lấy hai tiền rồi còn công khám?"

"Thư không ghi công khám."

"Không ghi là chưa đòi." Cai thở ra. "Thầy ấy nể bà nhà tôi. Cái nể ấy có hạn."

"Dạ."

"Đọc tiếp."

"Hết rồi cai. Bà ấy ghi tên cuối thư thôi."

"Tên gì?"

"Tên bà ấy. Thị Lụa."

"Ừ." Cai Lược gật. "Đúng tên. Bà ấy không biết chữ, nhờ ông đồ viết, ông đồ lấy hai đồng."

"Hai đồng là rẻ, cai."

"Rẻ. Mà tôi vẫn nghĩ hai đồng ấy đủ mua một con cá."

Kình không biết đáp gì, bèn gấp lá thư lại theo đúng nếp cũ, đưa trả. Cai nhận bằng hai tay, nhét vào bụng áo, chỗ sát da.

Ông đứng lặng thêm một nhịp, như người đang tính nhẩm điều chưa muốn tính ra. Rồi ông móc trong thắt lưng ra một đồng tiền, đặt vào lòng bàn tay Kình. Đồng tiền cũ, mép mòn, còn ấm.

"Tiền đọc."

"Tui không lấy."

"Lấy. Tôi không muốn nợ thằng đọc chữ."

Kình nhìn đồng tiền. Đúng một tiền, đúng phần cai bớt của mỗi thợ mỗi ngày. Nó nghe nặng trong lòng bàn tay một thứ gì to hơn một đồng.

"Cai," nó nói. "Cai bớt mỗi thợ một tiền một ngày. Ba mươi mấy người. Sao nhà cai còn ba tiền?"

Cai Lược ngẩng đầu, nhìn nó. Không giận. Cái nhìn của người bị hỏi trúng chỗ ngứa mà không dám gãi.

"Tôi nộp lên trên," cai nói. "Trên tôi còn người. Chú tưởng cai ăn một mình à?"

"Trên cai là ai?"

"Là người có dấu."

"Người có dấu thì sao?"

"Thì không ai đọc thư hộ người ta cả."

"Cai nói câu cuối nghe như nói thật," Kình nói.

"Tôi nói thật hồi nào chú thấy tôi nói dối?"

"Hôm trước cai bảo việc Giám là việc tử tế."

"Thì cũng là nói thật." Cai Lược cười méo. "Tử tế với ai thì tôi không bảo."

Mấy thợ kéo gầu ngoái nhìn, rồi quay đi. Gầu nước dội xuống đá, kêu lộp độp. Cai Lược kéo sụp nón dứa xuống, quay lưng, bước nhanh về dãy lán. Lưng ông hơi còng, nhìn từ phía sau trông già hơn tuổi.

Kình cầm đồng tiền đứng nguyên chỗ. Cộc nhô đầu ra từ cổ áo nó.

"Mày làm gì với nó?"

"Con chưa biết."

"Mày giữ thì thành tiền ăn chặn. Mày trả thì nó mất mặt."

"Con không giữ. Cũng không trả."

"Thế mày làm gì?"

"Con để vào chỗ khác."

Cả buổi sáng đồng tiền nằm trong bọc giắt lưng nó, cạnh con dấu sừng, nặng như hòn đá nhỏ mỗi khi nó cúi xuống bào. Hai lần nó định bỏ đi. Hai lần nó dừng lại, vì không biết bỏ vào đâu.

Chiều, Kình mang đồng tiền ra hiên. Hợi gửi lên xưởng theo từng tốp một cái ống tre nhỏ, góp tiền làm giỗ thằng Tỵ, đặt ở hiên cho ai muốn bỏ thì bỏ. Ống tre mới, còn xanh, miệng khoét hẹp. Kình đứng nhìn nó một lúc, rồi thả đồng tiền vào. Nghe tiếng rơi, nhỏ, trầm, chạm đồng khác.

Ngãi đang ngồi mài đục ở bậc thềm, nước từ ống nứa nhỏ giọt xuống đá, mỗi giọt một tiếng tách. Anh thấy, không hỏi. Chỉ nhìn Kình rồi nhìn ống tre, rồi lại mài, đá mài kêu soèn soẹt.

"Mày làm từ thiện bằng tiền ăn chặn," Cộc nói bên tai.

"Thì trả về chỗ cũ."

"Chỗ cũ nào?"

"Chỗ của thằng Tỵ."

Cộc không cãi nữa. Nó ngồi im một lúc, rồi nói, giọng nhỏ hơn thường lệ.

"Tao thấy ông cai ấy sợ."

"Con cũng thấy."

"Sợ mà vẫn đi bóc của người ta."

"Sợ nên mới bóc."

"Mày nói câu ấy giống ông già."

"Con nói câu của con."

Chiều muộn, khi thợ đã lục tục vào lán, Kình đi qua góc lò rèn lấy nước. Nó thấy Tạo đứng sát cai Lược, hai cái đầu chụm lại. Lò rèn đỏ lửa sau lưng hai người, hắt một viền hồng lên vai áo. Tạo nói nhỏ, tay chỉ về phía nhà kín một cái, rồi rụt lại như bị bỏng.

Tạo ngẩng lên. Chú bắt gặp Kình đang nhìn.

Chú cười. Kình đứng cách mười bước, tay còn ôm ca nước chưa múc, không biết nên gật hay nên quay đi. Không phải nụ cười xấu, chỉ là nụ cười của người bị bắt quả tang làm điều chưa biết có nên làm không. Chú giơ cái đục lên khoe, lưỡi thép mới mài, ánh lò rèn chạy dọc theo cạnh.