Một lính khuân quấn chăn đội bao gạo đi qua cầu ván bến Giám, bước đều, lưng hơi ngả về trước theo nhịp ván nhún. Ông đặt bao xuống hàng, rút cuốn sổ từ bụng áo, ghi một vạch rồi mới quay lại thuyền.

Khuê ra bến lĩnh giấy mỏng chuyến thuyền giấy, tay cầm thẻ nhận, đứng sau một cột neo cho khỏi vướng đường. Cô nhìn ông ghi vạch thứ nhất, vạch thứ hai. Tới vạch thứ ba, cô mới nhận ra cái cách cầm bút.

Ông vác xong chuyến rồi mới ngồi lên một bao gạo, mở sổ trên đầu gối, dò từng dòng.

"Cô Vũ."

"Thưa thầy."

"Bốn mươi hai bao." Ông không ngẩng đầu. "Hôm qua bốn mươi. Lính khuân già đi mà vác thêm hai bao."

"Thầy ghi cả số bao ạ?"

"Việc thì ghi."

"Thầy không mỏi ạ?"

"Mỏi thì mỏi. Bao gạo không hỏi mỏi."

"Thầy ghi vạch để làm gì ạ?"

"Để cuối ngày cai bến chia cơm theo vạch. Cai bến đếm bao, tôi đếm vạch. Hai bên khớp thì ăn."

"Nếu lệch ạ?"

"Lệch thì cãi. Có sổ thì cãi được." Ông gõ đầu bút vào trang giấy. "Cô lĩnh giấy gì mà đứng sau cột?"

"Dạ, giấy mỏng khổ mới, thầy. Thuyền giấy tới trễ nửa buổi."

"Giấy mỏng thì nhẹ. Khuân cả thuyền chắc chưa bằng một bao gạo."

"Dạ, nhưng đắt hơn gạo."

"Cái gì đắt thì ghi kỹ." Ông gật. "Cô ghi chưa?"

"Dạ, con ghi rồi."

Râu ông lún phún, chưa cạo. Mặt gầy hơn hồi ở bản, nhưng đôi mắt vẫn thế, tĩnh, nhìn thẳng. Tấm chăn chàm gấp nhiều lớp vắt qua vai đã sờn một góc. Mồ hôi chảy thành vệt dọc thái dương, ông lau bằng mu bàn tay.

Bên kia bến, bà bán chè rong gánh hai thùng, miệng rao nhỏ, giọng khàn khàn. Khuê gọi bà, mua hai bát chè đậu, năm đồng một bát. Bà múc từ thùng ra, mùi đậu bùi bốc lên cùng hơi nóng. Cô bưng hai bát lại, đặt một bát xuống bao gạo cạnh ông.

Thầy Đức móc trong thắt lưng ra năm đồng, xâu bằng sợi lạt, đặt lên bao gạo cạnh bát chè.

"Tôi không nhận của thư lại."

"Con không phải thư lại của thầy."

"Cô là thư lại của Giám. Tôi là lính của Giám." Ông đẩy xâu tiền về phía cô. "Đồng liêu thì trả phần mình."

Khuê nhìn xâu tiền nằm trên lớp vải thô, nhìn bát chè đậu bốc khói. Rồi cô bật cười, tay che miệng. Lần đầu trong mấy ngày. Tiếng cười của cô ngắn, nghẹn, như hơi nước thoát qua nắp vung.

Thầy Đức không cười. Ông nhìn cô cười, ánh mắt không đổi, rồi cúi xuống bát chè, múc muỗng đầu tiên.

"Chè nhạt," ông nói.

"Dạ, năm đồng thì nhạt."

"Năm đồng thì được vậy là phải."

"Thầy ăn đủ không ạ?"

"Lính khuân ăn theo vạch. Vạch nào cơm nấy."

"Vạch hôm nay đủ mấy bát ạ?"

"Hôm nay đủ hai bát và nửa. Nửa bát là chè của cô."

Khuê lại bật cười, nhỏ, rồi cố nén. Một con chuồn chuồn đậu lên mép bát chè của cô, cánh run run, rồi bay đi theo hướng sông.

Cô nhìn xuống bến. Thuyền gạo dỡ không ngớt, lưng trần nối lưng trần, bao gạo trắng lên đầu rồi lên vai, cai bến đứng trên cọc neo gõ dùi vào sổ nghe lách cách. Một đứa trẻ chạy theo hàng lính khuân, nhặt hạt gạo rơi bỏ vào túi áo.

Họ ăn trong im lặng một lúc. Ván cầu rung dưới những bước chân khuân gạo. Mùi sông, mùi bùn, mùi mồ hôi, mùi gạo mới nồng trong gió.

"Cô ăn ngủ ra sao?" ông hỏi, như hỏi một chuyện không quan trọng.

"Thưa thầy, con không sao."

Hai ngón tay trái của ông gõ lên mép sổ, hai cái. Nhẹ, khô, như hai giọt nước rơi xuống nền gạch. Ông không nói gì.

Khuê nhìn hai ngón tay đó. Cô nhìn cho tới khi chúng nằm yên. Rồi cô đặt bát chè xuống bao gạo, hỏi như hỏi giá gạo, giọng đều.

"Thưa thầy, nếu thầy có một điều đúng mà không có chỗ nào nộp, thầy làm gì?"

Thầy Đức không trả lời ngay. Ông múc thêm một muỗng chè, nhai chậm mấy hạt đậu.

"Tôi ghi."

"Ghi rồi sao ạ?"

"Rồi để đó."

"Để đó là bỏ ạ?"

"Để đó không phải là bỏ." Ông gõ nhẹ đầu bút lên trang sổ. "Sổ nào cũng có ngày được mở. Có khi mười năm. Có khi tới đời cháu."

"Nếu người ghi không còn ở đó khi sổ mở?"

"Thì chữ vẫn ở đó."

"Chữ có thay người nói được không ạ?"

"Không. Nhưng chữ không chết." Ông nhìn cô một lúc rất ngắn. "Cô muốn hỏi tôi cái gì cô không hỏi được?"

"Dạ không, thầy. Con chỉ hỏi."

"Tốt." Ông không hỏi thêm.

Cô không kể chuyện dấu. Ông không hỏi cô giữ gì. Hai người ngồi hai đầu một bao gạo, mỗi người một bát chè, như hai người qua đường chờ đò.

Gần hết bát, ông đứng dậy. Ông chỉnh dây chăn, lấy sổ, đóng lại. Rồi ông nói, một câu không đầu không cuối, mắt nhìn ra thuyền gạo đang chờ vác chuyến kế.

"Mái chèo của tôi có người giữ hộ. Tôi chưa cần lấy lại."

Khuê không hiểu. Cô nghĩ mình nên hỏi, rồi nghĩ lại. Cô gật.

"Dạ, thầy."

"Cô trả tiền chè chưa?"

"Dạ, con trả rồi."

"Vậy chè hôm nay là phần cô." Ông chìa cuốn sổ ra cho cô xem dòng vừa ghi, nét chữ gầy và thẳng. "Thư lại họ Vũ ra bến lĩnh giấy. Mua chè. Đã trả phần."

Khuê đọc, gật. Tối nay cô sẽ đem cái tráp tới thư phòng của cha.

Ông gấp sổ, nhét vào bụng áo, rồi cúi xuống, đội bao gạo thứ bốn mươi ba lên vai.