Người bếp Giám đặt xuống giữa mâm thợ một liễn cá kho, mặt cá đen bóng nước màu, rắc tiêu dày như rắc cát. Ông ta nói trống không, không nhìn ai.

"Quan dặn. Thợ làm nặng thì ăn mặn."

Rồi ông ta bưng cái mâm không đi ra, bước thật nhanh, như sợ bị hỏi.

Từ sáng Kình đã ngồi ở nhà chạm, mài mặt một khối gỗ bằng đá mài. Khối gỗ vuông, cỡ hai nắm tay, màu nâu sẫm, vân mịn như da. Con Mẹt ngồi đối diện, tì một khối khác vào đùi, tay cầm đục và dùi cui, mũi đục gõ khẽ từng nhịp một, khẽ như gõ cửa nhà người ngủ.

"Chú mài gỗ như lau bàn thờ," nó nói, không ngẩng đầu. "Sợ ông Tổ đau à?"

"Tui sợ gỗ đau."

"Gỗ chết rồi."

"Dạ."

"Ông Cả bảo chú sang tốp tôi. Tôi không xin đâu."

"Tui cũng không xin."

"Vậy hai bên không ai xin. Tốt."

Kình ngừng tay. "Mà mày kêu tui là chú hồi nào vậy?"

"Từ bữa nay. Thằng Tỵ kêu chú. Nó đi rồi, không ai kêu thì cái tiếng ấy bỏ không." Nó gõ dùi thêm một tiếng, không ngẩng lên. "Mà tôi cũng thôi mày tao. Mày tao với người dạy chữ cho mình thì ông Cả mắng. Chú ngồi im. Tôi làm trước, chú coi. Coi mà không được nói."

"Nói gì?"

"Nói là giống bánh trôi. Hồi nãy chú nói khối gỗ giống bánh trôi."

"Nó tròn."

"Nó vuông."

"Vuông mà tròn góc."

"Đó. Chú lại nói."

Kình không đáp. Nó miết đá mài thêm một lượt, nhẹ hơn. Dưới lòng bàn tay nó, khối gỗ ấm hơn thường lệ, ấm như vai người ngồi cạnh. Nó không nói gỗ này chưa chết hẳn.

"Chú đừng có nhìn tôi như thế."

"Tui không nhìn."

"Chú nhìn tay tôi. Tay tôi cầm đục đúng, chú khỏi lo."

"Đúng chỗ nào?"

"Ngón trỏ đè sống đục. Chú nắm như nắm dao, nên mũi cứ trượt."

"Hồi sáng tui đâu có trượt."

"Hồi sáng chú làm hỏng một góc. Chú tưởng tôi không thấy à?"

Đến giờ cơm, thợ kéo nhau ra hiên. Mùi cá kho bay khắp sân từ lúc bếp mở vung, lẫn mùi tiêu hăng, mùi nước màu cháy cạnh. Mấy tên lính gác cổng ngó vào, nuốt nước bọt rõ tiếng. Thợ bước chậm hơn thường lệ, như sợ nồi cơm biến mất nếu đi quá nhanh.

Mâm gỗ tròn đặt giữa hiên, quanh nó chiếu cói cũ rách một góc, mười một người ngồi quanh, thầy Khiêm ngồi chung ở đầu chiếu, lưng thẳng, tay giấu trong tay áo cho tới khi cơm bày xong.

Con Mẹt chỉ đũa vào liễn cá, đếm.

"Mười hai miếng. Mười một người. Thừa một."

"Thừa thì chia," Ngãi nói. "Chia theo tuổi. Ai già hơn thì lấy trước."

"Chia theo công," Tạo nói. "Ai làm nhiều lấy nhiều."

"Công của chú Tạo là gì mà đòi nhiều?"

"Công của chú là biết đếm công."

Cả mâm cười. Cộc trên vai Kình thò bàn tay duy nhất ra, nhắm miếng cá to nhất, ngón tay xòe đã chạm tới mép liễn.

Kình gạt đũa. Chiếc đũa của nó khẽ chạm vào cánh tay Cộc, và miếng cá nhích đi một phân.

Con Mẹt nhìn miếng cá, rồi nhìn Kình.

"Chú Mái Chèo, đũa chú run à?"

"Tui đói."

"Đói thì gắp. Đừng đẩy cá đi."

"Tui đâu có đẩy."

"Nó nhích."

"Cá nhích hồi nào."

"Cá chết rồi mà nhích."

"Thì nó nhích," Kình nói, hơi to quá.

Cộc cãi ngay bên tai, giọng ho khói. "Ông quan dặn cá cho thợ. Tao cũng là thợ phụ."

"Cha là thợ phụ chỗ nào," Kình nghiến răng.

"Chỗ này." Cộc chỉ vào bụng mình.

Thầy Khiêm đang cầm đũa. Thầy nhìn về phía vai trái Kình, khóe miệng nhích đi một chút, rất nhỏ. Thầy không nói gì. Thầy gắp một miếng cá nhỏ, đặt vào bát Kình, và một miếng khác, nhỏ hơn, đặt lên mép bát, đúng chỗ bàn tay cụt của Cộc đang với tới.

"Ăn đi con," thầy nói. "Cá kho nguội thì tanh."

"Dạ, con cảm ơn thầy."

Cộc nhón miếng cá, cắn một nửa, im bặt. Mắt nó hấp háy.

"Ngon," nó thì thào. "Ngon quá. Ông quan này biết kho cá."

"Ông ấy nói một câu phải thì cá kho mặn một bữa," Ngãi nói, miệng đầy cơm.

"Thế cũng hơn cai," Tạo đáp. "Cai nói mười câu mà cơm vẫn nhạt."

Cai Lược ngồi ở mâm bên ho khan, một tiếng, rồi ho thêm. Cả mâm cười ngả nghiêng. Con Mẹt gập người xuống, trán suýt chạm bát. Ngay cả thầy Khiêm cũng cười, không thành tiếng, vai thầy rung rung.

"Chú Mái Chèo cười đi," con Mẹt nói. "Chú nhăn mãi."

"Tui đang nhai."

"Nhai mà nhăn."

"Cá có xương."

"Cá kho nhừ làm gì có xương."

"Thì tui nhai cái khác."

Kình nhai miếng cá. Mằn mặn, thơm tiêu, béo mỡ cá. Nó nhớ lời ông nói ở Giám, nhạt thì khó nuốt. Miếng cá trong miệng nó ngon thật.

Nó nuốt xuống. Cổ họng nó hơi nghẹn, không vì xương.

Bàn tay thầy Khiêm gắp miếng cá thứ hai. Tay thầy run, đôi đũa không giữ nổi, miếng cá rơi xuống chiếu. Thầy gắp lần nữa. Miếng cá lại rơi.

Kình với đũa, gắp miếng cá rơi, thổi bụi, đặt vào bát thầy.

"Ta cảm ơn con," thầy nói.

"Dạ, thầy ăn đi."

Thầy nhìn miếng cá một lúc. Rồi thầy không ăn. Thầy ăn rau, ăn cơm, ăn dưa, bàn tay thôi run. Miếng cá nằm yên ở mép bát, mỡ nước màu đọng lại.

Bát nào cũng sạch. Có người liếm cả đũa. Con Mẹt úp bát xuống mâm, nhìn đáy bát như nhìn cái trống mới căng da.

Cơm xong, thợ đứng dậy, vươn vai, người ra giếng rửa bát, người ra hiên hút thuốc. Thầy Khiêm ngồi lại. Thầy lấy một mảnh lá chuối ở góc mâm, gói miếng cá vào, gấp ba lần, đưa cho con Mẹt đang gom đũa.

"Thầy không ăn cá hả thầy?" Kình hỏi.

"Ta ăn đủ rồi."

"Dạ."

"Đem về cho đứa nhỏ nhất xóm," thầy nói với con Mẹt.

Con Mẹt cầm gói lá, nhìn thầy một lúc. Nó không cười.