Qua khe giữa hai tấm lim, Kình chỉ thấy một vạt áo gấm sẫm và đôi giày vải đế mỏng, mòn gót, đứng trên nền đất tưới ướt. Mũi giày hơi quay vào trong, như giày của người hay đứng chờ.

"Bẩm quan."

Giọng Ngãi. Nó nhận ra ngay, vì cả sân chỉ có một người dám mở miệng khi chưa ai bảo.

"Con thợ có được đi thi không ạ?"

Cai Lược lườm sang, cái lườm Kình không thấy mà vẫn nghe ra, nghe qua tiếng ho khan.

"Được," Tế Tửu nói. "Giấy không hỏi cha nó là ai."

Hàng thợ xì xào một chút rồi tắt. Tạo bước lên nửa bước, rụt cổ.

"Bẩm, sổ công thợ có đóng cái dấu ấy không ạ?"

"Có. Đóng giáp trang, từng tờ. Sổ có dấu thì không ai bớt được một đồng."

Cai Lược cười khan một tiếng, tắt ngay giữa chừng. Tạo gật. Mấy người đứng sau lưng Tạo gật theo, chậm, như gật theo nhịp của người đi trước.

Một thợ rèn mặt đen khói giơ tay lên nửa chừng. "Bẩm, đau ốm nghỉ có công không ạ?"

"Có nửa công."

"Bẩm, nghỉ ba ngày thì sao ạ?"

"Ba ngày nửa công. Ta nói rồi, sổ có dấu."

"Dạ, con tạ ơn."

"Đừng tạ. Đó là phần các anh."

Thợ rèn lùi lại, tay còn run, không biết để vào đâu, bèn gãi gáy.

Kình nhìn vạt áo gấm. Vải không thêu, không hoa, chỉ dệt nổi những ô chìm.

"Học trò chết tháng trước tên gì?" Tế Tửu hỏi.

Không ai đáp. Rồi tiếng giấy lật, tiếng chân Uẩn dịch từ cổng vào, nghe nhẹ và vội.

"Ninh Văn Tỵ," Uẩn đọc. Giọng hắn run từ tiếng đầu. "Mười bốn tuổi. Tai nạn. Bồi ba quan."

"Ba quan là lệ cũ. Lệ cũ không đủ một cỗ quan tài." Vạt áo gấm hơi xoay. "Ghi thêm bảy quan, cho đủ mười."

"Bẩm," ông Cả nói. "Phường chôn nó rồi."

"Thì để làm giỗ."

"Bẩm, xóm làm giỗ bằng cơm với cá," ông Cả nói. "Không cần nhiều."

"Cần ít hay nhiều, nhà nó nhận. Học chính Lưu, chi từ kho Giám."

"Dạ, theo quy định, ghi sổ trong ngày," Thạc đáp.

"Ghi hôm nay."

"Dạ."

Một khoảng im. Rồi Kình nghe ngòi bút cào lên giấy, chậm, từng nét, tiếng cào khô như chuột gặm vách.

"Chép xong chưa?" Thạc hỏi khẽ.

"Dạ, xong. Dạ, bảy quan, khoản thêm."

"Còn dòng cũ?"

"Dạ, dòng ba quan vẫn để nguyên, thưa học chính."

"Để nguyên. Sổ không xóa, chỉ thêm."

Uẩn không đáp. Ngòi bút của hắn chạm vào nghiên rồi lại chạm vào giấy, nhanh hơn, như muốn chạy khỏi chính nó.

Kình dựa đầu vào thớ lim. Câu cũ nổi lên, câu nó đã cãi ở Giám năm ngoái, hồi đứng trước bàn gỗ: ông Gò không đói vì sổ, ổng đói vì không ai nhớ. Nó lật câu ấy ra, lật vào, mà không biết đặt vào đâu. Thằng Tỵ có cả xóm nhớ, vẫn chỉ được ba quan. Cụ Khoan nhớ ba mươi hai năm, ống tre vẫn thiếu một đồng.

Còn câu kia, câu ông nói, sổ là cách để nhớ mà không cần ai thương. Lần này nó nằm yên trong đầu Kình. Không có câu nào đứng lên cãi lại.

"Mày nghĩ gì mà im?" Cộc hỏi, môi sát tai.

"Con nghĩ bảy quan."

"Bảy quan thì sao?"

"Bảy quan là thật. Uẩn đang chép."

"Thật thì sao?"

"Thì con không cãi được."

"Hồi nãy mày cãi được à?"

"Hồi nãy con chưa nghe."

Cộc thở hắt ra, hơi nóng phả vào vành tai. "Im đi. Ổng đi kìa."

Vạt áo gấm động. Tế Tửu đi một vòng sân, bước chậm, giày nhấc lên đặt xuống ít tiếng. Ông đi qua lò rèn, qua tốp thợ rèn, qua bàn cưa xẻ. Rồi tiếng giày dừng.

Dừng ngay trước đống ván lim.

Kình thấy đôi giày vải mòn gót, cách khe hở nó đứng chừng một sải tay. Ông đứng lâu. Tay chắp sau lưng, nó đoán thế, vì vạt áo không đung đưa. Đống ván che nó, nhưng khe giữa hai tấm lim rộng hơn nó tưởng, rộng đủ để một con mắt nhìn vào.

Nó không thở. Ông Cả đứng ở phía sau, im như cột nhà.

"Đống ván này," Tế Tửu nói, "để ngoài sương thì cong."

Thạc bước nhanh lại. "Dạ, theo quy định, chiều nay dời vào nhà kín."

"Bây giờ."

"Dạ?"

"Bây giờ."

"Dạ, tôi cho người dời ngay."

Giày vải quay đi. Ông đi ra cổng, qua cửa phòng y, và ở đó ông gật đầu một cái với thầy Khiêm. Kình thấy thầy qua đường hở giữa hai tấm ván: thầy đứng trước cửa phòng y, hai tay giấu trong tay áo chàm, cúi đầu thấp hơn lệ thường.

"Ổng biết mày ở đây không?" Cộc hỏi.

"Con không biết."

"Ổng dừng lâu quá."

"Ván lim thì ai cũng dừng. Ván đẹp."

"Ván đẹp." Cộc khịt mũi. "Mày đang nói với chính mày đó."

"Con nói nhỏ thôi."

"Nhỏ mấy thì tai tao cũng nghe."

"Cha nghe thì cha im giùm."

"Tao im rồi. Mày mới là đứa thở như bễ lò rèn."

Kình không cãi. Ngoài sân, Thạc vỗ hai tiếng tay gọn, bốn tên lính cầm chổi quăng chổi xuống, chạy lại. Tiếng chân dồn dập. Cai Lược quát thợ giải tán, từng tốp một, về chỗ làm. Ngãi liếc về phía đống ván, rất nhanh, rồi quay đi.

Tạo đi ngang qua, chân chậm lại, không nhìn, nói vọng vào không ai: "Bảy quan là bảy quan. Nhà nó khỏi bán nốt cái giường."

Không ai đáp. Có người khẽ ừ.

Hai tên lính đặt tay lên tấm lim trên cùng. Gỗ nặng, chúng hự lên một tiếng, nhấc từ hai đầu. Tấm ván rời khỏi đống. Mép gỗ cọ vào mép gỗ, tiếng ken két nghe như răng nghiến.

Một vệt nắng rơi qua khe vừa mở, đúng xuống gáy Kình.