Sáng nay sân gỗ không có tiếng mài lưỡi cưa. Từ hôm thằng Tỵ chết, sáng nào Kình cũng mài thay nó, mài dở, có bữa Ngãi giành lấy mài cho đều, ngồi đúng chỗ thằng bé từng ngồi, hòn đá kẹp giữa hai đầu gối. Sáng nay tới lượt Ngãi. Gã vừa đặt lưỡi cưa lên đá thì cai Lược giật lấy.

"Hôm nay không mài. Quan tới."

"Quan nào ạ?"

"Quan to. Hỏi làm gì." Cai Lược quay lưng, quát bốn tên lính đang cầm chổi tre. "Gom dăm lại! Tưới nước cho bụi khỏi bay!"

Bốn tên lính quét dăm bào giữa sân thành một đống, hắt từng gáo nước lên. Mùi gỗ ướt bốc lên hăng hắc. Cai Lược xếp thợ đứng ba hàng theo tốp, đi dọc hàng, dặn từng người.

"Quan hỏi gì thưa nấy. Không hỏi thì ngậm miệng."

"Ngậm cả hơi thở hả cai?" Ngãi hỏi.

"Ngậm hết. Hơi thở cũng không phải việc của chú."

"Vậy ngất thì sao cai?"

"Ngất thì khiêng ra sau lò rèn. Đừng ngất trước mặt quan."

"Dạ. Tôi cố ngất sau."

Kình đứng cuối hàng tốp ông Cả, kéo nón sụp xuống tận mày. Cộc ngồi trên vai nó, im như một cục than nguội. Phía cổng, Uẩn ôm cuốn sổ chép công đứng sát cột, mắt dán vào trang giấy. Hắn không nhìn hàng thợ một lần nào.

Thạc vào trước, chắp tay, nói với cả sân bằng giọng rõ từng chữ.

"Theo quy định, thợ không quỳ. Tế Tửu muốn thấy tay làm, không muốn thấy lưng."

Rồi người áo gấm sẫm bước vào.

Ông không đi nhanh. Đôi giày vải đế mỏng dẫm lên nền đất ướt, để lại những vết nông. Ông đi qua đống dăm, cúi xuống nhặt một cuộn phoi bào nằm trên lối, mắt vẫn nhìn hàng thợ, bỏ cuộn phoi vào tay áo.

Kình biết cái động tác ấy. Người ngồi sau bàn gỗ ở Giám năm ngoái, nhặt hạt cơm trên bàn mà không nhìn xuống.

Nó lùi một bước. Rồi một bước nữa, ra sau đống ván lim xếp cao quá đầu. Một bàn tay to đặt lên vai nó từ phía sau, đẩy nó vào sâu hơn, vào chỗ thớ gỗ che kín. Ông Cả không quay lại. Ông đứng thẳng trước hàng, cây thước gãy quấn dây gai giắt ngang thắt lưng.

Tế Tửu hỏi gỗ trước, không hỏi người.

"Gỗ này lim hay mít?"

"Bẩm, lim," ông Cả nói. "Tám mươi năm trở lên. Thớ xoắn ba vòng một thước."

"Ông đếm thớ?"

"Bẩm, thợ đếm thớ."

"Còn ai đếm người?"

Ông Cả không đáp. Sân im đến mức nghe được nước nhỏ giọt từ đống dăm. Tế Tửu gật một cái, như vừa nhận được câu trả lời.

Cai Lược chen lên, lưng khom. "Bẩm quan, thợ nhà con quê mùa, quan..."

"Theo quy định, ai được hỏi thì người ấy thưa," Thạc nhắc khẽ.

Cai Lược lùi lại, nụ cười còn dính trên mặt như miếng cháo nguội.

"Ông làm nghề này mấy chục năm?" Tế Tửu hỏi ông Cả.

"Bẩm, bốn mươi sáu."

"Bốn mươi sáu năm có ai trả đủ công ông chưa?"

"Bẩm, có người đủ. Có người thiếu."

"Người thiếu còn sống không?"

"Bẩm, còn."

"Ông có nhớ mặt?"

"Bẩm, nhớ."

"Nhớ mặt mà không đòi được?"

"Bẩm, đòi thì phải có người nghe."

"Ai nghe?"

"Bẩm, thợ không biết. Thợ đếm thớ."

Tế Tửu gật lần nữa. Ông bước ra giữa sân, không bục, không ghế, đứng ngay chỗ nền đất còn ướt. Ánh lò rèn sau lưng hắt một viền đỏ quanh vai áo gấm. Ông nói nhỏ tới mức hàng sau phải nín thở.

"Cha ta gánh nước thuê cho các dinh trong phường. Cuối tháng ông ra cổng dinh chờ quản gia phát công."

Ông dừng một nhịp. Không ai nhúc nhích.

"Quản gia nhớ mặt ai thì phát trước. Không nhớ thì hẹn mai. Ta đứng ngoài cổng với cha từ năm lên bảy."

Sau đống ván, Kình nghe tiếng ai đó nuốt nước bọt, rất gần. Có thể là chính nó.

"Ta đứng ngoài nhiều cổng hơn các anh," Tế Tửu nói.

Ông không kể tiếp. Ông đứng yên, tay chắp sau lưng. Thạc cúi đầu nhìn mũi giày mình. Ở hàng đầu có người thở ra, dài, như vừa đặt gánh xuống.

Kình nhìn qua khe giữa hai tấm lim. Mặt ông gầy, xương gò má cao, râu cạo sạch, da vàng như giấy cũ. Không có vẻ gì của người ra lệnh. Giống một ông đồ nghèo hơn là một quan lớn. Nó nhận ra cái dáng: người đứng xa ở cửa nhà kín hôm chạy thử, ngược sáng lò, không quay mặt vào phía thợ.

Cộc ghé vào tai nó, thở không ra tiếng. "Nó nói thật đó."

"Con biết," Kình thì thào, môi gần như không động.

"Biết mà mặt mày nhăn như bị cho ăn mướp đắng."

"Con đang nghe."

"Nghe thì nghe. Đừng gật."

Nó không gật. Nó nín thở thêm một nhịp, ngón tay bấu vào mép tấm lim, móng ngấm nhựa.

Ngoài sân, Tạo hỏi nhỏ người đứng bên cạnh, rất nhỏ, vậy mà Kình vẫn nghe: "Cha ông ấy gánh nước thật à?" Người bên cạnh lắc đầu, không phải nói không, mà là không biết nói gì.

Tế Tửu quay sang Thạc. "Lương thợ tháng này phát đủ chưa?"

"Dạ, theo quy định, đủ, thưa Tế Tửu."

"Có ai bớt không?"

"Dạ, không."

Cai Lược cúi gằm mặt xuống đất.

Tế Tửu nhìn hàng thợ một lượt, từ đầu hàng tới cuối hàng. Mắt ông dừng ở tốp ông Cả lâu hơn các tốp khác, rồi trượt qua đống ván lim. Kình nín thở.

Ông chỉ nhìn đống ván như nhìn một đống ván.

"Khí cụ này làm xong," ông nói, "thì con các anh khỏi phải xin ai một tờ giấy."

Hàng đầu có người ngẩng lên. Tạo ngẩng. Một thợ rèn ngẩng. Ngãi mở miệng định hỏi, cai Lược lườm, Ngãi đóng lại.

Sau đống ván, Kình áp lưng vào thớ lim. Mùn gỗ dính vào gáy ướt mồ hôi.