Sáng mồng chín, xưởng không có tiếng mài lưỡi cưa.

Thợ thức dậy theo thói quen, ngồi trên chiếu ở lán, chờ cái tiếng ấy. Xoẹt. Xoẹt. Không ai đứng lên. Ánh sáng xám lọt qua khe vách, rọi lên vai áo nâu, lên bàn tay đặt trên đầu gối. Ngoài sân, con gà trống gáy một tiếng, rồi im như thể nó cũng biết, và cái lán lại càng lặng hơn trước tiếng gáy ấy.

Ngãi nói nhỏ, mắt nhìn xuống chiếu: "Đêm qua gỗ trong nhà kín co cả đêm."

"Tôi có nghe," Tạo nói.

"Chú nghe thấy gì?"

"Nghe như người rên."

"Gỗ co thì tôi gặp rồi," Ngãi nói. "Co một đêm, hai đêm. Cây nào cây nấy khô thì thôi."

"Lần này khác," Tạo nói.

"Khác sao?"

"Lần này nó co dai. Co mà không dứt. Giống như nó chưa muốn ngủ."

"Gỗ có muốn đâu."

"Chú nói với ông Cả đi."

"Ông Cả nói gỗ chưa nghỉ."

"Thì đó." Tạo xoa mặt. "Ông Cả nói hồi mồng sáu rồi."

Không ai nói thêm. Ánh sáng ngoài vách chuyển từ xám sang trắng. Một con ruồi bay quanh chỗ trống trên chiếu của Tỵ, đậu xuống, bay đi.

Kình ngồi cuối chiếu. Nó cũng nghe. Cả đêm qua, qua vách, qua sân, tiếng co răng rắc của gỗ trong nhà kín vọng sang, dài, từng đợt. Và trong tiếng co đó có một chữ, như người lẩm bẩm trong cổ họng. Nhỏ. Nhỏ quá.

Nó không nói với ai. Nó không trả lời gỗ.

Con Mẹt đứng dậy. Cô đi ra góc lán, nhặt một hòn đá mài mòn lõm giữa, cái lưỡi cưa còn nằm cạnh đó, mẻ một khấc. Cô đi lại chỗ Kình, dúi hòn đá vào tay nó.

"Mày mài."

"Tui mài dở."

"Thì mài dở."

"Dở thì hỏng lưỡi."

"Lưỡi cưa hỏng thì mài lại. Tiếng không mài thì xưởng hỏng." Mẹt ngồi xổm xuống trước mặt nó, mắt đỏ nhưng giọng khô. "Ngồi xuống."

Kình ngồi xuống. Mẹt chỉnh tay nó, nhấc cổ tay nó lên một chút. "Lưỡi nghiêng. Nghiêng chừng này. Đẩy đi, không kéo về."

"Đẩy đi."

"Đẩy xuôi thớ đá. Đừng ấn mạnh."

"Mạnh thì sao?"

"Mạnh thì lưỡi mẻ."

"Nhẹ thì sao?"

"Nhẹ thì nó không biết mình đang được mài."

Kình đẩy. Lưỡi cưa kêu ken két, tiếng rít chói tai, lệch nhịp. Nó đẩy lại. Ken két. Mẹt không cười. Cô nhìn bàn tay nó, nhìn mũi lưỡi, thỉnh thoảng gõ nhẹ vào mu bàn tay nó để chỉnh.

Lần thứ ba, tay Kình trượt. Hòn đá văng khỏi đầu gối, lăn ra giữa lán, đập vào chân Ngãi. Ngãi nhảy lên, ôm chân, kêu "ối".

Mẹt bật cười. Cô cười thật, thành tiếng, rồi lấy tay bịt miệng, mắt đỏ hoe. "Thằng Tỵ hồi đầu cũng thế."

Cả lán im.

"Nó cũng văng đá?" Kình hỏi, khẽ.

"Văng trúng đầu ông Cả." Mẹt nuốt khan. "Ông Cả đang ăn cơm. Cơm bắn đầy râu."

"Ông có mắng nó không?"

"Ông bắt nó mài lại."

"Nó mài bao lâu thì được?"

"Hai tháng. Ông Cả bắt mài tới khi lưỡi soi thấy mặt."

"Nó soi thấy mặt rồi."

"Tao biết."

"Vậy tui mài tới khi nào?"

"Tới khi mày thôi trượt tay."

"Lâu không?"

"Lâu hơn hai tháng," Mẹt nói, cố không cười. "Mày mài dở hơn nó."

"Tui nghe."

Kình mài tiếp. Tiếng ken két rít lên trong lán yên. Cộc lẻn đến, nhỏ như một bóng chuột, ôm một nắm cơm nguội to bằng nắm tay của nó. Nó đi xuyên qua hàng chiếu, tới chỗ nằm của Tỵ, nơi chiếu còn trải phẳng, cái gối con còn lõm. Nó đặt nắm cơm lên chiếu, ngay giữa chỗ lõm, rồi lùi lại, nhìn.

Ngãi vừa xoa chân vừa quay sang, thấy nắm cơm tự dưng nằm đó. Gã đứng sững. Gã nhìn quanh lán, nhìn từng người, không ai nhúc nhích. Gã không hỏi. Gã lặng lẽ móc trong túi ra một quả ổi, nhỏ, xanh, cắn dở một góc, rồi đặt bên cạnh nắm cơm.

"Cho nó," Ngãi nói với không ai.

"Quả ổi chua lắm," Mẹt nói.

"Nó thích chua."

"Ừ."

Kình đẩy lưỡi cưa, chậm hơn. Cộc quay lại ngồi lên đầu gối nó, không nói một chữ, cằm tựa vào lưng bàn tay nó.

Cai Lược bước vào lán, giày kéo lê trên nền đất. Ông đứng ngay giữa, tay chống hông, nói to cho cả lán nghe, như đọc bố cáo.

"Học chính cho tốp về chôn thằng bé. Chiều nay đi. Sáng ngày kia về."

Không ai đáp.

"Ba quan, cai giữ," ông nói tiếp. "Đưa tận tay nhà nó."

Tạo ngẩng lên, lườm. "Cai giữ?"

"Tôi giữ để mang."

"Mang cho đủ?"

"Cho đủ."

"Cai có đếm không?"

"Đếm gì?" Cai Lược nhíu mày. "Tôi đưa đủ."

"Chúng tôi chỉ hỏi."

"Hỏi thì tôi trả lời. Tôi đưa đủ ba quan." Giọng ông cao lên, rồi tự ngắt. Ông hắng giọng, nhìn xuống nền. "Học chính ký mức cao nhất. Cao hơn bồi thường lệ."

"Chúng tôi biết," ông Cả nói.

Ông đứng ở cửa lán từ lúc nào không ai thấy. Tay ông cầm cái đục, cán gỗ sẫm màu mồ hôi. Cai Lược quay lại, mở miệng định nói, rồi thôi. Ông nhìn nắm cơm trên chiếu Tỵ. Nhìn quả ổi. Ông quay đi, không nói nữa, bước ra ngoài.

Kình mài tiếp. Tiếng ken két của nó lệch nhịp, lúc nhanh lúc chậm, như người đi khập khiễng.

Ở cửa lán, ông Cả giơ cái đục lên. Ông lấy cái dùi cui, gõ lên sống đục. Cộc. Rồi cộc. Rồi cộc cộc. Gõ đúng cái nhịp lệch của tiếng mài. Tạo ngồi dậy, lấy cán rìu gõ xuống mép sạp. Cộc. Rồi Ngãi, bằng ngón tay, gõ lên đầu gối. Cộc. Cộc.

Cả lán gõ theo một nhịp lệch, không ai đều, mà hợp nhau lạ lùng. Kình cắn môi, đẩy lưỡi cưa tới, lui, tới, và không dám ngẩng lên.