Hai tên lính cởi giày, đứng lên đầu chày như đứng cối giã đạp chân, tay vịn xà ngang. Chân trần của chúng trắng nhợt trên thớ gỗ lim. Một thư lại ôm xấp giấy đã gấp đôi sẵn, mép giáp nhau, đứng cạnh bàn ép, mặt căng như dây đàn.

Ở cửa nhà kín, ngược sáng lò, một vị quan mặc áo gấm sẫm đứng xa. Ông không quay mặt vào phía thợ. Thạc đứng cạnh ông, cầm sổ. Kình đứng sau cây trục, cúi đầu, nón thấp, có thân ông Cả che hết nửa người.

"Đạp," Thạc nói.

Hai tên lính đạp. Đầu chày rơi xuống theo nhịp cối giã, nặng, đều, thùng. Trục kẽo kẹt tiếng gỗ mới, bánh răng cắn vào nhau, và vòng khối chữ ở phía sau quay một nấc mỗi nhịp. Thùng. Một nấc. Thùng. Một nấc.

Một tờ giấy ra. Chữ in sẵn, đen đều, và ở góc dưới một con dấu đỏ đóng trùm lên chỗ giáp hai tờ, nửa dấu bên này, nửa dấu bên kia. Thư lại nhấc tờ giấy lên, đưa Thạc. Tờ thứ hai ra, giấy khác, mép khác. Thạc đặt hai tờ chồng lên nhau trước ánh lò.

Ông giơ lên cao. Hai nửa con dấu khít nhau như hai nửa quả cau bổ.

"Hai tờ như một," Thạc nói. "Khí cụ đồng bộ đạt."

Vị quan áo gấm không nói gì. Bóng ông động đậy một chút ở cửa.

Thạc đi tới chỗ ông Cả, đưa tờ giấy. "Thợ cả xem công mình."

Ông Cả cầm tờ giấy, hai tay, như cầm bát nước đầy. Ông nhìn chữ in. Ông nhìn con dấu. Ông nhìn xuống bàn tay chai sần của chính mình.

"Công của ông đấy," Thạc nói. "Sổ công các ông về sau cũng đóng dấu này. Dấu giáp trang thì cai không trừ được nữa."

"Không trừ được?"

"Dấu giáp trang là dấu của Giám. Cai không có quyền sửa dòng nào đã có dấu."

"Dấu đóng lên giấy," ông Cả nói. "Giấy ai giữ?"

"Giám giữ bản gốc. Thợ giữ bản chép."

"Bản chép mất thì sao?"

"Theo quy định, cấp lại."

"Cấp lại bằng gì?"

"Bằng chính dấu này."

"Dấu này đóng nhanh?"

"Một nhịp chày, một tờ. Một đêm, trăm tờ." Thạc nói, giọng tự hào kín đáo. "Trước đây một thư lại chép một ngày được ba tờ."

"Ba tờ."

"Ba tờ, và sai chữ."

"Dấu này không sai chữ?"

"Dấu này không biết sai." Thạc mỉm cười. "Đó là điều tôi muốn các ông thấy."

Phía sau lưng ông Cả, một thợ thì thầm với thợ khác: "Không trừ được." Một thợ khác gật. Vài cái đầu gật theo.

Ông Cả không gật. Ông xoay người, đưa tờ giấy ra sau cho Kình, không nhìn. "Cậu xem."

Kình đón lấy. Giấy mỏng, còn ẩm mực, ấm hơi lò. Nó nhìn con dấu trùm lên mép giáp. Từng nét đỏ đều tăm tắp. Không có chỗ nào dày hơn chỗ nào.

Kiều Đình Sáu từ đâu bước tới, ghé vai nhìn cùng. Ông nhìn lâu, rồi nói rất khẽ: "Dấu này không có tay."

"Sao ông nói vậy?" Kình hỏi, cũng khẽ.

"Tay người khắc thì nét nào cũng run một chỗ. Ở đây không chỗ nào run."

Kình nhớ ông Năm Được ở miệt dưới. Ông cũng từng nói gần y như thế. Nó nhớ những con dấu trên sắc giả của ông Gò, giống nhau từng sợi mảnh, từng nét vòng. Cộc trên vai nó thì thầm sát tai, giọng khàn.

"Gò Mít."

Kình không đáp. Nó nhớ bà Đa Bến, giọng bà già bán nước, nói về một chỗ có tiếng gỗ và lửa. Nó nhìn cái khung cao, cái chày dài, hai tên lính chân trần đứng trên đầu chày như đứng trên đầu sóng. Trong đầu nó, cái công trình này tự nhiên có tên.

Cái máy.

Nó giữ cái tên ấy trong đầu, không nói ra.

"Mày thấy sao?" Sáu hỏi.

"Dạ, con không rành."

"Không rành thì nhìn kỹ."

"Dạ."

Vị quan áo gấm quay đi, không ngoái lại. Một thư lại cầm đèn lồng bước theo, ánh đèn lăn trên nền gạch. Thạc dõi theo ông vài bước rồi quay lại, cất giọng bình thường.

"Đêm nay chạy lần hai. Đủ trăm tờ trước sáng."

"Trục chưa nghỉ," ông Cả nói. "Chạy đêm thì gỗ mệt."

"Theo quy định. Xin ông hiểu cho."

"Gỗ không hiểu quy định."

Thạc ghi vào sổ, không đáp. Ông chấm bút, viết một dòng ngắn, rồi gấp sổ, đi theo vị quan.

Cửa nhà kín khép hờ. Ánh lò hắt vào mặt ông Cả, soi từng nếp nhăn. Ông đứng im một lúc, rồi quay lại nhìn cả tốp.

"Ai làm mảnh nào thì đứng cạnh mảnh ấy. Nghe chưa?"

"Nghe," Ngãi nói.

"Nghe thì làm."

Con Mẹt đứng cạnh Kình, nhìn hai tên lính chân trần, thì thầm: "Hai ông lính đứng trên chày, rơi xuống thì sao?"

"Không rơi. Có xà ngang cho họ vịn."

"Lỡ trượt chân?"

"Thì họ đạp lại."

"Tao hỏi lính, không hỏi chày."

"Lính tự lo," Kình nói, rồi nhìn đi chỗ khác, vì nó thấy mắt Mẹt đang đuổi theo nhịp chày, đếm.

"Ông Cả," Tạo hỏi. "Cái dấu kia, nó... thật là không trừ được công mình không?"

"Dấu thì không nói dối."

"Còn người đóng dấu?"

Ông Cả nhìn Tạo, không đáp. Không ai đáp. Tiếng chày rơi tiếp.

Kình lùi ra phía sau trục, tờ giấy vẫn nằm trong tay. Một tên lính bước lại, giật tờ giấy khỏi tay nó. "Đếm cho đủ số."

Hắn đếm giấy, xếp lại. Ngón cái Kình còn dính một vệt đỏ, chỗ nó vừa đè lên mép dấu.

Nó ra máng nước gỗ ngoài sân, cúi xuống chà ngón cái dưới dòng nước. Chà mãi. Nước loang đỏ nhạt xuống máng. Nó chà đến mức da ngón cái đỏ ửng như muốn tróc, rồi giơ lên nhìn dưới ánh đèn.

Vệt đỏ vẫn còn đó.