Thư lại già nhúng bút vào ống mực, không ngẩng lên. Sáng nay ông ngồi ở bàn khác, bàn gần cuối hàng, sát tường. Tóc ông bạc, ngón tay ông cầm bút run rất nhẹ.

"Tên."

"Piên."

"Họ."

"Nông."

"Nông Thị Piên."

Ông viết. Piên nhìn ngòi bút lướt trên giấy và nhận ra chữ "Piên" ngay khi nó hiện ra, một trong vài chục chữ cô biết mặt. Nét ngang. Nét sổ. Cái móc nhỏ phía dưới. Cô thuộc mặt chữ ấy như thuộc mặt người quen, nét nào đi trước nét nào đi sau.

"Phẩm gì?"

"Then."

"Then là phẩm gì?"

"Then là Then."

Bút ngưng giữa không. Thư lại ngẩng lên lần đầu, nhìn cô qua cặp kính tròn gỡ xuống một nửa. Mắt ông đục, nhưng không dữ.

"Ấn đâu?"

Piên đặt bọc vải đỏ lên bàn. Hai cái nút chỉ còn buộc. Cô không mở.

"Mở."

Cô gỡ hai nút, mở bọc vải đủ để ông thấy cái ấn gỗ nhỏ có núm tròn. Bàn tay cô không buông. Ngón cái nằm trên núm, ép lên chỗ mòn.

"Bỏ vào sọt," thư lại nói. "Nhận ấn Giám."

Phía sau lưng ông, cái sọt tre đầy ắp ấn gỗ, núm chim, núm người, núm trơn, cái nào cái nấy đen bóng tay.

"Ấn này người trao," Piên nói.

"Ai trao?"

"Người trên. Người trao tận tay cho Piên."

"Giám cũng là người trên."

"Giám không trao. Giám không trao thì Giám không thu."

Tên lính đứng sau thư lại cựa mình. Ông thư lại không nhìn hắn. Ông đặt bút xuống, tháo hẳn kính, xoa sống mũi.

"Cô gái. Không nộp thì không có phẩm. Không phẩm mà hành nghề thì gọi là chui."

"Thì Piên không hành nghề ở Giám."

"Hành nghề ở đâu?"

"Ở bản."

"Bản của cô có tờ phẩm không?"

"Bản của Piên có người tin."

"Người tin không phải phẩm." Ông thở ra. "Cô nghĩ kỹ chưa?"

"Piên nghĩ từ lúc đi thuyền."

"Nghĩ nhiều ngày thì không phải nghĩ kỹ."

"Nghĩ ít ngày cũng không phải nghĩ kỹ," Piên nói. "Nhưng Piên không đổi."

"Cô có mẹ không?"

"Có."

"Mẹ cô biết cô ở đây không?"

"Mẹ biết. Mẹ chỉ ra cửa."

"Chỉ ra cửa nghĩa là đi hay là ở?"

"Là đi. Rồi quay về."

"Quay về thế nào, khi tên đã vào sổ chờ?" Ông hỏi, nhưng giọng nhẹ, như hỏi chính mình.

Piên không có câu trả lời. Cô chỉ nhìn bàn tay già run run của ông đang cầm bút.

Thư lại nhìn cô rất lâu. Rồi ông đeo kính lại, nhúng bút, viết. Ông viết chậm, rồi đọc đúng theo thể thức cho cô nghe, giọng đều.

"Nông Thị Piên, Then, không nộp ấn, chờ xử."

Tên lính bước lên một bước. Thư lại phẩy tay, không quay lại. "Chờ xử là chờ. Cô về chỗ trọ. Không được rời kinh."

Cả hàng phía sau im như có ai khóa miệng. Piên nghe được tiếng quạt hiên kêu. Một bà Mo đứng sau cô nói một câu tiếng Mường, thấp, dài, giọng lạnh. Piên không hiểu nghĩa, nhưng hiểu ý. Ở cuối hàng, ông Bế đứng gật đầu một cái, rất chậm, rồi lại đứng yên.

Piên gói bọc vải đỏ lại, buộc hai nút, kéo chặt từng nút bằng hai ngón tay. Tay cô không run, nhưng móng tay trắng bệch vì bấu. Cô nhét bọc vải vào ngực áo, thấy nóng, rồi quay đi.

Ra khỏi cổng sân đăng ký, cô đi lạc một vòng. Phố hẹp, mùi cá khô, mùi chợ. Cô rẽ nhầm hai lần, đi ngược dòng người, cuối cùng ra tới bến Giám lúc nắng đứng bóng. Bao gạo xếp thành hàng. Lính khuân vác, đặt, vác, đặt.

Cô đứng chờ cạnh hàng bao gạo, không nhúc nhích, tới lúc tấm chăn chàm đi ngang và đặt bao xuống.

"Thầy ơi."

Thầy Đức không quay đầu. Ông mở sổ, ghi. Rồi ông nói, giọng đều. "Cô Piên không nộp."

"Sao thầy biết?"

"Sân đăng ký có mười lăm tên lính. Chuyện một cô gái không nộp ấn đi tới bến nhanh hơn thuyền." Ông gập sổ. "Cô cần gì?"

"Kình còn sống không?"

"Còn ăn cơm nắm."

Piên nhắm mắt một giây, thở ra. Tim cô đập mạnh, rồi chậm lại. "Ở đâu?"

Ông nhìn sổ, không nhìn cô. "Xóm Thợ Kim Mộc. Ngược bến Tre Ngâm nửa buổi. Tôi không ghi chỗ đó."

"Xóm Thợ Kim Mộc."

"Xóm. Tôi chỉ nói xóm."

"Dạ."

"Cô đừng nói tôi chỉ."

"Piên không nói." Cô ngập ngừng. "Piên có tên trong sổ chờ xử rồi. Chờ xử thì không được rời kinh."

"Xóm Kim Mộc nằm trong kinh. Cô không rời." Ông đặt tay lên cuốn sổ. "Chỉ là đi xa hơn một chút."

"Xa là bao nhiêu?"

"Nửa buổi chân."

"Piên đi nhanh."

"Cô đi nhanh thì đến trước tối." Ông ngừng một nhịp. "Đến xóm rồi hỏi người già. Người trẻ trong xóm nói ít."

"Người già nào ạ?"

"Người nào ngồi mài đục ở đầu xóm."

"Piên hiểu."

Piên nhìn ông. Ông vẫn nhìn xuống sổ, gương mặt không đổi. Nhưng ở khóe miệng ông có một đường rất mảnh, như đường chỉ kéo căng.

"Thầy nè."

"Hả."

"Cảm ơn."

"Tôi không làm gì để cảm ơn. Tôi ghi một con số."

"Số mấy?"

"Bao thứ mười bốn." Ông quay lại thuyền. "Đi đi."

Piên đứng nhìn tấm chăn chàm lẫn vào đám lưng trần. Rồi cô quay đi.

Cô hỏi đường người thứ nhất, một bà bán rau, bà lắc đầu. Hỏi người thứ hai, một ông lái đò, ông chỉ tay mơ hồ về phía thượng nguồn. Người thứ ba là một thằng bé gánh nước, hai thùng đung đưa trên đòn, nó ngửa mũi hít hít như con chó, rồi chỉ về phía có mùi mùn cưa.

Cô đi, qua chợ, qua cầu, qua một đoạn đê dài. Một tay giữ ngực áo, miệng nhẩm theo nhịp chân: Kim Mộc, Kim Mộc, Kim Mộc.