Piên áp bàn tay lên ngực áo, chỗ có bọc vải đỏ nằm sát da. Ngón cái cô lần theo hai cái nút chỉ. Hai nút. Vẫn còn hai.

Thuyền gỗ thô cập bến Giám, mũi thuyền va cọc kêu cộp. Phía sau cô, hàng chục người đứng dậy cùng lúc, thuyền chao một bên, ai đó chửi bằng tiếng Mường. Piên không nhúc nhích. Cô vẫn đứng đó, tay đặt trên ngực, nhìn bến đông nghịt người, nhìn những mái nhà thấp xa xa, nhìn khói.

Cô nhớ cái sáng rời bản. Mẹ ngồi trên sàn, lưng thẳng, mắt không nhìn cô mà nhìn vào bọc vải. Mẹ không nói được. Mẹ đặt bàn tay Piên lên bọc vải, ấn xuống hai lần. Rồi chỉ lên trời. Rồi chỉ ra cửa. Rồi nắm bàn tay Piên lại, thật chặt.

Thằng Toòng đứng bên dịch, giọng non, nghiêm như người lớn. "Mẹ nói người trên trao, đừng đưa ai."

"Piên biết mà nè," Piên đáp.

Mẹ gảy ba dây đàn tính tiễn cô. Không hát. Chỉ gảy. Dây thứ ba còn đủ, trầm, kéo dài. Tiếng đàn theo cô suốt dọc đường xuôi sông, qua cả mười mấy bến, vang trong đầu mỗi lần thuyền chòng chành, dây thứ ba rung lên rồi tắt, rồi lại rung.

Thuyền neo xong. Cô bước lên bến.

Trên bến: bà Then áo chàm, ông Mo đeo chuông ở thắt lưng, cô đồng khăn đỏ, mỗi người lên bờ một hướng, nói một thứ tiếng, không ai hiểu hết ai. Bà Then già bản Nặm Khao đi cùng thuyền, nhỏ thó, bám tay áo Piên từ lúc xuống thuyền, mắt nhìn quanh như nhìn rừng lạ.

"Cháu," bà nói bằng tiếng Tày, "chỗ này đông quá."

"Dạ, đông quá, bà."

"Người ta đi đâu hết vậy?"

"Đi đăng ký, bà ơi."

"Đăng ký là gì?"

"Là ghi tên."

Bà gật gù, tay không buông.

Lính khuân bến chạy lại, vai trần, mồ hôi sáng loáng. Một người trong số đó đứng trước Piên, cúi xuống cầm quai gùi của cô. Người ấy quấn tấm chăn chàm gấp nhiều lớp qua vai, giữa trời tháng Sáu. Piên nhìn tấm chăn trước, rồi nhìn lên.

"Cô Piên."

Piên đứng sững. Cái mặt này gầy hơn, râu lún phún, má hóp. Nhưng đôi mắt vẫn thế, nhìn thẳng, không nhìn vào một chỗ nào khác.

"Thầy... Thầy làm gì đây?"

"Vác."

"Thầy bị phạt hả?"

"Đúng phép."

Hai chữ "đúng phép" rơi xuống giữa bến ồn như hòn sỏi xuống ao. Piên nghe ra nó nặng hơn cả cái gùi.

Cô lục túi lấy ra tờ triệu, nhàu, đã được nâng niu suốt dọc đường. "Thầy đọc giùm Piên. Piên biết vài chục chữ thôi."

Thầy Đức nhận tờ giấy bằng hai ngón, đọc lướt. Giọng ông bằng phẳng, không lên không xuống. "Đăng ký phẩm bậc thống nhất. Đổi ấn gỗ lấy ấn Giám. Sân đăng ký phía tây, giờ Thìn."

"Đổi," Piên nhắc lại. "Đổi là sao?"

"Là đưa ấn mình, lấy ấn Giám."

"Đưa luôn hả thầy? Không giữ lại?"

"Chữ ghi vậy."

"Chữ ghi vậy thì thầy nghĩ sao?"

"Tôi không nghĩ. Tôi vác."

"Thầy không nghĩ gì sao?"

"Có nghĩ thì nghĩ trong đầu. Không ghi." Ông trả tờ giấy, nhấc cái gùi lên vai trái cho vừa. "Ấn để trong gùi hay trong người?"

"Trong người."

"Thì đừng để tôi vác."

Piên thở ra một hơi dài, nhẹ hơn cô tưởng. Cô gật. Bà Nặm Khao ngước nhìn cả hai, không hiểu tiếng Kinh, nhưng hiểu giọng.

"Ông này là người tốt phải không cháu?"

"Dạ, bà. Ông tốt."

"Tốt mà mặt buồn."

"Ông không buồn, bà ơi. Ông đang tính số."

Thầy Đức nhìn cô, một giây, rồi quay đi. Ông bước đều trên ván cầu, gùi nặng trên vai nhưng lưng không cong. Piên bước theo, bà Nặm Khao bám tay áo. Đi qua mấy hàng bao gạo, mùi gạo mới tỏa ra, thơm, lẫn mùi mồ hôi.

"Chỗ nào ngủ, thầy biết không?" Piên hỏi.

"Dãy nhà trọ sau chợ, sát cổng Giám. Giường chung, hai mươi đồng một đêm." Ông nói một hơi, như đã nói cả trăm lần. "Có mùi ẩm. Có rận. Nhưng có mái."

"Một tiền một đêm cho ai?"

"Cho mỗi người."

"Piên có hai tiền thôi."

"Hai đêm."

"Hai đêm rồi sao?"

"Rồi thì Giám xếp. Ai còn việc chưa xong với Giám thì Giám cho nằm lại dãy ấy." Ông liếc cái bọc vải trên ngực áo cô, rất nhanh, rồi nhìn đi. "Hôm nay đừng nói chuyện đó."

"Piên cũng không muốn nói."

"Tốt."

Một con ngựa kéo xe chở bao đi ngang, bánh gỗ nghiến trên ván cầu rầm rầm. Bà Nặm Khao giật mình, siết tay áo Piên đến đau. Piên vỗ vỗ lên mu bàn tay bà, nói bằng tiếng Tày một câu ru. Bà dịu lại.

"Thầy nè."

"Hả."

"Hôm nay thầy vác cho Piên là gùi thứ mấy?"

"Thứ chín."

"Thầy đếm."

"Tôi ghi."

"Ghi để làm gì?"

"Để biết hôm nay vác bao nhiêu. Tháng cuối tính tiền cơm." Ông ngừng, không quay đầu. "Cô đừng hỏi tôi chuyện khác."

"Piên chưa hỏi."

"Cô sắp hỏi. Mắt cô đang hỏi."

Piên mím môi. Cô không hỏi. Cô chỉ nắm chặt ngực áo, ngón cái đếm lại hai nút chỉ. Hai. Vẫn hai.

Tới đầu bến, thầy Đức đặt gùi xuống đất, ngay chân cô. Ông rút cuốn sổ nhỏ ở thắt lưng, bút lông kẹp giữa hai ngón, ghi một dòng. Piên nghiêng đầu, nhìn qua. Chữ nghiêng nghiêng, nét mực chưa khô. Một con số chín. Không có tên cô.

"Thầy ghi số mà không ghi tên?"

"Sổ của tôi không có cột tên."

"Lạ vậy."

"Không lạ." Ông gập sổ. "Bao gạo không có tên. Gùi cũng không."

"Thế người thì sao?"

Ông không đáp. Ông quay lại thuyền, tấm chăn chàm đung đưa trên vai, bước xuống ván cầu đúng nhịp như mọi người khác, và vác gùi thứ mười.