Tiếng đá mài mở xưởng. Sáng mười sáu, Tỵ ngồi xổm ở góc sân gỗ, hòn đá mài đặt giữa hai đầu gối, lưỡi cưa nghiêng dưới tay, đẩy đi, nhấc lên, đẩy đi. Xoẹt. Xoẹt. Tia nắng xiên qua khe mái lá rơi đúng lên lưỡi cưa, làm lòe một vệt sáng lên mặt nó mỗi lần nó đẩy.

Kình đứng sau đống ván lim, đẩy cái bào theo thớ. Con Mẹt đã dạy nó ba lần: đẩy cùng chiều thớ, đừng ngược. Nó cố đẩy cho đúng, mùn gỗ vẫn vụn, rơi lả tả xuống chân.

Cổng sau mở. Một toán lính khuân vác bao vào, vai trần, bước đều như người đi diễu. Bao gạo của bếp xưởng, mỗi người một bao. Kình liếc qua khe ván. Người đi cuối cùng quấn tấm chăn chàm.

Nó kéo nón thấp xuống. Tay vẫn đẩy bào.

Thầy Đức đặt bao xuống trước bếp xưởng, đi ngược qua sân gỗ, không nhìn ai. Ông đi ngang hiên bàn chép công. Uẩn đang ngồi sau cái bàn thấp, bút trong tay, ngẩng lên. Hắn thấy tấm chăn. Hắn thấy cái mặt gầy râu lún phún. Hắn đứng bật dậy nửa chừng, rồi khựng lại, hai tay còn chống bàn.

"Thầy..."

"Thư lại ngồi," thầy Đức nói, không dừng bước. "Lính khuân không được chào."

Uẩn cúi đầu thật nhỏ, đỏ mặt từ cổ lên tai, ngồi xuống, cúi vào sổ. Bút trong tay hắn run, vạch ra một nét thừa. Kình đứng sau đống ván, cúi gằm, tay không ngừng đẩy.

Thầy Đức đi vòng ra sau đống ván, đứng chỉnh lại tấm chăn trên vai. Ông không quay đầu. Ông nói bằng cái giọng đều đều của người đọc sổ.

"Năm ngày nữa bến đón thuyền miền ngược."

Kình đẩy bào. "Dạ."

"Lệnh Giám gọi Then, Mo, đồng về đăng ký phẩm bậc."

Cái bào ngừng trong tay Kình. "Piên..."

"Tôi không biết tên ai trên thuyền. Tôi vác hàng."

"Thầy gặp thì..."

"Tôi không hứa cái tôi không ghi được."

"Dạ."

"Cậu đẩy bào sai chiều thớ."

"Dạ?"

"Đẩy ngược thì bào kêu. Thớ này lim, đẩy xuôi."

Kình đổi tay. Cái bào trượt qua thớ gỗ, êm, mùn cuộn dài rơi xuống giày. Thầy Đức gật nhẹ, nhưng không nhìn nó, rồi bước đi. Tấm chăn chàm lướt dọc đống ván, chạm vào đầu ván cuối, dừng một nhịp, rồi tiếp tục.

Con Mẹt ngồi trên khúc gỗ chạm dở ở góc sân, tay cầm cái đục, nhìn theo lưng ông lính. Nó hỏi Kình, giọng nhỏ, nhưng không đủ nhỏ.

"Ông lính quen mày à?"

"Ông chủ cái mái chèo."

"Lính mà có mái chèo?"

"Hồi trước ổng có cả ghe."

"Thế mà giờ đi vác."

"Ừ."

"Vác có đủ ăn không?"

"Ăn cơm Giám."

"Cơm Giám dở lắm," Mẹt nói, như người từng nếm. "Cơm bếp xưởng thì có cá kho, thỉnh thoảng."

Tỵ mài cưa nghe hết. Nó ngừng tay, ngửa mặt hỏi chen: "Thế ông ấy có được ba tiền một ngày không?"

"Ít hơn," Kình nói.

"Ít hơn là bao nhiêu?"

"Ông ăn tiền tháng, không ăn tiền ngày. Ba quan một tháng."

"Ba quan một tháng là nhiều hay ít?"

"Một tháng ba mươi ngày. Mày tính xem."

Tỵ cúi xuống, lẩm nhẩm trên đầu ngón tay, môi mấp máy. "Ba mươi ngày, ba tiền một ngày thì chín quan. Ba quan thì chỉ được một phần ba."

"Mày tính khá đó."

"Cháu tính giỏi," Tỵ nói, ưỡn ngực. "Thế thì ông ấy nghèo hơn cháu."

"Nghèo hơn."

"Nhưng ông ấy khỏe hơn cháu."

"Khỏe hơn."

"Mai cháu cho ông ấy phần cơm của cháu nhé."

"Giám cấm lính ăn cơm xưởng," Mẹt xen vào. "Ông ấy mà nhận thì mang tội."

"Thế cháu để cạnh cổng, ông ấy lấy hay không thì tùy."

Mẹt nhìn thằng bé, rồi quay sang Kình, khóe miệng giật giật. "Nhà này toàn người ngu một cách tử tế."

"Khen hay chê vậy?"

"Tao nói đúng."

Ngãi từ trong nhà chạm đi ra, vai vác một tấm ván, nghe lỏm nửa câu, hỏi: "Then là cái gì?"

"Ai nói Then?" Kình giật mình.

"Ông lính nói Then, Mo, đồng. Tôi nghe." Ngãi đặt ván xuống. "Ba cái đó là cái gì mà Giám gọi về?"

"Là người hát với trời," Kình nói, chậm. "Người đọc mo đưa hồn. Người ngồi đồng hầu Mẫu."

"Giám gọi họ về làm gì?"

"Đăng ký phẩm bậc."

"Phẩm bậc cái gì?"

"Phẩm gì cũng ghi."

Ngãi cười hở lợi. "Ghi cả người hát. Giám rảnh thật."

Kình không cười. Ở hiên bàn chép công, tiếng bút lông của Uẩn kéo thành những nét dài, đứt, rồi kéo lại. Hắn đã viết cùng một dòng ba lần. Kình nghe được vì nó đứng gần, vì nó đã quen cái nhịp ấy từ hồi ở bản, ngồi nghe hắn chép khai: nét nào hắn viết đúng thì tiếng bút trơn, nét nào hắn viết sai thì tiếng bút rít.

Bút rít. Hắn không ngẩng lên lần nào.

Ngoài cổng sau, tên lính gác cầm thẻ tre đếm từng người ra, ngón cái gạt từng vạch. Toán lính khuân đi qua, bao rỗng gấp trên vai.

"Mười hai," tên lính nói.

"Mười ba." Giọng thầy Đức vang lên, không to, qua được cả sân. "Anh đếm thiếu bao tôi vác."

Tên lính nhìn thầy. Nhìn thẻ tre. Nhìn lại thầy. Hắn đếm lại, lẩm bẩm. Kình nhìn qua khe ván thấy ngón tay hắn dừng ở vạch thứ mười hai, rồi dùng mũi dao khắc thêm một vạch nữa cho đủ.

Thầy Đức móc cuốn sổ ra, ghi một con số, gập lại, đi tiếp. Tấm chăn chàm lẫn vào đám lưng trần ngoài cổng, rồi mất.

Tên lính gác sửa vạch trên thẻ tre, ngón cái rà đi rà lại cho thẳng hàng, như sợ ai vào kiểm lại. Con Mẹt lắc đầu, cầm đục chạm tiếp.

Kình đứng sau đống ván rất lâu, cái bào nằm yên trong tay. Nó nghe tiếng Tỵ mài, ngừng một nhịp, rồi mài lại, đều.