Ông Cả cắm ba nén hương lên bàn thờ tổ của tốp. Bàn thờ này con con, tốp mang từ xóm theo: một tấm ván gác trên hai cái chốt tre, bát hương là một khúc ống tre cưa ngang. Khói hương bay lên, quẹo một đường qua cây thước gãy quấn dây gai nằm trên xà cao. Cây thước đó không ai bước qua dưới. Thợ nào đi ngang cũng vòng.

Đêm rằm, lán ngủ thơm mùi nhang lẫn mùi mồ hôi. Ngãi nằm vắt chân lên cột, Tạo ngồi vá áo, con Mẹt bẻ đốt ngón tay từng cái một, kêu rốp rốp.

Thằng Tỵ bóp chân cho ông Cả xong thì lân la sang chỗ Kình. Nó chìa ra một cái dũa sắt, cán gỗ sáng màu, đầu cán mòn bóng vì tay nó cầm mỗi sáng mài lưỡi cưa.

"Chú Mái Chèo."

"Hả."

"Chú viết cho cháu chữ Tỵ vào cán."

"Chữ Tỵ?"

"Chữ tên cháu. Con rắn đấy."

Kình nhìn cái dũa, nhìn thằng bé. "Viết lên làm chi?"

"Để khắc. Thợ nào cũng có dấu riêng trên đồ nghề. Cháu chưa có." Tỵ cười, thiếu cái răng cửa. "Ông Cả bảo chừng nào mài lưỡi soi thấy mặt thì tính chuyện dấu. Cháu mài hai tháng rồi. Soi thấy mặt rồi."

"Soi thấy mặt thật không?"

"Thật. Chú coi."

Kình lấy mẩu than trong bếp lò hong, ngồi xếp bằng, đặt cán dũa lên đầu gối. Nó viết chậm, từng nét một. Nét run. Chữ nó học không lâu, ngón tay vẫn còn nhớ cái cầm mái chèo hơn cầm bút.

Con Mẹt ghé đầu lại nhìn. "Chữ gì mà như con giun."

"Chữ Tỵ. Con rắn."

"Thì giun với rắn."

"Rắn có chân. Giun không chân."

"Rắn nào có chân?"

"Rắn trong chữ có cái đuôi cong."

Mẹt bĩu môi. "Tao muốn chữ Mẹt."

"Chữ Nho không có chữ Mẹt. Tui nói bữa trước rồi."

"Bữa trước thiếu, bữa nay vẫn thiếu à?"

"Vẫn thiếu."

"Chữ nào cũng phải có người dùng. Nhà tao có ba người tên Mẹt."

"Ba người?"

"Tao, bà cố, với con mèo."

Tạo ngồi vá áo bật cười khùng khục, kim suýt đâm vào ngón tay. Tỵ lấy mũi đục nhỏ, cúi sát khắc theo nét than. Phoi gỗ bắn lên li ti như lông tơ. Nó khắc chậm hơn Kình viết, mỗi nét ngừng một nhịp.

"Ba năm nữa cháu lên thợ phụ," nó nói, mắt không rời cán dũa. "Ăn ba tiền một ngày."

"Ba tiền một ngày," Kình nhẩm. "Mười ngày là ba quan."

"Ba quan!" Tỵ ngẩng lên, mắt tròn xoe. "Thế thì mẹ cháu thôi đi bán dăm."

"Bà bán dăm?"

"Dăm bào ấy. Bà nhặt ở nhà chạm, bó thành bó, đem ra chợ bán cho nhà đun bếp. Một bó được hai đồng."

"Hai đồng một bó."

"Ba quan thì mua được bao nhiêu bó?"

"Cháu không biết nhẩm lớn."

"Hai đồng một bó, ba quan..." Kình đếm trên đầu ngón tay. Nó đếm hai lần rồi nhún vai. "Nhiều lắm. Bà đừng đi bán nữa."

Ngãi ở góc lán nói vọng ra: "Lên thợ phụ thì cai còn ăn một tiền."

"Thì hai tiền," Tỵ nói. "Hai mươi ngày mới được ba quan."

"Hai mươi ngày."

"Hai mươi ngày thì cũng nhanh."

"Nhanh," Ngãi gật. "Nhanh hơn mày ngủ."

Tỵ cười, nhả hơi thổi phoi khỏi cán dũa. Trong bát cơm nguội đặt cạnh đầu gối nó, có một cái gì nhỏ lông xù đang khẽ nhích lại gần. Cộc ngồi ngay sau vai Kình, chớp mắt, rồi thò tay vào bát, nhón một nhúm cơm nguội đưa lên miệng. Tỵ không thấy. Nhưng bát cơm bớt một nhúm.

Tỵ nhìn bát. Thằng bé nhíu mày. "Chuột."

"Chuột đâu ra?" Mẹt nói.

"Chuột chứ gì. Cơm cháu tự dưng hụt." Tỵ lấy cái rổ tre treo ở đinh, úp xuống bát cơm làm bẫy. "Để cháu bắt nó."

Cộc nhìn cái rổ úp xuống, rồi nhìn Kình, rồi chui thẳng vào dưới rổ, nằm xuống, gối đầu lên hai nhúm cơm. Kình cắn môi nhìn đi chỗ khác. Cái rổ khẽ rung rung. Nó nhịn cười tới đỏ cả mặt, vai run lên từng chặp.

Mẹt nhìn nó, nhìn cái dũa. "Mày cười cái chữ giun của mày đấy à?"

"Ừ," Kình nói, giọng nghẹt. "Chữ giun."

"Thì đã bảo."

Ông Cả đứng dậy khỏi bàn thờ, bước lại, đứng sau lưng Tỵ. Tay ông to, sạm, ngón trỏ chai cong cong. "Mày hay bò vào nhà chạm ngủ."

"Dạ."

"Học trò ngủ ở lán."

"Lán lạnh chân."

"Tháng Sáu mà lạnh chân."

"Chân con lạnh quanh năm."

Ông Cả nhìn xuống chân thằng bé. Chân nó gầy, ngón chân co, khô như củ gừng. Ông không nói. Ông cúi xuống cầm cán dũa, nhìn chữ Tỵ khắc nửa chừng, lấy ngón cái miết lên nét than. Rồi trả lại.

"Khắc cho thẳng."

"Dạ."

"Mai mài lưỡi. Chưa soi thấy mặt thì chưa tính chuyện dấu."

"Con soi thấy rồi mà ông."

"Soi thấy mặt, không phải soi thấy mặt sạch."

Tỵ cười, cúi xuống khắc tiếp.

Kình ngước nhìn lên xà. Cây thước gãy nằm trong khói hương, dây gai quấn từng vòng xám.

"Ông Cả. Sao ông để thước trên cao vậy ông?"

"Để cao."

"Cao để làm gì?"

"Để không ai bước qua."

"Ông sợ ai bước qua?"

"Tôi sợ tôi." Ông Cả quay lưng, đi về phía bàn thờ. "Quên một bữa, bước ngang một bữa, thế là hỏng."

"Hỏng cái gì ông?"

"Hỏng cái thước." Ông thắp thêm một nén hương, cắm nghiêng. "Đi ngủ."

Khuya, Kình tỉnh dậy vì lạnh. Chỗ Tỵ nằm trống. Cái rổ úp vẫn ở bát cơm, nhưng Cộc đã chui ra từ lâu, nằm cuộn bên cạnh đầu Kình, ngáy khò khè.

Kình ra khỏi lán. Nó tìm thấy thằng bé ngủ co bên lò hong còn ấm ở đầu nhà chạm, hai tay ôm cái dũa có chữ. Chữ Tỵ khắc chưa xong nét cuối, nằm ép giữa hai bàn tay nhỏ. Kình cởi cái áo vá đắp lên người nó, ngón tay chạm vào bả vai gầy.

Nó để nguyên thằng bé đó, quay về lán.