Thợ ở bờ dùng câu liêm móc đầu bè, kéo vào từng cây một. Bè tre bè gỗ ken dày dưới nước bến Tre Ngâm, mặt gỗ phủ rêu xanh, bốc mùi bùn ao lẫn mùi gỗ ướt. Ghe mắt vẽ chen vào giữa hai bè, mạn ghe cọ vào rêu kêu sột soạt.

"Hai ba!" một ông thợ hô trên bờ.

"Hai ba!" cả bến hô lại.

Kình vác mái chèo theo Ngãi lên xóm. Cổng tre đan, qua cổng là một dãy xưởng lợp lá, vách để trống. Tiếng dùi cui gõ lên đục từ ba bốn xưởng một lúc, chan chát, không cùng nhịp. Trong một xưởng, hai người kéo cưa đợi, một người đứng trên súc gỗ, một người ngồi dưới, mùn cưa rơi xuống đầu người dưới như mưa. Xưởng bên cạnh, phoi bào cuộn quanh chân thợ, mềm như vỏ trấu.

Ở góc xưởng có thằng bé chừng mười bốn ngồi mài lưỡi cưa trên đá. Tiếng mài đều, như ai đang đếm.

"Học trò," Ngãi nói nhỏ. "Mới vào thì mài cưa đã."

"Nó tên gì?"

"Cậu hỏi làm gì."

Kình ngậm miệng. Nó nhớ ở xóm này không ai hỏi họ.

Góc xưởng thứ ba có một ông cụ ngồi xếp bằng trước phiến đá mài, lưng còng, mắt trái trắng đục như cái vỏ trứng. Sau lưng cụ, ở cột, treo một ống tre đen bóng, nút lá chuối khô. Cụ không ngẩng đầu.

"Đứa nào lạ thế?"

"Đứa ông Cả đón ở sông Cái, cụ ạ," Ngãi nói.

"Nó vác cái gì?"

"Mái chèo."

Cụ mài một lượt dài trên lưỡi đục. Nước đá chảy xám xuống chậu.

"Thế thì thằng Mái Chèo."

"Cụ đặt tên là xong, cụ ơi," Ngãi cười.

"Tên nào mà chẳng đặt." Cụ thổi bụi trên lưỡi đục, đưa lên mắt phải soi. "Nó có tay chèo. Gọi tay chèo là đúng."

"Còn ống tre sau lưng cụ..." Ngãi mới nói một nửa.

"Ngãi." Cụ không ngẩng. "Dẫn nó đi ăn."

Chỉ vậy. Trong xưởng, mấy cái đầu quay lại nhìn Kình, rồi quay đi. Một người nói: "Thằng Mái Chèo nhé." Người kế bên lặp lại. Tới cổng bếp, đã có hai đứa nhỏ chạy ngang gọi nó là chú Mái Chèo.

Kình nghe cái tên mới đặt. Nó thấy dễ thở hơn cái tên trên tờ yết.

Bà Hợi ra tận cổng bếp chung. Người chắc, khăn mỏ quạ nâu, tay áo xắn. Bà nhìn Kình từ đầu tới chân như nhìn một mớ gỗ.

"Ăn mấy bát?"

"Dạ, hai."

"Đi đường thì ba."

Bà mở cuốn sổ giấy bản dày kẹp dưới nách. Kình ngó vào. Không có một chữ. Toàn hình vẽ than: một cái búa, một cái đục, một con cóc, một vòng tròn có chấm. Mỗi hình nằm cạnh một cái vạch.

"Mỗi hình một người," bà nói. Bà rút que than ở tai, vẽ thêm một hình xuống cuối trang. Kình ghé nhìn: một cái mái chèo dài, bản dẹt.

"Bà không biết chữ hả?"

"Biết chữ để làm gì. Hình thì ai cũng nhìn ra." Bà gập sổ. "Mày lấy nước đi. Bếp hết nước từ trưa."

"Dạ, giếng ở đâu bà?"

"Đi theo tiếng gàu. Thấy ai kéo là giếng."

"Dạ."

"Với lại." Bà gọi giật. "Chỗ mày ngủ là xưởng ông Cả. Chăn thì không có. Mày có áo thì đắp áo."

"Dạ, con có."

"Có là vá. Vá thì mỏng." Bà thở ra. "Bà lấy chiếu cũ của thằng Ngãi cho mày. Đừng cho nó biết."

"Dạ, con không nói."

"Mày nói thì tao vẽ thêm cho mày một cái vạch."

"Vạch gì bà?"

"Vạch nợ."

Chiều xuống, Kình xách hai thùng nước vào bếp chung. Ba ông đầu rau bắc kiềng, lửa đỏ rực. Nó đặt thùng xuống. Sau cái đầu rau thứ ba có tiếng sột soạt, một ông già nhỏ thó, tới đầu gối người lớn, bò ra phủi tro. Râu dính mùn cưa. Bên hông đeo một cái thước tre nhỏ bằng ngón tay.

Ông nhìn thẳng lên vai Kình.

"Ông kia ở đâu ra?"

"Ở miệt dưới," Cộc nói. "Tao đi theo nó."

"Miệt dưới." Ông Táo phủi tro khỏi tay áo. "Năm nay Giám lại phát phiếu khai mẫu mới. Lại đòi xóa mấy dòng không rõ."

"Tao biết."

"Ông biết thì ông nói tôi nghe. Năm ngoái mình không lên. Năm nay chúng nó tính khác."

"Tính khác là tính sao?"

"Không biết. Biết thì tôi đã không cằn nhằn."

Cộc chùi mũi bằng cái bàn tay duy nhất. "Táo bên Vàm Tre năm nay có lên không?"

"Lão ấy cứng đầu nhất miệt dưới. Lão không lên thì còn lâu mới lên." Ông Táo ngồi phịch xuống bậc. "Mà tôi nói thật, ông kia. Cứng đầu cũng có hạn."

Cộc không đáp nữa. Kình đứng cạnh thùng nước, không biết nên đi hay ở. Lửa dưới đầu rau nổ lách tách.

Kình đi ra. Ở cửa bếp, Cộc gọi với theo.

"Mày."

"Dạ."

"Lão ấy cằn nhằn nhiều, nhưng lão nói thật. Nhớ chỗ lão ngồi."

"Con nhớ."

Ngoài sân, thằng bé mài cưa đang xếp đá vào chậu. Nó ngẩng lên, nhìn Kình, rồi nhìn xuống. Kình định hỏi tên nó, nghĩ lại.

"Chú cũng bị cụ Khoan gọi hả?" thằng bé hỏi, nhỏ giọng.

"Gọi gì?"

"Thằng Mái Chèo."

"Ừ."

"Cháu nghe người ta nói cụ chưa đặt tên cho ai bao giờ. Ai tới cũng gọi tên nó tới." Thằng bé hạ giọng thêm. "Chú đừng nói cháu nói."

Kình gật. Nó xách thùng đi, bước chậm lại một chút.

Tối, nó ngủ trên tấm phản kê trong xưởng ông Cả, giữa những tấm ván dựng, mùi gỗ mít ngọt gắt. Mái chèo dựng đầu phản. Cộc cuộn ở cổ nó, lông cọ vào da.

Trong bóng tối, Cộc nói nhỏ, không đùa.

"Lão Táo nhà ngoại còn cứng đầu."

"Thì cha còn."

Cộc trở mình. Lông cọ vào cổ nó một lúc, rồi nó ngáy giả, ngáy cho tới khi ngáy thật.