Chú Hai Tạo ngồi giữa khoang, nhìn Kình chèo ba khắc liền mới mở miệng. Đó là câu đầu tiên của chú kể từ bến sông Cái.

"Chèo như khuấy cám lợn."

Cả ghe cười. Con Mẹt cười to nhất, đập cái đục xuống đống gỗ mít kêu cộp cộp. Kình đứng đuôi ghe, một mái chèo, cổ tay ngoáy tròn như hồi chèo xuồng trong rạch. Nó thấy ghe đi nhanh. Nó thấy cái đuôi ghe lắc.

"Ghe đi mà chú," nó nói.

"Đi. Đi như say rượu."

Ngãi chồm tới giành mái. Kình giữ lại. Hai đứa giằng nhau một cái, Ngãi thắng vì tay dài hơn. Gã chèo kiểu của thợ, hai tay đều, kéo hết bản chèo rồi mới nhấc. Ghe đi thẳng như dây mực. Mà chậm. Chậm tới mức một cái bè tre trôi xuôi cũng vượt qua được.

"Thẳng thì thẳng," Kình nói. "Tới Tết chưa tới."

"Tới được là được."

"Đưa lại đây."

Nó giật lại cái mái. Ghe lại nhanh, lại lắc. Con Mẹt lăn ra cười thêm một đợt.

Ông Cả đứng mũi ghe, lưng quay về phía cả hai. Ông không ngoảnh lại.

"Một người nhanh. Một người thẳng. Ghe thì cần về." Ông chống sào xuống nước, rút lên, nước nhỏ giọt dọc cán. "Thay nhau."

Kình cầm mái chèo, không nói. Ngãi nhăn răng cười với nó.

"Ông Cả nói vậy là chịu rồi," Ngãi thì thầm. "Ông ấy mà không chịu thì ông ấy im."

"Im là sao?"

"Im là cậu xuống ghe khác."

Thế thôi. Từ hôm ấy, hai đứa thay nhau từng khúc sông. Ngãi bắt đầu gọi nó là "cậu Mái Chèo", nửa đùa nửa thật. Chú Hai Tạo không nói thêm câu nào, nhưng hôm sau chú ngồi khoang, hai tay khoanh lại, mắt nhìn bản chèo của Kình ít hơn.

Ngày thứ năm, con Mẹt ngồi trên đống gỗ mít, cầm cái chàn nhỏ khoét một mẩu gỗ thừa. Phoi cuộn lại, rơi xuống đùi nó. Kình ngồi xổm gần đó, nhìn.

"Khắc gì vậy?"

"Mày biết chữ, mày đoán."

Kình nghiêng đầu. Mẩu gỗ có hai cục tròn lồi lên, một cái miệng rộng. "Con cá."

"Con cóc." Mẹt chọc ngón trỏ vào hai cục tròn. "Đọc được chữ mà không biết con cóc."

"Cóc đâu có cái đuôi."

"Cái đuôi là chưa khoét tới."

Kình im. Con Mẹt khoét thêm hai nhát, thổi phoi, rồi hỏi nhỏ, mắt vẫn dán vào mẩu gỗ.

"Chữ có khó hơn mộng không?"

"Mộng là gì?"

Con Mẹt ngẩng lên. Nó nhìn Kình thật lâu, miệng mím lại, rồi bật cười, cười tới rơi cái chàn xuống ván.

"Đọc được chữ mà không biết mộng đực mộng cái."

"Tui có biết đâu."

"Nhìn đây." Mẹt giơ hai bàn tay, một bàn nắm lại, một bàn chụm hai ngón thành cái lỗ. Nó chọc ngón trỏ từ bên nắm vào cái lỗ, đẩy tới đẩy lui. "Cái này là đực. Cái này là cái. Đực vô cái thì nhà đứng."

Ngãi đang buộc dây ở mạn ghe, đỏ mặt, quay đi chỗ khác. Mẹt thấy, cười thêm.

"Anh Ngãi biết rồi nên anh quay đi."

"Mẹt," Ngãi nói, không ngoảnh lại.

"Em nói gỗ chứ có nói gì đâu."

Kình nhìn hai bàn tay Mẹt. Bàn tay nhỏ, đầy vết xước li ti, chỗ nào cũng có một đường trắng mảnh như sợi chỉ. Nó ngó bàn tay mình. Một bàn tay chai chèo, láng, không có vết nào.

"Mày dạy tao không?"

"Dạy gì?"

"Cái mộng."

"Mày dạy tao chữ thì tao dạy." Mẹt cúi nhặt cái chàn, thổi bụi. "Mà tao không nói là tao muốn học đâu."

"Tao có nghe gì đâu."

"Thế thì được."

Tối, ghe neo trong một vụng nước lặng. Đèn dầu treo mui, bóng người to đổ lên vách lá. Ngãi ngồi bó gối ở đầu khoang, nhai miếng cá khô.

"Ngãi."

"Hả."

"Sao phường cần người đọc giấy vậy? Cai đọc không được à?"

"Cai đọc được. Cai đọc hay nữa." Ngãi nhổ cái xương cá xuống sông. "Cai Lược nhận việc ở các dinh. Đem khế ước về, đọc to cho cả phường nghe. Đọc tới đâu phường gật tới đó."

"Gật mà không biết chữ?"

"Gật vì cai đọc. Cai đọc thì phải đúng." Ngãi nhún vai. "Năm nào cũng gật. Năm nào cũng thiếu."

"Thiếu cái gì?"

"Thiếu tiền." Gã cười hở lợi, nụ cười không có gì vui. "Mà thiếu bao nhiêu thì không ai biết. Không ai biết thì không ai cãi."

Kình nghĩ tới mấy chữ viết ở hiên nhà ngoại, tới chữ ký ở cuối tờ giấy ký nhận. Nó không nói.

"Ông Cả nhặt cậu vì cậu đọc cho bà bán cá không vấp," Ngãi nói tiếp. "Mà đọc cho người ta nghe, chứ không đọc cho mình nghe. Ông bảo vậy."

"Vậy là khen hay chê?"

"Tôi cũng không biết." Ngãi gãi gáy. "Ông Cả khen thì nghe như chê."

Trong khoang, một cái hắt hơi nhỏ vọng lên từ đống ván. Ngãi quay đầu.

"Gió," Kình nói.

"Gió cũng hắt hơi à?"

"Gió miệt dưới. Hắt hơi quen."

Chiều ngày thứ mười, ghe đi qua một bến đò bỏ hoang. Nhà chòi đổ nửa, cầu ván mục chìm trong nước. Trên bờ có một gốc đa vừa bị cưa, mặt cắt còn trắng, rộng bằng cái nong. Rễ phụ rủ xuống mặt nước như cái mành.

Một dải vải đỏ cắt ngang còn quấn quanh gốc. Mặt cắt có dán một tờ giấy đóng son, góc giấy rách, gió thổi lật lên rồi xẹp xuống.

Ông Cả chống sào cho ghe đi chậm lại. Ông nhìn gốc đa rất lâu.

"Gỗ đa xốp," ông nói. "Không ai làm nhà bằng gỗ đa."

"Thế chặt làm gì, ông?" Ngãi hỏi.

"Chặt thì chặt vì cái khác." Ông chống sào nữa. Ghe trôi qua.

Kình hạ giọng, không để ai nghe. "Cha thấy gì vậy?"

Cộc không đáp. Lông trên cổ nó dựng thành một hàng.

Trên vai Kình, Cộc đã thôi hắt hơi. Nó ngồi im, nhìn gốc cây, cho tới lúc nó khuất sau khúc quanh.