Canh ba. Lò rèn đỏ âm ỉ như một con mắt khép hờ, than hồng nằm dưới lớp tro mỏng. Hai thợ rèn thay ca ngồi bệt cạnh đe, đầu gục xuống ngực, búa nằm dưới chân. Gió thổi ngược từ cổng trong vào, mang theo mùi sắt nguội.

Kình ra sau đống củi để tiểu. Bóng nó đổ dài trên nền đất, mờ rồi rõ theo từng đợt lửa. Nó đi vòng, chân trần, tay xách đôi dép tre.

Chân nó đạp phải một thứ mềm.

Không phải đất. Mềm và xốp, như đạp lên rêu ướt. Nó khựng lại, nhìn xuống. Dưới ngón chân nó là một tấm ván xám nhạt nằm lẫn giữa đống củi, thớ cuộn như rễ.

"Uống nước không, cháu?"

Giọng đàn bà, già, khàn, dẻo, nghe như bà bán nước đầu bến mời khách qua đường. Rất gần. Rất rõ.

"Nước vối."

Kình rút chân lại. Nó quay đầu nhìn quanh. Không có ai. Hai thợ rèn vẫn gục. Lò vẫn nhấp nháy.

Cộc trên vai nó thì thầm, giọng thấp như hơi thở.

"Đứng yên."

"Cha nghe không?"

"Nghe. Đứng yên."

Giọng kia lại vang lên, từ chính tấm ván dưới chân, không to, không nhỏ, bằng bằng như đang nói chuyện bên thau nước.

"Con xó nhà ai mà lạc tới tận đây?"

"Nhà nó," Cộc nói.

"À." Giọng ấy cười một tiếng khẽ, như tiếng củi nổ. "Nhà nó. Thằng nhỏ miệt dưới."

Kình nuốt nước bọt. Nó ngồi xuống, từ từ, hai tay chống đầu gối, nhìn tấm ván. Dưới ánh lò đỏ, thớ ván cuộn như những sợi tóc rối, mép ván còn dính vỏ sần, vài sợi rễ khô lòa xòa như tóc bà già.

"Bà là ai?" nó hỏi, thật khẽ.

"Cây đa bến đò."

"Bến đò nào?"

"Bến mà cháu không biết tên. Bến người ta đã chặt." Giọng bà không buồn, chỉ chậm. "Giờ làm tấm ván. Mai làm củi."

"Con không nghe thấy bà trước đây."

"Ai nghe được thì nghe. Nghe không được thì thôi." Giọng bà dừng một nhịp. "Dưới miệt có thằng nhỏ cho thần chọn. Lên đây thì đồn khác. Thằng nhỏ nói chuyện với thần mà thần nghe."

Kình giật mình. "Con không nói gì với bà hết."

"Thì mày đang nói."

Nó há miệng, rồi ngậm lại. Hơi nóng từ lò phả lên mặt nó từng đợt. Cộc nắm chặt cổ áo nó, móng cào vào vải.

"Đừng cãi," Cộc nói rất khẽ. "Bả không cãi lại được đâu."

"Con không cãi."

"Mày vừa cãi."

"Ai nói chuyện với cháu đó?" Giọng bà cười lần nữa. "Con xó nhà cháu lễ phép đó. Còn biết nói nhỏ." Rồi bà hỏi. "Cháu tên gì?"

"Dạ, con không có họ."

"Họ để làm gì. Tao có họ, người ta chặt như thường."

"Dạ, thưa bà," Kình nói. Nó không biết mình nói gì, chữ tự rơi ra. "Bà muốn gì?"

Bà không đáp ngay.

Lò rèn nổ lách tách. Một tia lửa nhảy lên, tắt. Bà im lâu hơn Kình tưởng. Rồi giọng bà chuyển sang một cái gì đó nhẹ hơn, gần như tò mò.

"Cháu thấy cái lò không?"

"Thấy."

"Lò ăn gì?"

"Củi."

"Củi là ai?"

Kình ngẩng đầu.

Nó nhìn đống củi xếp cao ngang ngực, ván xám xếp chồng lên ván xám, tấm nằm ngang, tấm nằm dọc. Có tấm dính vỏ sần. Có tấm có mấu mắt. Có tấm mép còn hơi xanh, nhựa chưa khô. Ánh lò đỏ liếm lên mép từng tấm ván, nghe như tiếng ai thở.

Nó không đáp.

"Đó," bà nói. "Cháu biết rồi."

"Bà có... có đau không?"

"Đau thì người ta mới hỏi." Giọng bà vẫn nhẹ. "Tao hết đau từ lâu. Tao chỉ nhớ."

"Nhớ gì?"

"Nhớ nước vối." Bà cười một tiếng khô khan. "Bốn chục năm nước vối, tao nhớ từng ấm."

Kình không hỏi thêm. Nó ngồi im bên tấm ván, nhìn lò, nhìn hai thợ rèn gục đầu, nhìn bóng mình đổ dài rồi co lại. Cộc nằm yên trên vai nó, lông xẹp xuống rồi lại dựng lên.

"Cháu không xin tao gì à?" bà hỏi.

"Dạ, không."

"Không khuyên tao gì à?"

"Dạ, không."

"Hừ." Giọng bà lẫn trong tiếng củi nổ. "Con nhà này khác thằng khác."

"Khác sao?"

"Mai đi." Bà thôi, như người quay đi ngồi lại cho thẳng. "Mai lò ăn tấm nằm cạnh tao."

Kình đứng dậy. Hai chân nó tê rần. Nó đi về lán, từng bước một, không dám quay đầu lại.

"Cha," nó thì thào, đi tới cổng lán. "Cha có nghe bà hỏi con không?"

"Nghe."

"Mà ông Cả với chú Tạo, họ không nghe?"

"Họ nghe tiếng gỗ co." Cộc gãi tai. "Bả nói với mày thôi."

"Sao bả biết con?"

"Tao không biết." Cộc dừng một nhịp. "Nhưng bả biết, tức là tin về mày đi nhanh hơn mày."

Nó không ngủ lại được. Nó ngồi ở bậc lán tới khi gà gáy, nghe gỗ co ngoài sân, nghe tiếng ngáy của Ngãi, nghe tim mình đập. Chú Hai Tạo thức dậy, đi ngang qua, hỏi nhỏ.

"Mất ngủ à?"

"Dạ."

"Gỗ co thì vậy." Chú vỗ vai nó một cái, rồi đi ra giếng.

Sáng ra, nó bưng ấm chè đi các tốp. Qua lò rèn, thợ rèn đã dậy, mặt đen nhẻm vì khói, vai đỏ vì nóng. Một người cúi xuống đống củi, rút một tấm ván ra. Tấm ván sát cạnh tấm ván xám có túm rễ khô. Anh ta đặt ngang đầu gối, hai tay nắm hai đầu, bẻ.

Răng rắc.

Ván gãy làm hai. Anh ta ném cả hai nửa vào miệng lò.

Lửa bùng lên một lúc, vàng cam, cuộn lên mái, sáng bừng cả góc xưởng. Rồi nó lắng, đều dần lại. Thợ rèn lui ra, phủi tay vào quần, ngáp một cái.

Kình đứng xa, cầm ấm chè, tay bắt đầu run. Cộc không nói gì. Kình không dám nhìn đống củi. Nhưng khi nó đi ngang, tấm ván có túm rễ khô nằm yên ở chỗ cũ, ngay cạnh khoảng trống vừa mới hở ra.