Hàng thợ đứng dài trước phòng sổ, đứng từ lúc mặt trời chưa lên khỏi ngọn cây. Kình không xếp hàng. Nó đứng xa, dưới gốc cây bàng, ôm hai hòn đá mài trước ngực, tay trái còn quấn băng chàm. Học trò không lĩnh công, nó chẳng có lý do để đứng gần.

Trên thềm phòng sổ, Uẩn ngồi sau cái bàn thấp, khăn len gấp vuông trong tay áo, đầu cúi. Hắn đọc tên từng người, giọng đều đều như đọc kinh.

"Tốp một. Mười người. Ba tiền nhân mười ngày, ba mươi tiền mỗi người, ba trăm tiền. Cai ký nhận."

Cai Lược bước lên, ký bằng ngón tay chấm mực, nhận cái túi vải nặng trĩu. Cai cúi chào, lùi ra, bước nhanh xuống thềm.

"Tốp hai."

Cứ thế. Tốp nào cũng một túi, tốp nào cũng cai nhận. Thợ không ai được cầm tiền từ tay Giám. Cai ôm các túi ra gốc cây bàng, ngồi xổm xuống, trải một tấm chiếu rách, đổ tiền lên.

"Lại đây. Từng người một."

Thợ chụm quanh chiếu. Cai Lược đếm xâu, tách xâu, miệng nhẩm. Tiền kêu lách tách. Rồi cai phát. Mỗi người một xâu, hai tiền một ngày nhân mười, hai mươi tiền.

Ngãi cầm xâu tiền, giơ lên ngang mắt, đếm lại. Đếm xong, đếm lần nữa.

"Hai mươi."

"Hai mươi." Cai nhìn gã, cười hiền. "Chưa quen mặt à?"

"Giám phát ba tiền. Tôi nghe rõ."

"Giám phát cho tôi ba tiền. Tôi phát cho anh hai tiền." Cai xoa hai bàn tay vào nhau. "Hai lần phát thì hai lần hao. Anh biết mà."

"Việc Giám mà cai vẫn ăn?"

"Tôi ăn đâu. Tôi hao thôi."

"Hao một phần ba?"

"Hao theo lệ."

"Lệ nào?"

"Lệ của cai." Cai Lược vẫn cười, cặp mắt tròn híp lại. "Anh không thích thì anh đi nói với ông Thạc. Tôi dẫn đường."

Ngãi há miệng, rồi ngậm lại. Gã siết xâu tiền vào lòng bàn tay, quay đi.

Ông Cả nhận phần mình, bốn tiền danh nghĩa, thực nhận ba, không đếm. Ông cất vào túi áo, bước ra xa. Không ai thấy ông nhìn cai.

Một thợ gầy, người xóm Ao Cưa, ghé sát cai thì thào. Cai nghiêng đầu nghe, gật gật, rồi lén dúi vào tay anh ta vài đồng. Anh thợ giấu tay vào ống quần, mặt không đổi sắc.

Ngãi đi ngang gốc cây bàng, xâu tiền lủng lẳng, ngó Kình một cái.

"Cậu Mái Chèo không lĩnh à?"

"Học trò."

"Cũng cực." Ngãi lắc đầu. "Cậu làm không công, tôi làm hao. Hai đứa mình ngang nhau."

"Anh còn hai mươi tiền."

"Hai mươi tiền mua được hai chục bát cơm bến. Nhưng ở trong tường này bến ở đâu?"

Gã đi. Kình đứng nhìn từ gốc cây. Cộc ngồi vai trái cười khàn.

"Mày làm không công cho cái đứa đang truy mày."

"Con có cơm."

"Cơm Giám. Bếp Giám."

"Cơm Giám cũng là cơm."

"Ừ. Hết đời cũng là cơm."

Kình không đáp.

Giữa trưa, nó xách cái thùng gỗ tới bếp xưởng lấy cơm cho tốp. Bếp nằm cuối dãy lán, mái tranh cao, một cái bếp lớn xây bằng gạch, ba cái nồi đồng to ngang cái chum. Khói mù mịt. Một lính đứng cạnh nồi, cầm tập phiếu giấy vàng, gọi tên từng tốp, phát từng phần. Thợ bếp múc cơm, chỉ nhìn tay lính, không nhìn mặt người.

"Tốp ông Cả. Mười hai phiếu."

Kình đưa phiếu. Lính đếm, gạt từng tờ vào hộp. Thợ bếp múc cơm đầy thùng, thêm một mẻ rau muống luộc, một tô nước mắm kho. Mùi khói bếp xộc vào mũi nó.

Cộc ngó quanh, hắt hơi ba cái liền.

"Bếp gì lạ vậy."

"Lạ sao?"

"Bếp mà không có ông ngồi."

Kình nhìn quanh. Ở cái góc đáng lẽ có bàn thờ nhỏ, tường gạch trống trơn, chỉ có vài mảng khói đen phủ lên gạch. Không cái đĩa nhang. Không tờ giấy đỏ.

"Ở bếp xóm Kim có Táo," nó nói nhỏ.

"Ở bếp nào cũng có Táo. Bếp này không có." Cộc gãi tai. "Ăn cơm không ai ghi."

"Không ai ghi thì càng khỏe."

Cộc không đùa lại. Nó ngồi im, tay duy nhất kéo cổ áo Kình, mắt nhìn vào góc tường trống.

"Gì vậy cha?"

"Không có gì." Cộc quay đi. "Xách cơm đi, mày."

Chiều, giờ nghỉ, các tốp ra sân phơi áo. Tốp xẻ vừa đẽo xong một thân gỗ dài, to hơn thân người, giữa thân khoét một lỗ tròn, hai đầu thon. Họ gác nó ngang một khúc gỗ kê, lỗ tròn ngay trên khúc kê, như chiếc bập bênh khổng lồ.

Thằng Tỵ nhìn nó, mắt sáng. Nó chạy lại, trèo lên một đầu, ngồi cưỡi. Một đứa học trò tốp rèn, cũng chừng tuổi nó, trèo lên đầu kia. Hai đứa nhún chân, thân gỗ bập bênh lên xuống, cọt kẹt cọt kẹt.

"Cao hơn nữa!" Tỵ la. "Nhún mạnh lên!"

"Cậu nặng!"

"Tôi nhẹ như lông!"

Hai đứa cười. Tiếng cười vang qua sân.

"Gỗ đánh dấu không ngồi!"

Tiếng quát của ông Cả như búa rơi. Ông đứng ở đầu lán, tay giơ lên chỉ, thước gãy giắt chênh vênh. Tỵ giật mình, tuột xuống, ngã ngồi xuống đất. Đứa kia cũng trượt chân chạy mất.

Tỵ lồm cồm bò dậy, phủi mông, rón rén chạy lại chỗ Kình ngồi mài đá. Nó nhe răng cười, thở hổn hển.

"Ông Cả dữ quá."

"Gỗ có dấu thì thợ không ngồi. Tục xóm mình."

"Sao lại không ngồi?"

"Vì nó đánh dấu rồi. Phần của ai nấy giữ."

"Cháu có giữ gì đâu."

"Vậy thì mài đá." Kình đưa nó hòn đá thứ hai. "Đừng cưỡi thân cây có số."

Tỵ ngồi xuống, mài, môi cong cong. Cười chưa dứt.

Chiều tối, Ngãi đi ngang, thở dài, tay xoay xâu tiền hai mươi. Gã dừng lại cạnh hai đứa. Không nói gì. Gã gỡ một đồng ra khỏi xâu, nhìn nó một lúc, rồi dúi vào bàn tay Tỵ.

"Cầm lấy."

"Của anh mà."

"Anh có hai mươi. Cho mày một. Mày làm không công mà."

Tỵ nhìn đồng tiền trong lòng bàn tay, trố mắt. Rồi nó vén gấu áo, buộc đồng tiền vào đó, thắt một nút, hai nút, ba nút, thật chặt. Nó giơ cho Kình xem.

"Chú coi. Nút chặt chưa?"

"Chặt."

"Chặt hơn nút của anh Ngãi không?"

"Chặt hơn."

Kình đưa tay kéo thử. Cả ba nút không bung. Tỵ cười toe, phủ gấu áo xuống che đồng tiền.