Tiếng mài lưỡi cưa là tiếng đầu tiên trong xưởng. Gà chưa gáy hết lượt thứ hai, Kình và Tỵ đã ngồi trên bậc lán, mỗi đứa một hòn đá mài kẹp giữa hai đầu gối, nước hắt lên cổ chân lạnh ngắt. Đèn dầu đặt giữa hai đứa, ngọn lửa run run theo nhịp tay.

Lưỡi cưa đợi dài gần bằng người nó, răng nhỏ như răng cá. Kình đẩy cho tới, kéo cho lui, nghe tiếng rít đổi dần từ khản sang trong.

"Chú Mái Chèo," Tỵ thì thào. "Sao phải mài sớm vậy?"

"Chú Tạo nói học trò mài trước, thợ mới có lưỡi sắc mà dùng."

"Học trò mài mà không được dùng."

"Mày muốn dùng hả?"

"Muốn." Tỵ nhìn lưỡi cưa, mắt sáng. "Cháu muốn kéo cưa đợi với anh Ngãi."

"Mài cho giỏi rồi tính."

Trời sáng dần. Lính ra mở cổng trong, nặng nề, xích sắt kêu loảng xoảng. Xưởng hiện ra từng mảng một.

Lò rèn ở góc trái, lửa đỏ thẫm, khói đen vắt lên mái. Sân gỗ chất ngổn ngang những thân cây xẻ nửa chừng, thân nào cũng to hơn vòng tay hai người. Một ngôi nhà vách kín, không cửa sổ ở tầm mắt, mái ngói thấp. Dãy lán dài, giữa các lán dựng phên tre cao quá đầu, mỗi tốp một lối đi riêng, như người ta ngăn ruộng.

Tốp ông Cả nhận một cây lim. Nó nằm dài trên hai con ngựa gỗ, hai đầu cây thò ra ngoài, to gần bằng cái cột đình. Ông Cả bước quanh nó một vòng, gõ ngón tay lên thân, áp tai vào, lắng nghe.

"Ba trăm năm." Ông nói chậm. "Hơn. Thớ xoắn."

"Xoắn thì khó bào, ông Cả," chú Hai Tạo nói.

"Xoắn thì khó bào. Cũng khó mục."

Kình đứng gần gốc cây, cầm ống mực. Nó thấy ở đầu gốc, sát vỏ, có một vệt vải đỏ buộc quanh, đã bạc đến mức gần như màu xám. Vải mục dính chặt vào vỏ cây, rễ vải mọc vào thịt gỗ.

"Vải đỏ này của ai buộc?" Kình hỏi nhỏ.

Chú Hai Tạo ngồi xổm cạnh nó, mắt không rời cái vệt xám. "Của người cúng."

"Người cúng đâu?"

"Chắc còn ở làng." Chú nhún vai, ít nói như mọi khi. "Làng nào thì tôi không biết."

"Giờ ai thờ?"

"Chưa ai."

Chú lấy trong túi ra một nén hương, cắm vào kẽ vỏ gần chỗ vải đỏ, đánh lửa, châm. Khói mảnh bốc lên.

Cai Lược đi ngang, nón dứa nghiêng, dừng lại. "Này, này."

"Dạ."

"Gỗ này Giám thu sắc rồi." Cai hất cằm về nén hương. "Sạch rồi. Khỏi cúng."

Chú Hai Tạo không rút hương. Chú đứng lên, phủi tay vào ống quần.

"Cây này có người thờ," ông Cả nói.

"Có người thờ thì người ta đã giữ." Cai Lược cười, đưa hai tay ra. "Giữ không nổi thì Giám lấy. Sắc thu thì gỗ là gỗ. Ông Cả à, ông biết rõ hơn tôi."

Ông Cả không đáp. Ông rút thước gãy khỏi thắt lưng, đặt đầu nguyên áp vào gốc, lăn dần dọc thân cây. Ông đo chậm, ngón tay kẹp dây gai ở chỗ gãy, môi nhẩm số.

"Hai trượng bốn thước một tấc."

Cai Lược gật đầu như thể số này liên quan đến cai. Rồi cai đi tiếp, nón dứa chao chao giữa sân.

"Mái Chèo," ông Cả nói. "Kéo dây."

Kình lùi ra đầu cây, kéo dây mực căng dọc thân lim. Ông Cả giữ đầu kia, nhấc lên, buông. Một vạch đen thẳng tắp hằn xuống gỗ, bụi mực bay lên nhẹ như phấn.

"Bản vẽ đâu?" Chú Hai Tạo hỏi.

Ông Cả rút từ trong áo một tờ giấy gấp tư đưa cho Kình. Giấy dày, cứng, cạnh sắc. Trên giấy có một hình dài vẽ bằng mực, hai đầu có những ô vuông nhỏ chia đoạn, mỗi ô có ký hiệu.

"Đọc."

Kình dò ngón tay dưới từng ký hiệu. Thợ chụm đầu nhìn, không ai đọc được. Ngãi nghiêng người nhòm ngang vai nó.

"Số," Kình nói. "Chữ Nho. Một, hai, bảy, mười ba. Mười bảy ở đầu này." Nó chỉ. "Có một chữ nữa, chữ lạ, nghe như tên của cái này. Con không biết đọc."

"Đọc số thôi," ông Cả nói. "Tên không cần."

"Dạ."

"Mười bảy là cái gì?"

"Là số của khúc này." Nó nheo mắt. Giấy hơi mờ ở cuối. "Con đọc chưa rõ phần sau."

"Chưa rõ thì khỏi."

Ngãi huých vai nó. "Trục này lắp vào đâu?"

"Lắp vào chỗ người ta bảo lắp," ông Cả đáp.

"Ai bảo?"

"Người vẽ."

"Người vẽ ở đâu?"

"Không ở đây." Ông Cả cầm lại tờ giấy, gấp theo nếp cũ. "Đừng hỏi mấy chuyện thợ không đáp được."

Ngãi nhún vai, ngó Kình, cười hở lợi. Gã không hỏi nữa.

Cả buổi sáng tốp ông Cả đo, bật mực, cưa, bào. Kình chạy giữa các tốp mang nước chè, mài đồ nghề, nhận lệnh lính. Mỗi tốp một lối đi riêng, mỗi tốp một mảnh. Nó đứng ở đầu lối đi nào cũng chỉ thấy một khúc gỗ, một tờ bản vẽ, một nhóm người cúi lưng. Không ai thấy khúc của ai.

Gần trưa, nó xách ấm chè tới cửa nhà vách kín. Lính gác chặn ngay ngưỡng.

"Để ấm ngoài."

"Dạ, bên trong khát."

"Bên trong có nước. Để ngoài ngưỡng."

Kình đặt ấm xuống. Lúc nó thẳng lưng, cánh cửa hé ra một khe nhỏ, hơi gió lùa vào khiến cánh cửa lay.

Qua khe cửa, nó thấy con Mẹt.

Con bé cúi gập người trên một khối gỗ nhỏ vuông vức, tì khối gỗ vào đùi, tay phải cầm dùi cui gõ khẽ, khẽ như gõ trứng. Ánh sáng từ cửa sổ trên cao rọi xuống đầu nó. Quanh chân con bé, phoi gỗ cuộn trắng, dày thành lớp.

Cánh cửa khép lại. Cộc ghé tai nó.

"Con bé chạm cái gì vậy?"

"Khối gỗ vuông. Cỡ nắm tay."

"Chạm để làm gì?"

"Con không biết, cha."

"Không ai biết hết." Cộc gãi tai. "Cả cái xưởng này, mỗi người nắm một góc cái khăn."

Kình cầm ấm chè đi tiếp.