Ba nén hương cháy đỏ đầu trong nhà chung, khói quấn lên bài vị sơn son. Hàng chữ hàm vàng đã bạc ở đầu bài vị, chữ nào cũng nhỏ mà rõ. Ông Cả đứng trước bàn thờ, hai tay chắp trước ngực, lưng còng hơn mọi ngày. Thợ đứng sau lưng ông, đồ nghề cuộn vải đặt dưới chân, gà chưa gáy.

Ông khấn ngắn, nói như báo việc với người nhà.

"Phường đi làm cho Giám. Một năm. Ba mươi bốn người, thêm một học trò mới. Tổ coi nhà."

Ông lạy ba lạy. Thợ lạy theo, tiếng áo sột soạt. Không ai nói.

Cụ Khoan không đi vì già, ngồi cạnh bàn thờ, hai tay ôm ống tre đen bóng. Kình ngồi xuống bên cụ, tháo thẻ bài đỗ Hương khỏi túi áo, cầm trong lòng bàn tay.

"Cụ giữ hộ con."

Cụ Khoan nhìn cái thẻ bằng con mắt lành. "Ống này giữ đồ người ta nợ mình. Cái này ai nợ cậu?"

"Dạ, con chưa biết."

"Chưa biết mà đòi người ta giữ."

"Con vô trong đó, lính nó khám đồ. Con không muốn nó thấy cái này."

Cụ nghĩ một lát. Rồi cụ rút nút lá chuối khô, nghiêng ống tre cho Kình nhìn vào trong. Bốn xâu tiền xanh gỉ nằm đè lên nắm dăm bào sẫm đen. Xâu thứ tư có một nút thắt mới, chỗ nó xỏ lại đồng tiền hôm nọ.

"Thả vô."

Kình thả thẻ bài. Nó nằm lên mấy xâu tiền, kêu lách cách một tiếng nhỏ. Cụ đậy nút, vỗ nhẹ lên thân ống.

"Ba mươi hai năm, ống này chỉ giữ cái người ta nợ thợ," cụ nói. "Cậu là người đầu tiên gửi vô cái của mình."

"Con có lấy ra được không?"

"Tới ngày cậu hỏi tôi, tôi trả." Cụ ôm ống vào lòng. "Đi đi."

Cả đoàn rời xóm lúc trời hửng. Ba mươi bốn thợ, đồ nghề trên vai, hai chiếc xe trâu chở ván, chở dây, chở cưa. Thằng Tỵ ngồi vắt vẻo trên đống cưa, hai chân đong đưa, chân chưa chạm xe. Ngãi đi cạnh Kình, vai trái đỏ vì khênh một cái dùi cui lớn.

Kình vác mái chèo. Cán chèo tì vào vai phải, ngay chỗ vệt hằn cũ. Cộc ngồi vai trái, im.

"Mái chèo mà vác lên Giám," Ngãi nói, nhìn nó cười hở lợi. "Cậu định chèo gì trên cạn?"

"Chèo cho đỡ buồn."

"Sao không để ở nhà?"

"Của người ta gửi."

"Người ta là ai?"

Kình đổi vai. "Người ta tốt."

Ngãi nhún vai. "Đường lên kinh này tôi đi ba lần rồi. Lần nào cũng mỏi chân ở quán nước thứ ba."

"Sao mỏi đúng chỗ đó?"

"Vì quán đó bán nước vối ngon. Chân nó biết trước, nó mỏi để được ngồi."

Trên xe, Tỵ hát một bài không có lời, chỉ có điệu. Ngãi quay lại quát: "Hát cho ra hát! Hát vậy trâu cũng ngủ!" Tỵ hát to hơn. Cả ngày đoàn đi, đêm ngủ ở một cái miếu hoang, dậy sớm đi tiếp.

Sang trưa hôm sau thì tới chân một bức tường rêu dài.

Tường cao hơn đầu người hai lần. Rêu xanh xỉn, đầy vết nước chảy. Bên kia tường có mái ngói lô nhô, mái nọ chồng mái kia, ngói đen sì. Ở giữa tường có cổng gỗ nhỏ đóng kín, hai cánh sơn nâu đã tróc. Trên đầu cổng không có biển.

Đoàn đứng chờ, xe trâu dừng lại. Không ai nói. Nắng đứng đỉnh đầu.

Kình nghe thấy tiếng chuông. Ở xa, trầm, dài, ngân qua mấy lớp mái. Chuông Văn Miếu.

Cổng mở.

Hai lính đứng ở khung cổng, một người cầm giáo, một người cầm sổ. Từng thợ bước lên, đặt đồ nghề xuống chiếu trải sẵn, mở cuộn vải cho lính khám. Lính lật dùi cui, nhìn đục, gõ thử lưỡi bào, rồi phẩy tay bảo qua. Ông Cả đứng chờ ở cuối chiếu, thước gãy trong tay, cho lính nhìn một lần.

"Cái gì đây?" Lính hỏi. Hắn bắt tay vào thước gãy, xem quấn dây gai.

"Thước thợ," ông Cả nói. "Gãy lâu rồi."

"Gãy thì bỏ."

"Gãy mà đo vẫn đúng."

"Lâu là bao lâu?" Lính nhìn dây gai, đã đen vì mồ hôi.

"Lâu hơn cái cổng này."

Lính nhìn ông, nhún vai, trả thước.

Tới lượt Kình. Nó đặt bọc vải nâu xuống chiếu. Lính kia chìa tay.

"Cái này."

Kình đưa mái chèo.

"Cái gì đây?"

"Dạ, đòn gánh."

"Đòn gánh có bản à?" Lính lật cái bản chèo bầu ra, gõ ngón tay lên. "Chèo ghe thì có."

Ông Cả bước chen vào giữa, đứng nửa người trước mặt Kình. "Đòn gánh miệt dưới. Thế thôi."

"Miệt dưới gánh thế này à?"

"Miệt dưới gánh bằng gì cũng được. Nước nhiều."

Lính ngẫm một lát rồi trả cái mái chèo cho Kình, quay sang bọc vải. Hắn mở hai nút chỉ đỏ. Cái muỗng sứt rơi ra, nằm sấp, mặt khắc tên quay vô trong. Hắn ngó cái lưng muỗng trơn, không nhặt. Rồi con dấu sừng trắng nằm trong lòng bọc.

Hắn cầm con dấu lên, giơ ra ánh nắng, nheo mắt soi. Mặt dấu trống, nhẵn, trắng ngà. Hắn xoay một vòng, soi lại.

"Chữ đâu?"

"Dạ, không có chữ."

"Không chữ sao gọi là dấu?"

"Dạ, đồ chơi."

Lính xoay con dấu thêm một lượt nữa. Hắn không thấy gì. Hắn ném nó vào bọc.

"Đồ chơi." Hắn phẩy tay. "Vô."

Kình gói bọc lại, thắt hai nút, giắt vào lưng. Tay nó không run. Nó đi qua cổng, bước thấp, mái chèo trên vai nghiêng sát bờ tường.

Vừa qua ngưỡng, một luồng hơi hắt vào mặt nó. Mùi mực Tàu trộn mùi giấy dó ẩm, nồng, lẫn mùi hồ bột. Nó khựng nửa bước. Nó biết mùi này từ năm mười lăm tuổi. Mùi bay qua quán chè đậu đỏ ở đầu ngõ Giám, những buổi nó đứng xếp hàng cho mấy ông thầy đồ.

Cộc ghé sát tai nó.

"Quán bà Tư bên kia tường."

Kình cúi đầu thấp hơn nữa, đi tiếp sau lưng ông Cả.