Piên đặt con gà mái xuống chiếu trước mặt ông Chứ. Chân gà buộc dây chuối, cánh khép chặt, mắt tròn xoe nhìn quanh chợ phiên Nà Slấy ồn như ong vỡ tổ.

Ông Chứ không nhìn Piên. Ông nhìn con gà. Hai ngón tay ông nắn lườn nó, lật cánh, kéo thử cái mào, rồi nâng cả con lên cân bằng một tay, như người cân gạo.

"Gà này cân hai," ông nói bằng tiếng Kinh. "Cũng được. Hôm nay thư dài không?"

"Dài." Piên ngồi xuống. "Hơn hôm trước."

"Dài hơn thì gà phải béo hơn."

"Con gà này ăn thóc ba tháng rồi mà nè."

"Hôm trước thư ngắn, cô đem gà gầy, tôi có nói gì không?"

"Ông nói gà gầy thì viết nửa trang."

"Đó. Gà gầy nửa trang, gà béo cả trang. Lẽ trời."

"Lẽ trời của ông Chứ."

"Lẽ trời thì không cãi." Ông Chứ nâng con gà lên lần nữa. "Thóc không nói lên được thịt." Ông mài mực chậm rãi, tay quay đều, thứ mực đen đặc mùi bồ hóng. "Đọc đi. Tôi viết."

Piên hít một hơi. Nói bằng tiếng Kinh với cô vẫn như đi qua cầu khỉ, bước nào cũng phải ngó chân. Cô nhìn xuống chiếu, nhìn con gà, rồi nói.

"Gửi Khuê ở kho sổ Giám. Piên viết thư này nhờ ông Chứ."

Ngòi bút đi xuống. Nét chữ dày, ngay hàng, mỗi chữ nằm như hòn đá lót đường.

"Mẹ Piên cầm đàn tính mỗi tối. Không hát. Tay vẫn gảy đủ ba dây. Dây thứ ba là dây Kình đổi áo bông."

Ông Chứ dừng bút. "Tên thằng ấy cứ để nguyên?"

"Để nguyên."

"Thư xuống Giám."

"Gửi Khuê, không gửi Giám."

"Giám đọc hết thư xuống kinh."

"Khuê đọc trước." Piên nhún vai. "Giám đọc thì chỉ thấy đàn với gà."

Ông Chứ gật chậm, viết tiếp. Một thằng bé chạy ngang chiếu, tay cầm xâu cá khô, đuôi cá quẹt vào cánh con gà, gà kêu cục tác. Ông Chứ không ngẩng.

"Mẹ gảy đúng nhịp Then," Piên nói. "Chỉ thiếu tiếng."

"Viết 'thiếu tiếng' hay 'mất tiếng'?"

"Thiếu."

"Mất nghe nó gọn hơn."

"Mất thì không còn." Piên nhìn đầu ngón tay. "Thiếu thì còn chỗ."

Ông Chứ nhìn cô lâu hơn cần. Rồi ông viết chữ "thiếu" thật chậm, nét sổ kéo dài xuống tận cuối dòng.

"Tin tiếp theo," cô nói. "Một bà Then bản bên nghe lính trạm nói. Giám sắp gọi hết Then, Mo về kinh. Đăng ký phẩm bậc thống nhất. Đổi ấn."

"Đổi ấn." Ông Chứ nhắc lại. "Là sao?"

"Piên không biết là sao."

Tay cô theo thói quen đưa lên ngực áo chàm, sờ cái bọc vải đỏ đựng ấn gỗ có núm ông Tào mà người ta trao cho cô. Ấn nhỏ, nhẹ, núm mòn bóng. Cô áp lòng bàn tay lên bọc vải, thấy mình đang áp quá chặt, bèn nhấc lên.

"Chữ 'đổi' viết thế nào cho Giám khỏi đọc ra?" Ông Chứ hỏi, đầu bút đã chấm mực.

"Viết y vậy."

"Giám đọc ra thì thư này không tới."

"Khuê đọc. Giám đâu có đọc."

"Giám đọc chữ, không đọc ý. Khuê đọc ý." Ông Chứ khẽ cười, một nụ cười thợ viết, mất đi nhanh. "Cô có bạn khôn."

"Bạn Piên khôn hơn nhiều chữ."

Ông viết xong đoạn ấy, thổi nhẹ cho mực khô. Con gà vẫn ngồi trên chiếu, đầu nghiêng nghiêng, như nghe hai người nói.

Piên nhìn nó. Cô thấy lòng bàn tay mình đang nóng.

"Thêm một câu," cô nói.

"Thêm là thêm gà."

"Một câu thôi."

"Một câu nhỏ thì nửa lạng."

"Gà đâu cắt nửa lạng được."

"Thì viết nhỏ chữ." Ông Chứ lật cây bút, đầu bút chấm lại. "Nói đi."

"Hỏi Khuê có tin Kình không."

Ngòi bút chạy xuống. Ông Chứ viết xong, đặt bút ngang nghiên. Piên nhìn dòng chữ mới còn ướt, nét mực đen bóng, và cô nghĩ tới tờ bản khai của chính mình. Tờ giấy Uẩn chép cho cô ở bản, ngồi nghe cô nói từng chữ. Cô không nói điều đó ra.

"Thôi," cô nói. "Gạch đi."

"Gạch thì tốn giấy." Ông Chứ liếc con gà. "Viết lại thì tốn gà."

Piên nhìn con gà. Con gà nhìn cô, lông cổ xù ra, ý chừng không đồng tình.

"Gạch," cô nói.

Ông Chứ đưa bút, kẻ một nét ngang qua dòng cuối. Nét mảnh như sợi tóc. Chữ bên dưới vẫn đọc được, từng chữ một, rõ ràng như chưa ai chạm vào.

"Đọc được thì Khuê biết," ông nói. "Biết là cô muốn gạch."

Piên không bắt viết lại.

Ông nhận con gà, buộc vào cột chiếu. Ông gấp thư theo nếp, dán một giọt sáp. Piên cầm nó, thấy giấy thô ram ráp, mép chưa khô hẳn.

"Người buôn muối xuống chợ dưới ngày mai," ông nói. "Chợ dưới gửi trạm. Mười ngày tới kinh."

"Mười ngày."

"Mười ngày hoặc ba mươi. Tùy trạm ăn gà hay ăn muối."

Cô cười thành tiếng. Lần đầu từ sáng.

Chiều, cô đeo gùi, đi đường đất về bản. Núi nhuộm màu tro, khói bếp lên từng sợi mảnh phía sau những mái sàn. Cô bước nhanh. Dốc cuối ngắn hơn bình thường, hay là cô nhớ sai.

Lúc cô leo lên sàn, mẹ đang ngồi bên bếp. Đàn tính nằm trên đùi bà, cần đàn dựa vai. Ngón tay bà gảy. Một nhịp. Hai nhịp. Dây thứ ba bật ra tiếng đúng chỗ.

Thằng Toòng ngồi cạnh bà, miệng há ra, hát theo. Nó hát sai nhịp. Nó hát to hơn đàn.

Mẹ không nói. Mẹ không quay đầu. Bà đưa ngón tay còn rảnh, gõ lên bầu đàn một tiếng đúng ngay chỗ nó sai. Thằng Toòng ngừng, nghiêng đầu, hát lại. Lần này đúng.

Thằng Toòng ngó thấy chị, reo lên. "Chị Piên! Em hát đúng rồi!"

"Đúng một nhịp," Piên nói. "Nhịp sau chưa."

Mẹ gõ ngón tay lên bầu đàn, một tiếng, ngay chỗ Piên vừa nói. Toòng nhăn mặt. Piên bật cười, tháo gùi khỏi vai, đặt xuống sàn nhà.