Cai Lược trải tờ danh sách lên mặt phản, đè hai góc bằng cái nghiên và nắm tay. Đèn dầu đặt sát bên, bấc cháy nhỏ, bóng cai đổ lên vách nhà chung to gấp ba lần người thật. Bút lông chấm vào nghiên một cái, rê xuống giấy.

Thợ ngồi bệt quanh phản. Cai đọc từng tên trong sổ Ty Bách Tác, tên nào có người gật thì chấm một nét. Kình ngồi sát cột, hai tay ôm gối.

"Tống Văn Ngãi."

"Có."

"Nghiêm Hữu Tạo."

Chú Hai Tạo gật, không nói.

"Ninh Văn Tỵ. Cái thằng này mười bốn, Giám có nhận không?"

"Nhận học trò," ông Cả nói.

"Học trò thì tôi ghi chung với ông." Cai ngẩng lên, bút treo lơ lửng. Cặp mắt tròn nhìn quanh phản rồi dừng lại ở góc cột. "Thằng Mái Chèo. Ghi thợ phụ. Tên thật gì?"

Cả nhà chung im phăng phắc.

Một bàn tay đặt xuống tờ danh sách, ngay chỗ ngòi bút sắp chạm. Bàn tay sạm, hai ngón chai thành vệt cong.

"Nó chưa cầm nổi cái đục," ông Cả nói. "Học trò."

"Học trò thì không công. Tôi ăn gì của nó?"

"Ăn cơm của nó."

Thợ phá lên cười. Ngãi bụm miệng, vai rung bần bật. Cai Lược mím môi, thở ra một hơi dài như người vừa mất tiền bạc thật.

"Học trò của ông Cả." Cai viết, vừa viết vừa lẩm bẩm. "Một suất cơm. Không tên." Rồi chép miệng tiếc rẻ. "Một tiền mỗi ngày. Ba trăm sáu chục ngày. Trời ơi."

Thằng Tỵ ngồi bó gối ở góc phản, sướng rơn, quay sang Kình hết cỡ.

"Chú Mái Chèo mài cưa với cháu nhé."

"Ừ."

"Cháu mài giỏi lắm. Cháu chỉ chú."

Kình gật. Nó không cười nổi, nhưng nó gật.

Ngãi chuyền cho nó nửa quả ổi, vừa nhai vừa nói nhỏ.

"Cai tiếc một tiền. Nhưng cai mà biết tiền Giám trả đủ thì cai tiếc nhiều hơn."

"Sao anh biết?"

"Tôi biết cai." Ngãi nhún vai, nhả hột ổi vào lòng bàn tay. "Cai tiếc cái gì cũng tiếc có tiếng."

Đêm, nó ra bến Tre Ngâm. Nước đen, mặt sông có vài vệt sáng đèn từ ghe neo xa. Ghe tam bản mắt vẽ nằm sát bờ, hai con mắt viền đỏ nhìn ngược dòng. Nó đứng trên bờ đất, nhìn nước.

Nó đang tính. Nó không có tên trong sổ Ty. Phường đi, nó không thuộc phần phường chịu. Nó có thể đi xuôi, cởi mái chèo xuống ghe nào đó, biến mất.

"Đi đâu?" Cộc hỏi từ vai trái.

"Chưa đi."

"Mày đứng đây nửa canh giờ rồi. Chưa đi mà đứng nửa canh giờ thì là sắp đi."

"Cha nghe con tính hả?"

"Tao nghe chân mày. Chân mày xoay ra sông ba lần."

"Con có xoay đâu."

"Có. Mày tưởng không."

Kình im một lúc. "Đi xuôi thì đi được. Xuôi về miệt dưới."

"Miệt dưới có tờ yết."

"Có."

"Bến nào giờ cũng dán cái mặt trống của mày." Cộc gãi tai. "Lên Giám người ta hỏi mày là ai. Xuống bến người ta hỏi mày là ai. Ở đâu cũng hỏi."

"Trong Giám, con biết mặt ai?"

"Mày đếm đi."

"Tế Tửu. Ông Thạc. Thằng Uẩn. Hai ông thư lại." Nó đếm bằng ngón tay. "Học chính họ Vũ. Lính đoàn kiểm kê."

"Rồi sao?"

"Rồi nhiều quá."

"Thư lại ban chiều dán tờ yết sát tờ lệnh," Cộc nói. "Ổng nhìn mặt cả xóm. Ổng nhìn mày hai lần."

"Con thấy."

"Ổng có nhận ra không?"

"Không. Ổng nhìn con như nhìn cây cột."

"Vậy đó. Tờ giấy không có hình. Người ta chỉ nhận ra mày khi mày tự khai."

"Tờ giấy thì vậy. Nhưng người biết mặt mày thì vẫn nhiều." Cộc nghiêng đầu. "Mày sợ vô Giám, tao sợ cũng bằng mày. Nhưng ở đâu cũng là trốn. Trốn trong nhà người bắt mình là chỗ khó tìm nhất."

"Cha nói chơi hả?"

"Tao nói thật thì mày lại tưởng chơi."

Phía sau lưng, ván mũi ghe kêu cọt kẹt. Ông Cả đã lên ghe từ lúc nào. Ông ngồi ở mũi, lưng còng, thước gãy nằm ngang đùi. Ông nhìn nước, không nhìn nó.

"Lên đây," ông nói.

Kình bước xuống cầu ván, ngồi ở mạn ghe, cách ông một sải tay. Nước vỗ vào ván nghe lép bép. Ông Cả không hỏi nó định đi đâu. Ông cũng không hỏi nó nghe được gì.

"Trong ấy có giấy," ông nói sau một lúc. "Thợ không ai đọc được giấy. Cậu đọc."

"Con đọc cho ai nghe?"

"Cho tôi."

"Mình ông thôi hả?"

"Mình tôi. Tôi nghe rồi tôi bảo phường." Ông gõ đầu ngón tay lên cán thước. Hai cái. "Cai đưa giấy, cả phường cầm ngược. Vào trong ấy giấy còn nhiều hơn."

"Dạ."

"Ở xóm này không ai hỏi họ. Vào trong ấy cũng thế."

Kình nhìn đôi mắt vẽ ở mũi ghe, tròng đen viền đỏ, nhìn ngược dòng như chờ ai.

"Dạ," nó nói. "Con đi."

Ông Cả gật một cái, không nói gì thêm. Ông đứng dậy đi vào khoang. Cộc ghé tai nó, rất khẽ.

"Ổng không bảo mày phải đi. Ổng nhờ."

"Con biết."

"Biết thì tốt."

Nó về xưởng ông Cả lúc đèn dầu đã tắt hết. Xưởng tối đen, tiếng ngáy từ nhà trong vọng ra, mùi mồ hôi và mùn cưa. Nó rờ chiếu mình theo trí nhớ, và tay chạm vào một vật cứng nằm ngay giữa.

Một cái cán đục gỗ. Mòn bóng, nhẵn thín. Không có lưỡi.

"Cầm cho quen tay," giọng con Mẹt vọng sang từ vách bên, nhỏ mà rõ. "Vào đấy cầm ngược thì người ta cười cả phường."

"Mày chưa ngủ hả?"

"Tao ngủ rồi. Mày làm ồn."

Kình ngồi xuống chiếu. Nó cầm cái cán đục lên, ngón cái đặt ở chỗ đáng lẽ lưỡi sắt chạm tay. Cộc nhìn.

Nó thấy mình đặt sai chỗ. Nó nhấc ngón cái lên, đặt lại. Lần này cán đục nằm vừa khít giữa lòng bàn tay.