Công đường Ty Khảo Xét tối, cửa cao hắt vào một vệt nắng xiên rọi đúng giữa nền gạch. Thầy Đức quỳ trong vệt sáng ấy. Áo dài chàm bạc thếch, tóc búi gọn, lưng thẳng, không quấn chăn như hôm ở bản.

Khuê đứng hàng cuối cùng, ôm tráp, giữa mấy thư lại kho áo xám được gọi lên mang sổ. Cô nhìn gáy thầy. Cô không nhìn mặt.

Trên án thư mở sẵn cuốn sổ tuần vùng bìa chàm mép sờn, đúng cuốn cô đã khóa vào ngăn trong cùng hôm mồng mười. Giờ nó nằm mở ở trang cuối. Một Học chính chủ xét ngồi sau án, tuổi ngoài năm mươi, mặt dài, không râu, giọng không cao không thấp.

"Dòng cuối trang," ông đọc. "Người bị áp tải đi khỏi lúc tôi ngủ."

Không ai động đậy. Thạc đứng bên án thư, mũ đen nhỏ, ống tre đựng sổ ở đai lưng. Ông bước lên một bước.

"Thưa Học chính. Theo số liệu, ngày mồng một tháng Hai, giờ Thìn, tôi nhận người. Lính đoàn ba, thư lại một. Lối đèo chính và lối mé tây có dấu chân người. Lối mé đông không có lối." Ngón cái ông chạm đốt ngón trỏ. "Người áp tải ghi tôi ngủ. Không khai thêm."

"Học chính Lưu có đánh giá không?"

"Tôi không đánh giá. Tôi trình số."

Bên cạnh Khuê, một thư lại kho nghiêng đầu, thì thầm. "Cô Vũ quen ông ấy?"

"Thầy ấy dạy tôi đọc sổ."

"Ông ấy bị sao vậy?"

"Ông ấy ngủ." Khuê nói, mắt không rời gáy thầy. "Theo sổ."

"Ngủ là bị giáng à?"

"Ngủ trong lúc canh người."

"Nghe nhẹ."

"Không nhẹ đâu."

Học chính chủ xét gõ bút lên nghiên, hai tiếng khô. Cả công đường im.

"Thầy Lâm Thế Đức." Học chính chủ xét ngẩng lên. "Thầy ngủ lúc nào?"

"Chưa tới giờ Tuất."

"Thức lúc nào?"

"Giờ Mão."

"Thầy ghi người áp tải đi khỏi lúc thầy ngủ. Thầy biết đi lối nào không?"

"Không."

"Thầy có hối không?"

"Tôi ghi đúng điều tôi biết."

Học chính chủ xét im, nhìn vào dòng chữ.

"Thầy có điều gì muốn trình thêm không?"

"Sổ đã ghi," thầy Đức nói.

Chỉ vậy. Gió lùa qua cửa cao, lật một góc giấy trên án. Học chính chủ xét nhìn thầy một lúc, rồi cầm bút. Án đọc lên, từng ý, không gấp. Tước chức tuần vùng. Phạt nửa năm lương. Giáng làm lính khuân ở bến Giám, phụng Tế Tửu phê.

Một lính bước tới, đứng trước thầy. "Thu ấn đồng tuần vùng."

Thầy Đức đưa tay tháo cái túi vải ở thắt lưng. Thầy lấy ra con ấn đồng nhỏ, đặt trên khay gỗ sơn son, bằng hai tay, nhẹ nhàng, như đặt một đứa bé xuống nôi.

"Đúng phép," thầy nói.

Khuê nhìn xuống bàn tay trái thầy đặt trên đùi. Hai ngón tay nằm yên. Lần trước, ở bản, chúng đã gõ. Lần này chúng đứng yên, vì câu ấy thật.

Ngoài hiên công đường, gió lùa qua lá bàng. Khuê đứng thẳng hết buổi xét. Khi thầy Đức được dìu ra, cô đuổi theo.

Thầy đã cởi áo dài chàm, gấp vuông lại, vắt trên cánh tay. Thầy đã mặc áo nâu ngắn của lính khuân, vải thô còn nguyên nếp gấp, khăn buộc ngang trán. Nhìn như một người khác, mà lưng vẫn thẳng.

"Thưa thầy."

Thầy Đức quay lại. "Cô Vũ."

"Thưa thầy, nửa năm lương là bảy mươi hai quan. Thầy sống bằng gì ạ?"

"Lính khuân có cơm."

"Thưa, thầy vác được không ạ?"

"Vác thì đếm." Thầy nhìn xuống đôi bàn tay. "Đếm thì nhẹ."

"Thầy còn sổ không ạ?"

Thầy Đức nhìn cô. Mắt thầy đục, mệt, và bình thản.

"Sổ tuần vùng thì không. Sổ khác thì ai cấm."

Khuê hít một hơi. Cô hạ giọng, vì hành lang có lính. "Thầy có tin gì về người bị áp tải ạ?"

"Tôi ngủ thì tôi không biết."

Hai ngón tay trái của thầy nằm yên.

"Thưa thầy, con..." Cô không nói tiếp được. Cô cúi đầu.

"Cô đừng nhìn." Thầy nói nhỏ. "Nhìn nhiều thì nhớ nhiều."

"Dạ."

"Về kho ghi cho đúng."

"Dạ, thưa thầy."

"Cô chép cho đúng chưa?"

"Thưa, con mới chép được hơn mười ngày. Có chỗ con chép mà không muốn."

"Chép mà không muốn cũng là chép." Thầy chỉnh lại khăn trên trán. "Chỗ nào không muốn, cô ghi ở lề một chữ nhỏ cho mình biết."

"Dạ. Con ghi."

"Đừng ghi cho ai khác."

"Dạ."

Từ sân Giám vọng vào một tiếng lục lạc. Một chiếc cáng khiêng qua cổng nước, bốn người khiêng, một lính áo nâu đi kèm. Khuê quay đầu nhìn. Cáng đặt xuống giữa sân lát gạch. Một ông già gầy, râu bạc thưa, áo lang y chàm cũ, chống gậy tre bước xuống, tay nải thuốc ôm trước ngực.

Khuê nhận ra ngay. Tim cô thắt lại.

Lính áo nâu đọc to cho thư lại cổng, giọng cứng: "Đường Tôn Khiêm. Giao về Phòng Y Giám, chờ bổ việc."

Thầy Đức cũng nhìn. Hai ông già đứng ở hai đầu sân, cách nhau chừng hai chục bước. Người lính nói thêm một câu, cùng chuyến ghe với tên Lâm Thế Đức, rồi không ai nói gì nữa. Hai ông già đi ngang nhau giữa sân lát gạch, một người áo nâu lính, một người áo lang y chàm.

Thầy Khiêm gật đầu trước. Thầy Đức gật lại.

Chỉ vậy. Hai người đi qua nhau, người đi về phía bến, người đi về phía Phòng Y.

Khuê đứng nhìn theo, tráp ôm sát ngực, ngón tay bấu vào nắp gỗ. Cô nghĩ đến cha, đến Phòng Tinh Giản, đến cái chấm nghiêng được gọi là chuẩn.

Chiều, từ hành lang kho sổ, cô nhìn xuống bến Giám. Một lính khuân áo nâu, khăn buộc trán, vác bao gạo lên dốc. Tới đầu dốc, ông đặt bao xuống, thở ra. Rồi ông rút trong cạp quần ra một cuốn sổ nhỏ bằng bàn tay, ghi một vạch, cất lại, và cúi xuống vác bao tiếp theo.