Mùng mười tháng Giêng, xóm Kim Mộc ban ngày chỉ còn người già, đàn bà và trẻ nhỏ. Dăm bào cũ nằm dưới hiên, khô, cuộn lại thành những vòng nhỏ như tóc. Xưởng lợp lá của xóm im tiếng đục, cửa khép, cái cưa treo trên vách lủng lẳng. Chỉ còn tiếng gà bới đất và tiếng bà Hợi giã gì đó trong cối ở xa.

Kình ngồi trước nhà chung, trên bậc cửa, mượn cái đục của Ngãi để lại. Dưới chân nó là một khúc xoan vụn, thớ mịn, cắt dở. Nó cầm đục, gõ nhẹ bằng cán một cây dùi, đẽo một mộng đuôi én. Đục xuống. Gỗ bật ra từng lát mỏng.

Cộc nằm trên đầu gối nó, im, mắt nhắm.

Tiếng gậy gõ đất. Cụ Khoan chống gậy bước tới, từng bước một, ngồi xuống bậc cạnh nó, thở khò khè. Cụ không nói gì. Cụ ngồi nghe tiếng đục.

Đục. Đục. Gõ. Đục.

"Lệch một ly," cụ nói.

Kình ngẩng lên. "Con chưa đo."

"Nghe là biết."

"Nghe sao biết lệch?"

"Tiếng đục ăn vào gỗ thẳng thì tiếng nó tròn. Tiếng đục ăn lệch thì tiếng nó... phẳng đi." Cụ gật gù. "Cậu nghe không thấy?"

"Con nghe thấy tiếng gỗ."

"Tiếng gỗ thì ai nghe cũng thấy." Cụ gõ gậy xuống nền. "Tôi nói tiếng đục."

Kình đặt đục xuống. Nó đưa mắt nhìn khe mộng. Quả thật, bên phải nghiêng nhẹ, một ly, nó thấy khi nhìn kỹ.

Cụ Khoan im một lúc, rồi kể. Cụ nói chậm, ngưng nhiều chỗ, như lội qua vũng bùn.

"Năm ông Cả mười tuổi, cha ông ấy bị trưng tập đi. Tôi khi ấy hơn hai mươi, đứng ở bến coi. Hôm đó cả xóm ra tiễn, trời mưa. Tổ hắng giọng. Tiếng hắng giọng hôm đó nặng lắm, nặng như người ho."

"Cha ổng đi đâu?"

"Đi làm một cái công trình cho quan. Về không đủ." Cụ nhún vai. "Năm xóm cháy, tôi ba mươi mốt. Cháy cả mười bảy nóc. Tổ hắng giọng. Năm ấy ông ấy hắng giọng như người thở dài. Năm nào ông ấy cũng hắng giọng. Ông ấy già, ông ấy khó tính, ông ấy hay cằn nhằn thợ vụng. Ông ấy mắng cả tôi."

"Giờ ổng không mắng nữa."

"Giờ ông ấy đúng." Cụ nói, và giọng cụ rất bình thản. "Đúng quá."

Kình không đáp. Nó cầm lại đục. Đục xuống. Một lát gỗ bật ra.

"Thợ trong xóm thương ông ấy vì ông ấy mắng," cụ Khoan nói thêm. "Người ta chỉ mắng thứ mình coi là của mình."

"Dạ."

"Giờ không ai mắng ông ấy, ông ấy cũng không mắng ai. Cậu hiểu chưa?"

"Dạ, con hiểu."

"Hiểu thì tốt. Hiểu rồi thì đục tiếp đi, đừng ngồi nghĩ."

Cụ Khoan nghiêng đầu, nhìn nó bằng con mắt còn tốt. "Cậu định nói gì với ông ấy thì vào mà nói."

Tay Kình dừng.

"Tôi điếc một tai," cụ nói. "Tai kia thì mỗi ngày nghe được ít đi. Tôi chẳng nghe thấy gì đâu."

Nó đặt đục xuống. Nó nhìn cánh cửa nhà chung, cánh cửa hé một khe, bên trong tối. Nó đứng dậy. Cộc trên vai nó mở mắt, không nói gì.

Nó bước vào nhà chung. Gian giữa vắng, mùi hương nguội, mùi xôi cũ. Bàn thờ tổ đứng cuối gian, bài vị mới sáng màu, chữ in đều tăm tắp. Nó đứng trước bàn thờ, hai tay buông thõng.

Nó đứng lâu.

Có một lúc nó tưởng mình đã mở miệng. Nhưng không có tiếng nào, không có hơi nào. Cộc trên vai im, không giục, không chọc. Gió ngoài hiên thổi lùa vào nhà chung, làm ngọn đèn dầu trước bài vị chao đi, rồi thẳng lại.

Nó không nói.

Nó quay ra.

Ngoài cổng ngõ, Piên đang đi tới, gùi trên lưng, tay cầm tờ giấy gấp tư. Mặt cô đỏ vì nắng, tóc tết một đuôi dính mồ hôi. Cô đi nhanh, và dừng lại trước bậc nhà chung, thở.

"Piên từ Giám về."

"Có chuyện gì?"

"Giám xử rồi." Cô giơ tờ giấy. "Tạm giữ tên, cho về bản chờ lệnh. Ấn Piên vẫn giữ."

"Họ không đòi ấn?"

"Họ đòi. Piên không đưa." Cô nuốt khan. "Họ ghi thêm một dòng."

"Dòng gì?"

"Piên không đọc được dòng đó."

Kình nhìn tờ giấy trong tay cô. Nó không đưa tay ra lấy. "Piên không hỏi họ ghi gì?"

"Hỏi. Họ nói ghi theo thủ tục." Cô cười, một nụ cười khô. "Thủ tục. Piên nghe hoài rồi."

Cụ Khoan ngồi ở bậc, nghe, không nói. Cụ chống gậy đứng dậy, bước chậm đi chỗ khác, vừa đủ xa để không nghe thấy gì.

Kình ngồi xuống bậc. Piên ngồi cạnh nó, cách một gang tay. Mặt trời lên cao, nắng xiên vào mái hiên.

"Tui sẽ đi," Kình nói. "Trước khi thợ lên xưởng sau rằm."

"Đi đâu?"

"Chưa biết. Thầy Đức biết."

"Thầy Đức," Piên lặp lại. Cô nhìn xuống tờ giấy. "Piên về bản."

"Ừ."

"Piên đi ngược. Kình đi xuôi."

"Ừ."

"Hai đứa đi hai đầu sông," Cộc nói. Nó ngồi dậy trên đầu gối Kình, hai mắt mở, tóc lông dựng một bên. "Tao ngồi giữa coi."

"Cha ngồi giữa kiểu gì."

"Ngồi trên vai mày. Mày đi xuôi tao đi xuôi. Piên đi ngược tao ngó theo."

"Cha ngó theo được bao xa?"

"Tới khi hết thấy." Cộc nói. Piên quay mặt nhìn ra ngõ.

Chiều, Piên đã về chái bếp nhà bà Hợi. Kình ngồi một mình trước nhà chung, cầm lại cái đục. Nó lấy hai mảnh xoan, đặt khớp vào nhau. Mộng đuôi én. Nó ép một cái, nhẹ.

Mộng ăn vào. Khít. Không hở một khe nào.

Nó ngồi nhìn mối ghép một lúc, rồi đưa cho cụ Khoan, người vừa quay lại ngồi bậc. Cụ sờ lên mối nối bằng đầu ngón tay chai, vuốt từ đầu tới cuối. Cụ gật một cái. Đưa lại. Không khen.