Chị ta chừng ngoài ba mươi, cao, tóc buộc thấp, đeo kính gọng thép mảnh, mặc áo sơ mi vải thô màu cháo lòng và đi một đôi giày vải trắng sạch tới mức đứng trên sân gạch nhà anh trông rất buồn cười.

"Tôi là Hoàng Diệp Anh, ở Viện Khảo cổ." Chị ta đưa danh thiếp bằng hai tay. "Tôi có việc muốn hỏi anh. Anh cho tôi mười lăm phút."

Bân cầm danh thiếp, đọc, không hiểu mấy chữ viết tắt sau tên, rồi nhét vào túi áo.

"Chị vào đi. Trong đó bụi."

"Không sao."

Trong xưởng, chị ta không ngồi xuống cái ghế nhựa anh kéo ra. Chị ta đứng, mở túi lấy một cuốn sổ bìa cứng màu ghi, gáy dán một nhãn nhỏ đề số một bằng bút mực, và mở ra ở trang đã kẹp sẵn.

"Tôi hỏi luôn cho khỏi mất thì giờ của anh. Với kỹ thuật đúc khuôn đất mà làng anh đang làm, đúc lại một mặt trống đường kính bảy mươi chín phân, sai số dưới một milimét trên toàn bộ mặt, có làm được không?"

Bân nhìn chị ta.

"Sai số so với cái gì?"

"So với bản gốc."

"Bản gốc nào?"

"Giả sử có một bản gốc." Chị ta không chớp mắt. "Anh cứ trả lời phần kỹ thuật."

Anh im một lúc. Ngoài sân có tiếng con chó nhà hàng xóm sủa hai tiếng rồi thôi.

"Không," anh nói. "Đúc thì không."

"Vì sao?"

"Vì đồng co." Anh đứng dậy, đi ra chỗ giá để khuôn, lấy một mang khuôn đất đã nung, đưa cho chị ta. "Chị cầm thử. Nặng không?"

Chị ta cầm bằng cả hai tay, hơi chững lại vì không ngờ nó nặng thế.

"Đất khuôn nung xong thì cứng, nhưng nó vẫn ngậm nước. Rót đồng chín trăm độ vào, hơi nước bung ra, khuôn nở một tí rồi co lại. Đồng nguội cũng co, mỗi loại pha co một kiểu, đồng nhiều thiếc co khác đồng ít thiếc. Cộng lại thì cái ra lò bao giờ cũng nhỏ hơn cái khuôn. Nhỏ bao nhiêu thì tuỳ mẻ, tuỳ trời, tuỳ hôm ấy đất ẩm hay khô."

"Bao nhiêu phần trăm?"

"Tôi không nói phần trăm được." Anh cầm lại mang khuôn, đặt xuống. "Người trong nghề bù trừ bằng cách làm khuôn to hơn một ít, to bao nhiêu thì theo tay từng nhà. Nhà tôi làm to hơn một chút so với nhà bên cạnh, mà cả hai đều ra hàng đúng cỡ khách đặt. Đấy không phải con số. Đấy là tay."

Chị ta ghi. Ghi nhanh, chữ nhỏ, đều, không ngẩng lên.

"Vậy nếu bỏ yêu cầu sai số," chị ta nói. "Nếu tôi chỉ cần đúng thứ tự và đúng số lượng của hoa văn, không cần đúng kích thước tuyệt đối."

"Thì được."

"Chắc chứ?"

"Cái đó thì chắc." Bân nhún vai. "Hoa văn là khắc trên khuôn. Khắc bao nhiêu vành, bao nhiêu hình, khắc đúng thế nào thì ra thế ấy. Nó không co."

Lần đầu tiên chị ta ngẩng lên khỏi cuốn sổ.

"Anh vừa nói một câu quan trọng mà anh không biết."

Bân không hỏi câu nào. Anh đi ra chỗ cái hòm gỗ ở góc xưởng, mở nắp, gạt lớp giẻ, lấy mặt trống bản sao ra đặt lên bàn.

"Chị đếm giúp tôi ngôi sao ở giữa cái này."

Diệp Anh nhìn anh một giây rồi bước lại. Cô cúi xuống, và cô đếm thật, bằng đầu bút bi, chấm nhẹ lên từng cánh sao.

"Mười bốn."

"Vâng. Mười bốn." Bân với lên nóc tủ, lấy hai tấm bìa cạc tông xuống, rút tờ giấy dó ra, trải lên bàn cạnh mặt trống. "Còn cái này mười hai. Thiếu một vành nữa, cái vành toàn vòng tròn có chấm ở giữa."

Cô không cúi xuống tờ giấy.

Đấy là chỗ anh biết chắc. Người ta gặp một tờ giấy cổ trải trên bàn thì người ta cúi xuống. Ai cũng cúi xuống. Chị ta thì không, chị ta đứng thẳng, hai tay giữ lấy cuốn sổ trước bụng, và nhìn tờ giấy từ chỗ đang đứng như nhìn một người quen đi ngang qua đường.

"Anh gửi ảnh cho bên bảo tàng hôm kia," cô nói.

"Vâng. Không ai trả lời."

"Không ai trả lời." Cô nhắc lại, không phải câu hỏi.

Bân đặt ngón tay lên góc dưới bên phải tờ giấy, chỗ có bốn dòng chữ bút bi đã phai.

"Chị Diệp Anh, tôi hỏi thật một câu. Bốn tay thì phải có bốn cái trống, đúng không?"

Trong xưởng, cái quạt cây chạy số một quay hết một vòng rồi quay lại.

Cô không trả lời ngay. Cô gỡ kính ra, lau bằng vạt áo, đeo lại. Đó là động tác của người cần ba giây mà không muốn ai biết là mình cần ba giây, và Bân nhận ra nó vì bố anh cũng hay làm thế với cái nón.

"Anh Bân," cô nói. "Anh có bận gì tuần sau không?"

"Tôi có mẻ hàng phải giao ngày mười tám."

"Nếu tôi trả tiền công cho anh bằng đúng mẻ hàng ấy, và anh ra Hà Nội với tôi hai ngày, anh đi không?"

"Đi xem cái gì?"

"Xem cái trống có mười bốn cánh." Cô cài bút vào gáy sổ. "Cái thật."