Đối tượng: Lê Bân, sinh 1997, thợ đúc đồng, xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hoá, Thanh Hoá. Hết trung học phổ thông. Không đào tạo chuyên môn. Bảy năm làm nghề chính.

Chi phí đã ứng: 4.200.000đ, bằng giá trị mẻ hàng đối tượng huỷ để đi. Ứng từ khoản tài trợ của ông Đ.V.K. Đã ghi vào sổ chi.

Ghi chú phương pháp: việc này không có tiền lệ trong bất kỳ quy trình nào của Viện. Nếu phải báo cáo, tôi sẽ không biết xếp nó vào mục nào.

Diệp Anh gấp sổ lại khi thấy hai người kia đi tới.

Trịnh Kỳ đã đứng sẵn ở gian trưng bày từ tám giờ, tai nghe vắt quanh cổ, chân máy dựng cạnh chân tủ kính, trước mặt là một máy đo cầm tay và một cuốn sổ tay bìa nhựa. Anh ta gật đầu chào Bân bằng cằm, kiểu chào của người quen làm việc với thiết bị hơn với người.

"Anh này là ai?" Bân hỏi.

"Trịnh Kỳ. Kỹ sư âm học." Diệp Anh không hạ giọng, và Kỳ cũng không tỏ ra đang nghe. "Người của ông Khải, người ngỏ ý tài trợ cho tôi hồi tháng Tư. Ông ấy gửi công văn cho Viện, Viện chuyển cho tôi, tôi trả lời là chưa có đề tài nào để nhận tài trợ. Ông ấy bảo không sao, cứ để anh Kỳ đi theo đo giúp, miễn phí."

"Rồi chị đồng ý."

"Tôi đồng ý." Cô đeo lại quai túi. "Anh cứ nghĩ xấu về tôi vì chuyện đó cũng được, tôi không cãi. Nhưng tôi nói trước để anh khỏi phát hiện ra sau."

"Bảy mươi chín phẩy ba phân đường kính mặt," Kỳ nói, không cần ai hỏi. "Chân tám mươi. Cao sáu mươi ba. Tám mươi sáu cân. Số của bảo tàng, tôi chưa được phép đo lại."

Bân không nghe. Anh đang nhìn cái tủ.

Trong tủ, đặt trên bệ gỗ bọc nhung xám, là cái trống. Nó lớn hơn anh tưởng. Ánh đèn hắt từ trên xuống làm mặt trống nổi lên một màu xám xanh trầm, không sáng, không phản chiếu, cái màu của đồng đã nằm dưới đất hai nghìn năm rồi được lau sạch và không bao giờ còn mới lại được nữa.

Giữa mặt trống là một ngôi sao. Bân đếm không cần cố: mười bốn cánh. Giữa các cánh sao có những mảng hoa văn xoè ra như đuôi công.

"Anh đứng gần vào," Diệp Anh nói.

"Tôi thấy rồi."

"Anh mới đứng cách hai mét."

"Tôi thấy rồi," anh nói lại, không nhúc nhích.

Cô để yên. Cô mở sổ, ghi giờ, rồi bắt đầu nói, giọng của người đang trình bày trong hội thảo chứ không phải đang đứng trong gian trưng bày vắng.

"Có một hướng nghiên cứu cho rằng các vành hoa văn trên mặt trống không thuần trang trí mà mang thông tin về thời gian. Ngôi sao ở tâm được đọc như một thứ thiên đồ, các vành ngoài ứng với tiết khí trong năm, lấy đông chí và hạ chí làm mốc. Công trình đầu tiên theo hướng này công bố năm 1974."

Kỳ ngẩng lên. "Thế được thừa nhận chưa?"

"Chưa." Cô nói ngay, không do dự. "Và tôi phải nói rõ chỗ này, nếu không thì tôi đang lừa cả hai anh. Giữa việc chứng minh hoa văn có quy luật và việc kết luận hoa văn là một bộ lịch còn một khoảng cách rất lớn, mà tới nay chưa ai bắc được cầu qua. Tôi chỉ ra được hàng chục chỗ trên mặt trống này lặp lại theo chu kỳ. Tôi không chứng minh được chu kỳ ấy đếm cái gì."

"Vậy chị tin không?"

"Tôi tin là có người đếm. Tôi không tin là tôi biết họ đếm cái gì." Cô đóng nắp bút. "Hai chuyện đó khác nhau, và mười một năm nay tôi chưa gặp ai chịu phân biệt."

Bân vẫn đứng nguyên chỗ cũ.

Cô nhìn sang anh và thấy anh không nhìn hoa văn. Anh nhìn theo một kiểu khác, kiểu người ta nhìn một bức tường mới xây để tìm chỗ thợ đặt viên gạch lệch. Mắt anh đi thành vòng, dừng, lùi lại một đoạn, rồi đi tiếp.

Cô ghi vào sổ: đối tượng im lặng 47 phút.

Mười một giờ, bảo tàng đông khách đoàn. Một cô hướng dẫn viên dẫn hai chục học sinh cấp hai vào, nói qua micro cài áo, giọng đều và thuộc lòng: trống đồng Ngọc Lũ, tìm thấy khoảng năm 1893 ở vùng Ngọc Lũ, phủ Nam Xang, nay thuộc huyện Bình Lục tỉnh Hà Nam, khi dân đắp đê. Bọn trẻ giơ điện thoại. Cô hướng dẫn viên nói tiếp, rằng đây là bảo vật quốc gia đợt đầu, năm 2012.

Bân lùi ra khỏi luồng người, đứng nép vào cạnh tủ.

Đoàn đi rồi, cả gian lại vắng. Kỳ tháo chân máy. Diệp Anh cất sổ, nhìn đồng hồ, và tính trong đầu rằng chuyến này coi như không thu được gì ngoài một dòng ghi chú về thời gian im lặng và một khoản chi bốn triệu hai.

Ba người ra tới sảnh, xuống bậc thềm, ra chỗ để xe.

Ở đó, Bân dừng lại.

"Cái này không phải một người làm," anh nói.

Diệp Anh quay lại.

"Anh nói gì cơ?"

"Cái mặt trống ấy. Không phải một người khắc từ đầu đến cuối."

"Vì sao anh nói thế?"

"Vì có ba chỗ đổi tay." Anh nói như nói một chuyện hiển nhiên, giọng của người đang giải thích tại sao trời sắp mưa. "Nét nông sâu khác nhau. Không phải khác kiểu người này khéo người kia vụng. Khác kiểu người ta dừng lại, rồi làm tiếp."

Cô mở túi lấy sổ ra nhanh tới mức làm rơi cả bút.

"Ba chỗ. Anh chỉ được không?"

"Chỉ được. Nhưng phải xem ảnh." Anh nhét tay vào túi quần. "Đứng ngoài kính, chếch sáng, tôi chỉ dám nói ba. Có khi hơn."