Mùi hành phi vừa cháy cạnh bốc lên từ chảo gang, quyện với khói than tổ ong và cái nồng nồng của nước dùng xương bò nấu từ bốn giờ sáng. Chị Hòa quen với mùi đó đến mức chỉ cần hít một hơi là biết nồi nước lèo đang ở độ nào, cần thêm củ cải hay phải vớt bọt. Cái quán nhỏ nằm sâu trong con hẻm đường Phan Xích Long này đã nuôi cả gia đình chị hơn hai mươi năm. Bàn ghế nhựa đỏ xếp dọc theo vỉa hè, mỗi chiều đúng năm giờ là chị bắt đầu dọn ra.

Chiều nay trời trở gió, mùi bún riêu theo gió cuốn ra tận đầu hẻm. Chị Hòa đứng sau quầy, tay thoăn thoắt chần bún, mắt liếc ra dãy bàn trống hun hút. Anh Hai ngồi ghế đẩu gần đó, cột cái tạp dề xanh bạc màu, sắp từng chồng chén sứ lên khay.

"Bộ hôm nay nghỉ bán hay sao mà sáu giờ rồi chưa ai ngồi?" anh Hai hỏi, giọng đều đều như đã biết trước câu trả lời.

Chị Hòa không đáp. Chị bưng khay chén ra bàn số một, đặt xuống cái cạch. Cái bảng hiệu cũ ghi "Bún Riêu Cô Hòa" đã phai chữ, chị chưa buồn thay. Ba tháng trước, thằng Minh về nói phải làm cái app gì đó, phải lên hình, phải có đánh giá. Chị nghe mà tai ù ù, chỉ nhớ nó bảo: "Mẹ ơi, thời nay người ta không đi ăn bằng mũi nữa, người ta đi ăn bằng điện thoại."

Bảy giờ tối. Bàn số hai có một cặp vợ chồng già ngồi xuống, gọi hai tô đặc biệt. Chị Hòa múc nước lèo, cho thêm miếng chả cua to. Ông khách vừa húp một ngụm đã gật gù: "Bún riêu ở đây ngon nhất quận, vậy mà sao tôi thấy quán vắng quá."

Chị cười gượng. Câu này chị nghe mỗi ngày, từ mỗi người khách quen. Ai cũng khen ngon, cũng bảo sẽ quay lại, nhưng bàn ghế vẫn thưa dần. Con hẻm ngày càng vắng. Cái tiệm trà sữa mới mở đầu hẻm có cái bảng đèn nhấp nháy, nhạc xập xình tới mười một giờ đêm. Còn quán chị, đèn vàng vọt, tắt lúc chín giờ vì chị còn phải đi chợ sớm.

Tối đó, thằng Minh về. Nó đặt cái laptop lên bàn, mở ra một trang ứng dụng với đủ thứ hình ảnh lấp lánh.

"Mẹ nhìn đi. Quán mình chưa có trên app này. Người ta tìm 'bún riêu quận Phú Nhuận' là không thấy mình đâu hết."

"Thì kệ người ta. Ai muốn ăn thì tự tìm tới."

"Mẹ không hiểu. Bây giờ muốn quán đông phải có đánh giá bốn sao trở lên. Phải có hình đẹp. Phải có người đặt chỗ trước."

Chị Hòa rửa chén, nước xối xả. "Quán mẹ đâu có gì mà đặt trước. Có mấy cái bàn nhựa, ai tới thì ngồi."

Thằng Minh thở dài, cái kiểu thở dài của người trẻ nhìn người già lạc hậu. Nó nói sắp tới sẽ đăng ký quán lên một ứng dụng đặt bàn mới nổi, miễn phí tháng đầu. "Chỉ cần mẹ đồng ý, con lo hết. Hình con chụp, mô tả con viết."

Chị Hòa gật đầu cho xong chuyện. Chị nghĩ đơn giản: cùng lắm thì thêm cái bảng, chẳng mất gì.

Ba ngày sau, cái bảng đặt ở đầu hẻm. "Bún Riêu Cô Hòa. Đặt bàn qua ứng dụng." Chị Hòa nhìn dòng chữ mà thấy trái khoáy. Bún riêu của chị bao đời nay bán cho người trong xóm, cho mấy bác xe ôm, cho đám sinh viên trọ học. Tự nhiên phải "đặt bàn", nghe như cái nhà hàng Tây.

Rồi thằng Minh chỉ cho chị cái màn hình. Trên đó, quán chị hiện lên với năm sao, ba trăm lượt đánh giá, hình chụp tô bún bốc khói nghi ngút, nước lèo đỏ au. Chị nhìn tô bún trong hình mà không nhận ra nó. Đẹp quá, đẹp tới mức giả.

"Mẹ ơi, tháng này quán mình top một trong khu vực. Lượt đặt bàn tăng gấp bốn lần."

Chị Hòa mừng. Chị nghĩ bụng, hóa ra cái điện thoại cũng có ích. Nhưng rồi chị để ý một chuyện. Trên app ghi mỗi tối có ba mươi bàn đặt trước. Nhưng thực tế, chị chỉ bán được mười lăm, mười bảy bàn là cùng. Số còn lại đặt rồi không tới.

"Minh, sao người ta đặt mà không tới?"

Thằng Minh cười, cái cười giấu giếm. "À, cái đó là chiêu trò booking ảo. Con thuê dịch vụ đặt bàn tự động. Nhìn vô thấy quán đông, người ta mới tin, mới tới thật."

Chị Hòa đứng sững. Tay chị còn cầm cái muôi múc canh, nước nhỏ giọt xuống nền gạch. "Ý con là mình tự đặt bàn cho mình? Tự mua sao cho mình?"

"Không phải mua sao. Chỉ là tạo hình ảnh thôi. Mẹ không hiểu đâu, chuyện bình thường trên mạng mà."

Chị Hòa đặt cái muôi xuống. Chị nhìn thằng con trai đang cúi mặt vào màn hình, ngón tay lướt lia lịa. Chị nhớ ngày xưa, mẹ chị bán bún riêu ở góc chợ Xóm Mới. Ngày nào hết hàng sớm, mẹ chị cũng khoe với hàng xóm: "Hôm nay hết sớm quá." Cái tự hào đó là thật. Còn cái tự hào trên màn hình kia, chị không biết nó thật hay giả.

Tối hôm sau, quán đông hơn thật. Mấy bàn phía trong có mấy nhóm bạn trẻ, tay cầm điện thoại, chụp hình tô bún lia lịa. Chị Hòa bưng bún ra, một cô gái trẻ hỏi: "Cô ơi, quán mình có phải quán hot nhất trên app không ạ? Bạn con nói quán này phải đặt trước cả tuần mới có chỗ."

Chị Hòa đứng khựng lại. Cô gái đợi câu trả lời, điện thoại vẫn giơ lên. Chị nhìn quanh. Anh Hai đang bưng chén, cũng nhìn chị. Cái nhìn của anh Hai như cái nhìn của người đã sống với nghề mấy chục năm, biết cái gì thật, cái gì không.

Chị nói, giọng bình thản: "Quán cô bán lâu rồi. Ai tới thì có chỗ. Không cần đặt trước đâu con."

Cô gái trẻ ngơ ngác. "Ơ, nhưng trên app ghi kín bàn mà cô?"

"Trên đó ghi vậy thôi. Cô không biết."

Chị bưng bún đi tiếp. Lưng chị thẳng, nhưng trong bụng chị nôn nao như nồi nước lèo sôi quá lửa.

Tối đó, thằng Minh về muộn. Nó vừa bước vào đã hỏi, giọng bực bội: "Mẹ nói gì với khách vậy? Người ta đánh giá một sao kìa. Nói quán không trung thực."

Chị Hòa đang gói mấy cọng hành lá vào bọc. Chị không ngước lên. "Thì mình đâu có trung thực."

"Mẹ không hiểu gì hết. Cái app đó là công cụ. Ai cũng làm vậy. Không làm vậy thì ế."

"Vậy hóa ra mấy chục năm nay mẹ bán bún là ế hết? Mẹ nuôi con ăn học bằng cái ế đó hả?"

Thằng Minh im. Nó ngồi phịch xuống ghế, hai tay ôm mặt. Chị Hòa nhìn con, thấy thương, nhưng chị không đổi lời. Chị tiếp tục gói hành, từng cọng một, cẩn thận như đang gói cả cái nghề của mình.

Sáng hôm sau, chị Hòa dậy sớm như thường lệ. Bốn giờ, chị đã ngồi trước nồi nước dùng. Xương bò mua từ người quen ở chợ đầu mối, củ cải trắng, cà rốt, hành tím nướng. Chị nêm muối, nếm thử, rồi nêm thêm. Mùi thơm bắt đầu bốc lên. Trời còn tối, ngoài hẻm chỉ có tiếng xe rác chạy qua.

Chị mở điện thoại, vào cái app đó. Trên màn hình, quán chị vẫn hiện top một. Lượt đặt bàn hôm nay: ba mươi hai bàn. Chị nhìn con số đó một lúc lâu. Rồi chị nhấn vào phần quản lý, tìm cái nút xóa quán. Ngón tay chị đặt lên nút đó, nhưng chưa nhấn.

Anh Hai bước vào, cột tạp dề. Anh nhìn màn hình trong tay chị, rồi nhìn nồi nước lèo đang sôi. Anh rót một ly trà nóng, đặt xuống cạnh chị.

"Bán hết nồi này rồi tính," anh nói. "Đừng để nguội."

Chị Hòa gật đầu. Chị tắt màn hình điện thoại, đặt úp xuống bàn. Rồi chị cầm cái muôi, khuấy nhẹ nồi nước dùng. Mùi hành phi lại bốc lên, quyện với khói than, quyện với cái mùi quen thuộc đã theo chị suốt hai mươi năm. Ngoài kia, con hẻm bắt đầu sáng. Một bà cụ đi bộ tập thể dục ngang qua, ghé đầu vào: "Cô Hòa ơi, hôm nay có bán sớm không?"

"Dạ có, bà vô ngồi đi."

Chị Hòa kéo cái ghế nhựa đỏ ra. Bàn số một. Cái bàn đầu tiên. Như mọi ngày.

Bà cụ ngồi xuống, chống cây gậy tre vào cạnh bàn, thở ra một hơi dài khoan khoái như thể vừa trút được cả buổi sáng đi bộ mệt nhọc. Chị Hòa múc một tô nhỏ, ít bún nhiều nước, thêm miếng đậu hũ chiên vàng. Bà cụ ăn chậm rãi, từng muỗng một, mắt nhắm hờ như đang nhớ lại cái gì đó xa lắm.

"Hồi bà còn trẻ, bún riêu ở chợ Xóm Mới cũng bán kiểu này. Ngồi ghế thấp, húp nước lèo nóng, nghe tiếng xe đạp qua lại. Bây giờ hiếm lắm rồi con."

Chị Hòa rót thêm trà cho bà. Chị nhìn cái tô bà cụ ăn, thấy từng sợi bún vơi dần, thấy cái hạnh phúc giản dị trên gương mặt nhăn nheo. Ngoài kia, mặt trời lên khỏi mấy nóc nhà, ánh nắng vàng nhạt rọi vào cái bảng hiệu phai chữ, làm mấy dòng chữ mờ càng thêm mờ.

Đến trưa, quán đã bán được hai chục tô. Không đông như mấy hôm có app, nhưng đủ cho chị Hòa thấy nhẹ người. Anh Hai ngồi nghỉ ở ghế đẩu, xoay xoay cái ly trà trong tay.

"Em tính sao?" anh hỏi.

Chị Hòa không trả lời ngay. Chị xếp mấy cái chén sạch chồng lên nhau, tiếng sứ chạm nhau leng keng. Cái âm thanh đó chị nghe cả đời, thuộc từng nốt. Chị nhớ hồi mới mở quán, mẹ chị còn sống, bà ngồi đó gói từng bọc hành lá, miệng dặn: "Bán bún là bán cái tâm. Mình nấu cho người ta ăn, không phải nấu cho người ta nhìn."

"Mai em lên gặp thằng Minh," chị nói. "Nói chuyện cho ra."

Anh Hai gật đầu. Anh không nói thêm gì. Hai người đàn anh đàn chị sống với nhau mấy chục năm, cái im lặng cũng là một cách nói.

Chiều hôm đó, thằng Minh về sớm hơn thường lệ. Nó ngồi ở bàn số ba, cái bàn nó vẫn ngồi hồi cấp ba, vừa học bài vừa ăn vụng chả cua. Chị Hòa bưng ra hai ly nước cam, một ly đặt trước mặt con, một ly chị cầm.

"Mẹ không xóa cái app," chị nói. "Nhưng mẹ không để mấy cái đặt bàn ảo đó nữa."

Thằng Minh mở miệng định nói, nhưng chị Hòa giơ tay lên.

"Con nghe mẹ nói hết đã. Mẹ biết con làm vì thương mẹ. Con thấy quán vắng, con lo. Mẹ hiểu." Chị dừng lại, uống một ngụm nước cam. "Nhưng con ơi, ba trăm cái đánh giá năm sao đó, mẹ đọc từng cái. Có mấy cái người ta khen bún ngon thật. Mà cũng có mấy cái con thuê người ta viết. Mẹ đọc là mẹ biết liền. Người ta khen mà không có cái mùi, không có cái vị gì hết. Khen trống trơn."

Thằng Minh cúi đầu, ngón tay gõ nhẹ lên mặt bàn nhựa đỏ. Cái bàn đó nứt một đường dài, chị Hòa chưa thay.

"Mẹ không hiểu mấy chuyện marketing," chị tiếp. "Nhưng mẹ hiểu cái nghề này. Mẹ bán bún riêu, người ta ăn rồi người ta nói ngon, người ta dẫn bạn tới. Cái đó mới bền. Con làm cho mẹ một cái app mà trên đó toàn người ảo, mẹ thấy mình như đang bán bún cho cái màn hình. Mà màn hình thì ăn được gì đâu con."

Thằng Minh im lặng rất lâu. Rồi nó ngẩng lên, mắt đỏ hoe, cái kiểu mắt đỏ của đứa con trai hai mươi lăm tuổi vừa nhận ra mình sai mà không biết giấu mặt vào đâu.

"Con xin lỗi mẹ."

"Không cần xin lỗi mẹ. Con giúp mẹ sửa lại cái app. Mình để hình thật, mô tả thật. Ai tới ăn thì để người ta tự đánh giá. Không cần mua sao, không cần thuê đặt bàn."

Thằng Minh gật đầu. Nó mở laptop ra, ngay tại cái bàn số ba đó, bắt đầu xóa mấy cái đánh giá giả. Chị Hòa ngồi nhìn con, thấy ngón tay nó lướt trên bàn phím, xóa từng dòng một. Cái màn hình sáng lên, tối đi, rồi lại sáng. Chị không hiểu nó làm gì, nhưng chị thấy nhẹ cái bụng.

Tối đó, ba mẹ con ăn cơm chung. Anh Hai nấu một nồi canh chua cá lóc, thằng Minh ăn ba chén cơm, cái kiểu ăn của người vừa trút được gánh nặng. Chị Hòa nhìn con ăn, tự nhiên nhớ hồi nó còn nhỏ, ngồi trên cái ghế nhựa thấp, hai chân đung đưa, đòi thêm chả cua. Cái thời đó quán đông khách, chị bận rộn tới mức không có thời gian nhìn con ăn. Bây giờ quán vắng hơn, chị lại có thời gian nhìn. Chị không biết cái nào hơn cái nào.

Một tuần sau, cái app của quán chị được cập nhật. Hình chụp lại, tô bún đỏ au, nước lèo trong veo, miếng chả cua vàng ươm. Nhưng lần này, hình do chị Hòa tự chụp bằng cái điện thoại cũ. Hình không đẹp, không lung linh, có cái bóng tay chị hắt xuống góc bàn. Nhưng nó thật. Trên app, số lượt đánh giá tụt xuống còn bốn mươi. Số sao còn ba phẩy tám. Cái thứ hạng top một biến mất. Quán chị rớt xuống hạng ba mươi mấy trong khu vực.

Thằng Minh nhìn con số đó, mặt buồn. Chị Hòa thì cười. Chị bảo: "Ba phẩy tám là cao rồi con. Mẹ bán bún, đâu phải bán sao."

Rồi cái chuyện lạ xảy ra. Mấy ngày sau, quán chị bắt đầu có khách mới. Không đông, mỗi ngày thêm một hai bàn. Nhưng mấy người đó tới, ngồi xuống, gọi bún, ăn xong, rồi nói: "Con đọc trên app thấy quán cô để hình thật, không chỉnh. Con tới thử."

Một cô gái trẻ, tóc nhuộm tím, ngồi ăn xong còn xin chụp hình cái nồi nước lèo. Cô bảo: "Cô ơi, con làm review ẩm thực. Con thấy quán cô thật quá nên con muốn giới thiệu."

Chị Hòa nhìn cô gái, nhìn cái điện thoại giơ lên chụp nồi nước dùng đang sôi. Chị không hiểu mấy cái đó. Nhưng chị thấy cô gái ăn hết tô bún, húp hết nước, rồi gật gù. Cái gật gù đó chị hiểu.

Hai tháng sau, quán chị có một cái bảng mới. Thằng Minh đặt làm, chữ "Bún Riêu Cô Hòa" to hơn, rõ hơn. Dưới đó ghi một dòng nhỏ: "Bán từ 5 giờ sáng đến 9 giờ tối. Không cần đặt trước."

Cái bảng treo lên đầu hẻm, ngay chỗ cái biển trà sữa nhấp nháy. Hai cái bảng đứng cạnh nhau, một cái xập xình đèn xanh đỏ, một cái vàng vọt ánh đèn đường. Chị Hòa đứng nhìn một lúc, rồi quay vào bếp. Nồi nước lèo đang sôi, mùi hành phi bốc lên thơm nức.

Chiều đó, có một người đàn ông trung niên ghé vào. Ông mặc áo sơ mi trắng, tay cầm cái cặp da, cái kiểu người làm văn phòng. Ông ngồi xuống bàn số hai, gọi một tô đặc biệt. Chị Hòa bưng ra, ông ăn một muỗng, rồi ngẩng lên.

"Quán này lâu rồi hả chị?"

"Dạ, hơn hai chục năm."

"Tôi mới chuyển về khu này. Đi ngang thấy quán đông nên ghé."

Chị Hòa nhìn ra dãy bàn. Chiều nay có sáu bàn khách. Không đông, nhưng ấm. Cái ấm của người ta ngồi ăn thật, nói chuyện thật, cười thật. Cái ấm không cần app nào đo đếm.

"Quán tôi đông hồi nào đâu anh. Vắng queo."

Người đàn ông cười. "Vậy mà tôi thấy mấy người khen quán này trên mạng. Khen thật lòng, không kiểu quảng cáo. Nên tôi tới."

Chị Hòa gật đầu, không nói gì thêm. Chị đi vào bếp, múc thêm một chén nước lèo nữa cho ông khách. Cái chén đầy, bốc khói, chị đặt xuống bên cạnh tô bún. Ông khách ngạc nhiên, chị bảo: "Cho thêm nước, ăn cho ấm bụng."

Tối đó, đóng quán, chị Hòa ngồi lại một mình. Anh Hai về trước, thằng Minh đi học lớp buổi tối. Chị ngồi trên cái ghế đẩu, nhìn con hẻm vắng. Cái tiệm trà sữa đầu hẻm vẫn xập xình, nhạc vẫn mở tới khuya. Chị mở điện thoại, vào cái app. Quán chị vẫn ở đó, ba phẩy tám sao, bốn mươi hai đánh giá. Có một đánh giá mới, viết tối nay: "Quán nhỏ, bún ngon, cô chủ dễ thương. Không cần đặt trước, cứ tới là có chỗ. Mình sẽ quay lại."

Chị Hòa đọc dòng đó ba lần. Rồi chị tắt điện thoại, đặt úp xuống bàn. Chị nhìn cái bàn số một, cái bàn đầu tiên, cái bàn chị kê ra mỗi chiều suốt hai mươi năm. Trên mặt bàn có vết dao rạch, có vết cà phê loang, có cả vết son của một cô gái nào đó để quên. Chị không lau. Chị để nguyên.

Ngoài kia, trời bắt đầu mưa. Mưa đầu mùa, hạt nhỏ, rơi trên mái tôn nghe lộp độp. Chị Hòa đứng dậy, dọn mấy cái ghế nhựa đỏ vào trong. Cái ghế nặng, chị kéo lê trên nền gạch, nghe cái âm thanh quen thuộc. Chị nhớ hồi mới mở quán, mẹ chị bảo: "Con ơi, bán bún riêu là bán cái nghề. Mình giữ cái nghề cho sạch, thì cái nghề giữ mình cho no."

Chị Hòa không biết mình có no không. Nhưng chị biết mình ngủ được. Mấy tháng nay, lần đầu tiên chị ngủ được một mạch tới sáng, không mơ thấy màn hình điện thoại, không mơ thấy mấy con số đặt bàn ảo.

Sáng hôm sau, chị dậy lúc bốn giờ như thường lệ. Nồi nước dùng đã sôi, mùi xương bò quyện với hành nướng thơm lừng. Chị mở cửa, trời còn mù sương. Con hẻm im ắng, chỉ có tiếng chổi quét của mấy cô lao công. Chị Hòa bưng cái bảng hiệu ra, dựng trước quán. Cái bảng mới, chữ rõ, không còn phai.

Bà cụ tập thể dục hôm qua lại đi ngang. Bà ghé đầu vào: "Cô Hòa ơi, hôm nay bán sớm không?"

"Dạ có, bà vô ngồi đi. Bàn số một để dành cho bà."

Bà cụ cười, nụ cười móm mém. Bà kéo ghế ngồi xuống, cây gậy tre dựng bên cạnh. Chị Hòa múc một tô bún, thêm miếng đậu hũ vàng, đặt trước mặt bà. Ngoài kia, mặt trời lên, ánh nắng đầu tiên rọi vào cái bảng hiệu mới, chữ "Bún Riêu Cô Hòa" sáng lên. Chị Hòa đứng sau quầy, tay cầm cái muôi, mắt nhìn ra con hẻm. Cái hẻm vẫn vậy, vẫn nhỏ, vẫn sâu hun hút. Nhưng chị thấy nó rộng hơn. Rộng vì không còn phải chen chúc với mấy con số ảo. Rộng vì mỗi chỗ ngồi đều có người thật.

Chị Hòa khuấy nhẹ nồi nước lèo. Mùi hành phi bốc lên, quyện với khói than, quyện với cái mùi đã theo chị suốt hai mươi năm. Chị hít một hơi thật sâu, rồi mỉm cười. Cái cười của người đàn bà bán bún riêu, không cần ai đánh giá, không cần ai đặt bàn. Chỉ cần nồi nước lèo còn sôi, còn thơm, còn đủ cho người ta ăn no.