Mùi nếp non bốc lên từ nồi hông, quện với khói than tổ ong, phả vào mặt người đi chợ sớm một cảm giác vừa ấm vừa nhức mũi. Bà Lựu ngồi trên chiếc ghế nhựa đỏ đã bạc màu, hai tay thoăn thoắt gói từng nắm xôi vào lá chuối. Đằng sau bà, dãy sạp trong chợ Cầu Ông Lãnh còn ngái ngủ, chỉ có vài hàng rau với hàng cá mở cửa. Tiếng dao băm trên thớt vọng ra từ góc chợ, đều đặn như nhịp tim của khu chợ già.

"Sáu phần xôi đậu, hai phần xôi gấc, một phần chả." Người đàn ông mặc áo sơ mi trắng đứng trước gánh hàng, tay cầm điện thoại, mắt vẫn dán vào màn hình.

Bà Lựu ngẩng lên, nhìn quanh một lượt. Chỉ có mình ông ta.

"Của ai vậy con?"

"Đặt trên app đó bà. Bà cứ gói đi, tí có người tới lấy."

Bà chậm rãi gói từng phần, tay vẫn quen với nhịp cũ. Lá chuối xanh mướt, dây lạt buộc chặt. Mùi xôi gấc thơm lựng, đỏ au như son cô dâu ngày cưới. Bà nhớ hồi con gái bà lấy chồng, cả xóm gói xôi gấc mừng, đỏ cả một góc trời.

"Con đặt hộ ai vậy? Nhà nào ở đây?"

"Dạ không. Khách ở ngoài. Họ đặt qua app, shipper tới lấy. Bà không cần biết."

Bà Lựu gói xong, đặt lên bàn nhựa. Người đàn ông quét mã, trả tiền, rồi đi. Bà nhìn theo cái lưng áo trắng khuất dần sau dãy hàng vải, trong lòng có cái gì đó lạ lạ, như vừa bán hàng cho người vô hình.

Bảy giờ rưỡi, chợ bắt đầu đông. Bà Lựu bán được thêm bốn chục phần xôi. Khách quen vẫn tới, mấy cô bán vé số, mấy bác xe ôm, mấy đứa sinh viên trường gần đó. Ai cũng chào bà một tiếng, cười một cái. Bà nhớ mặt từng người, nhớ vị từng người. Cô Hạnh bán vé số thích xôi đậu nhiều hành phi. Bác Ba xe ôm thích xôi gấc ít đường. Thằng Tí sinh viên năm nhất thích chả, ăn hai phần một lúc.

Gần chín giờ, bà Lựu gói phần xôi cuối cùng, để dành cho mình. Bà ngồi nghỉ, rót ly trà nóng từ bình thủy, nhấp một ngụm. Trà đắng, nhưng ấm bụng. Bà nhìn quanh khu chợ. Hơn bốn chục năm bà ngồi đây, từ hồi còn là cô gái mười tám tuổi theo mẹ ra chợ. Hồi đó chợ Cầu Ông Lãnh còn là chợ trời, người ta bày hàng trên đất, mưa xuống là lội bùn. Giờ chợ đã lợp mái tôn, nền lát gạch, có bảng hiệu, có loa phát thanh. Nhưng cái hồn chợ vẫn còn đó, cái mùi cá tươi, mùi rau ngò gai, mùi mồ hôi người, mùi rác buổi trưa, tất cả trộn lẫn thành một thứ mùi không lẫn đi đâu được.

Buổi chiều, bà Lựu tới nhà bà Tư bán tạp hóa để lấy thêm lá chuối. Bà Tư đang ngồi trước cửa, tay cầm điện thoại, mắt đeo kính lão.

"Bà Lựu đó hả? Vô đây, coi cái này."

Bà Lựu bước vào, ngồi xuống chiếc ghế nhựa. Bà Tư đưa điện thoại cho bà xem. Trên màn hình là một trang web, toàn chữ với hình. Có hình xôi gấc đỏ, xôi đậu vàng, chả viên tròn trĩnh. Có cả hình bà Lựu đang gói xôi, chụp từ đằng sau, thấy rõ cái lưng còng và đôi tay nhăn nheo.

"Cái gì vậy?"

"Người ta chụp bà đó. Rồi đăng lên mạng. Kêu là 'xôi bà Lựu chợ Cầu Ông Lãnh, bán hơn bốn chục năm'. Rồi người ta đặt hàng qua app. Bà không biết hả?"

Bà Lựu lắc đầu. Bà không biết. Bà chỉ biết sáng nào cũng dậy từ bốn giờ, vo gạo, ngâm đậu, thổi xôi, gói lá. Bà không biết mấy cái app, mấy cái mạng. Con bà có cho bà cái điện thoại, nhưng bà chỉ dùng để nghe gọi. Mấy cái nút khác bà không đụng tới.

"Vậy là mấy người đặt hàng đó, họ không phải khách quen?"

"Không phải. Họ ở ngoài. Có khi ở quận khác. Có khi ở xa lắm. Họ đặt, rồi shipper chạy tới lấy. Bà cứ gói, rồi người ta trả tiền qua app. Bà không cần đưa hàng."

Bà Lựu im lặng một lúc. Bà nhìn ra ngoài đường, nắng chiều vàng nhạt, mấy đứa nhỏ tan học chạy xe đạp qua. Tiếng rao của bà Hoa bán bánh mì vọng lại từ đầu hẻm.

"Vậy là mình bán cho người mình không thấy mặt."

"Ừ. Thời nay vậy mà. Tui cũng mới lắp cái app giao hàng. Đỡ phải ngồi chờ khách."

Bà Lựu không nói gì thêm. Bà cầm bó lá chuối, chào bà Tư rồi đi về. Trên đường về, bà đi ngang qua khu chợ. Mấy sạp hàng đã đóng cửa, chỉ còn vài người dọn dẹp. Bà nhìn vào chỗ bà ngồi buổi sáng. Cái ghế nhựa đỏ đã được cất đi, chỗ đó trống trơn, chỉ còn vệt nước đọng.

Tối đó, bà Lựu ngồi trước hiên nhà, tay bóc vỏ đậu phộng. Con trai bà, anh Thành, chạy xe ôm công nghệ, vừa về tới. Anh cởi áo khoác, ngồi xuống bên cạnh.

"Mẹ ăn cơm chưa?"

"Ăn rồi. Con ăn chưa?"

"Con ăn ngoài rồi. Mẹ ơi, con thấy trên mạng người ta đăng hình mẹ đó. Nhiều người khen xôi mẹ ngon. Có mấy đứa comment kêu muốn ăn thử."

Bà Lựu ngừng tay bóc đậu. Bà nhìn con trai.

"Con biết chuyện đó hả?"

"Dạ. Con thấy trên nhóm ăn uống. Người ta chụp hình mẹ, rồi viết bài. Kêu là 'huyền thoại xôi chợ Cầu Ông Lãnh'. Ngộ ghê."

"Rồi sao nữa?"

"Rồi người ta đặt hàng. Mẹ không thấy sao? Mấy bữa nay đông khách hơn."

Bà Lựu im lặng. Bà nhớ lại buổi sáng, người đàn ông áo trắng, cái điện thoại, câu nói "bà không cần biết". Bà nhớ lại bà Tư, cái màn hình, tấm hình chụp lưng bà. Bà nhớ lại mấy phần xôi gói cho người không thấy mặt.

"Vậy là mình nổi tiếng hả con?"

"Dạ. Cũng không hẳn. Nhưng mà nhiều người biết tới mẹ hơn. Mẹ có muốn con lập cái tài khoản, rồi mẹ bán online luôn không? Đỡ phải ra chợ sớm."

Bà Lựu lắc đầu. Bà không cần. Bà ngồi đây, bốn chục năm rồi, bà quen cái chợ, quen cái ghế, quen mùi than, quen tiếng dao băm. Bà không cần cái màn hình.

Nhưng đêm đó, bà nằm trên võng, nghe tiếng xe cộ ngoài đường, bà nghĩ. Bà nghĩ tới những người đặt xôi qua app, những người chưa từng thấy mặt bà, chưa từng nghe bà hỏi "con ăn gì", chưa từng thấy bà gói xôi bằng tay. Họ ăn xôi của bà, nhưng họ không biết bà. Bà cũng không biết họ. Cái đó làm bà thấy lạ. Không buồn, không vui, chỉ lạ.

Sáng hôm sau, bà Lựu ra chợ sớm hơn thường lệ. Trời còn tối, đèn đường còn sáng. Bà đẩy xe hàng tới chỗ quen, ngồi xuống, bắt đầu thổi xôi. Khói than bay lên, mùi nếp thơm lan ra. Bà nhìn quanh khu chợ. Vài sạp đã mở, nhưng thưa thớt. Bà nhớ hồi xưa, giờ này chợ đã đông nghẹt, người ta chen nhau mua bán, tiếng nói cười rộn ràng. Giờ thì vắng, chỉ có tiếng loa phát thanh và tiếng xe máy ngoài đường.

Bảy giờ, người đàn ông áo trắng lại tới. Lần này ông ta đi cùng một người nữa, cầm máy ảnh.

"Bà ơi, cho tụi con chụp hình bà với gánh xôi được không? Tụi con làm bài về ẩm thực đường phố."

Bà Lựu nhìn họ. Bà không hiểu lắm, nhưng bà gật đầu. Người cầm máy ảnh giơ lên, chụp lia lịa. Bà tiếp tục gói xôi, tay vẫn thoăn thoắt. Người đàn ông áo trắng đứng nhìn, rồi hỏi.

"Bà bán ở đây lâu chưa?"

"Hơn bốn chục năm rồi con."

"Vậy bà thấy chợ thay đổi nhiều không?"

Bà Lựu ngừng tay, nhìn quanh. Bà thấy cái mái tôn mới, cái nền gạch sạch, cái bảng hiệu đèn led. Bà thấy mấy sạp hàng đóng cửa, mấy người bán hàng ngồi bấm điện thoại. Bà thấy cái ghế nhựa đỏ của bà, cũ kỹ, lạc lõng giữa khu chợ đang đổi thay.

"Thay đổi nhiều lắm. Nhưng mà mùi chợ vẫn vậy. Mùi cá, mùi rau, mùi người. Không đổi được."

Người đàn ông gật gù, ghi chép gì đó vào cuốn sổ nhỏ. Rồi họ chào bà, đi tiếp sang hàng khác. Bà Lựu nhìn theo, rồi quay lại gói xôi. Tay bà run nhẹ, không phải vì lạnh, mà vì cái gì đó bà không gọi được tên.

Trưa, bà Lựu về nhà. Bà mở cửa, bước vào căn nhà nhỏ. Trên bàn có tờ giấy, con trai bà để lại. "Mẹ ơi, con lập cái tài khoản cho mẹ rồi. Mẹ chỉ cần gói xôi, rồi shipper tới lấy. Không cần ra chợ nữa. Mẹ nghỉ ngơi đi. Con thương mẹ."

Bà Lựu cầm tờ giấy, đọc đi đọc lại. Bà ngồi xuống ghế, nhìn ra cửa. Ngoài kia, nắng trưa chói chang, đường phố vắng tanh. Bà nghĩ tới cái gánh hàng, cái ghế nhựa đỏ, cái chợ ồn ào buổi sáng. Bà nghĩ tới mùi xôi, mùi lá chuối, mùi khói than. Bà nghĩ tới những người khách quen, những gương mặt bà nhớ, những câu chào bà nghe mỗi ngày.

Bà đứng dậy, đi vào bếp, bắt đầu vo gạo cho ngày mai. Tay bà vẫn thoăn thoắt, nhưng trong lòng bà có cái gì đó nặng trĩu. Bà không biết ngày mai bà có còn ra chợ không. Bà không biết cái gánh hàng của bà có còn chỗ đứng không. Bà chỉ biết một điều, cái chợ đang thay đổi, và bà, người gánh hàng rong cuối cùng của cái chợ này, đang đứng giữa hai bờ của một dòng chảy mà bà không thể bơi theo.

Sáng hôm sau bà Lựu vẫn dậy từ bốn giờ. Thói quen nó ăn vào xương rồi, không ngủ thêm được. Bà ngâm đậu từ tối, vo gạo, đãi sạch. Cái nồi hông đặt lên bếp than, bà quạt lửa cho đượm. Khói than tỏa ra, cay mắt, nhưng bà thấy dễ chịu, thứ mùi ấy nó ru bà như ru con nít ngủ.

Bà nhìn cái gánh hàng dựng ở góc nhà. Hai cái thúng tre, một bên đựng nồi hông, một bên đựng đồ nghề. Cái đòn gánh cong cong, nhẵn bóng vì mồ hôi tay bà mấy chục năm. Bà đứng nhìn một hồi lâu. Rồi bà quyết định. Bà xếp từng thứ vào thúng, gói ghém cẩn thận. Cái nồi hông bà lau sạch, bỏ vào. Lá chuối bà xếp thành xấp, đặt ngay ngắn. Đậu phộng rang bà để trong hộp nhựa. Chả bà mua từ tối, bọc trong giấy báo.

Bà vác đòn gánh lên vai. Nặng. Cái nặng quen thuộc. Bà bước ra khỏi cửa, đi dọc con hẻm nhỏ, ra tới đường lớn. Trời còn tối thui, đèn đường vàng vọt. Mấy người chạy xe đêm lượt qua, đèn pha quét một vệt dài trên mặt đường ướt. Bà đi chậm, từng bước một, như đi trong ký ức của chính mình.

Tới chợ, bà ngồi xuống chỗ cũ. Cái ghế nhựa đỏ hôm qua bà cất đi, giờ bà lấy ra, đặt ngay ngắn. Bà nhóm than, thổi xôi. Khi những nắm xôi đầu tiên chín, mùi nếp non bốc lên, quyện với mùi lá chuối, mùi khói. Bà hít một hơi dài. Cái mùi ấy, bốn chục năm nay, bà chưa từng thấy chán.

Sáu giờ, người đàn ông áo trắng lại tới. Lần này ông ta không cầm điện thoại. Ông ta đứng trước gánh hàng, nhìn bà Lựu một lúc lâu.

"Bà ơi, con muốn hỏi bà một chuyện."

"Con hỏi đi."

"Nếu bây giờ bà không ra chợ nữa, bà bán online, thì khách quen của bà biết tìm bà ở đâu?"

Bà Lựu ngừng tay gói xôi. Bà nhìn người đàn ông. Ông ta trẻ, chắc ngoài ba mươi, mặt mày sáng sủa, nhưng ánh mắt có cái gì đó áy náy.

"Con hỏi cái đó làm gì?"

"Dạ, con làm bên công ty công nghệ. Con với mấy anh chị trong nhóm chụp hình bà, viết bài về bà. Con không nghĩ là nó thành ra vầy. Con xin lỗi."

Bà Lựu im lặng. Bà gói xong phần xôi, đặt lên bàn. Rồi bà rót ly trà, đưa cho người đàn ông.

"Con uống đi. Trà nóng."

Người đàn ông cầm ly trà, hai tay ôm lấy, như người đang lạnh.

"Con không có ý làm bà phiền. Con chỉ thấy xôi bà ngon, con muốn nhiều người biết."

"Con biết bà bán cho ai không?"

"Dạ?"

"Bà bán cho mấy cô bán vé số. Bán cho mấy bác xe ôm. Bán cho mấy đứa sinh viên. Bán cho mấy người đi chợ sớm. Họ ăn xôi bà, họ chào bà mỗi sáng. Họ kể bà nghe chuyện nhà, chuyện con, chuyện vợ chồng. Bà biết mặt từng người. Bà biết họ thích ăn gì, ăn ít đường hay nhiều hành. Cái đó, con đăng lên mạng, người ta có biết không?"

Người đàn ông im lặng. Ông ta nhìn ly trà, hơi nước bay lên, mờ cả mắt kính.

"Dạ không."

"Vậy con đăng làm gì?"

Người đàn ông không trả lời. Ông ta uống hết ly trà, đặt xuống bàn, rồi đứng dậy. Ông ta móc ví, trả tiền mấy phần xôi. Bà Lựu lấy tiền, bỏ vào túi vải. Rồi ông ta đi. Bà nhìn theo, thấy cái lưng áo trắng khuất dần. Lần này bà không thấy lạ nữa. Bà thấy cái gì đó nhói nhói trong ngực, như có ai bóp nhẹ.

Bảy giờ, khách quen bắt đầu tới. Cô Hạnh bán vé số, tay cầm xấp vé, mắt đỏ hoe.

"Bà ơi, bà bán tới bao giờ nữa?"

"Sao con hỏi vậy?"

"Con nghe nói bà nghỉ. Con nghe người ta nói bà bán online, không ra chợ nữa."

Bà Lựu cười. Cái cười móm mém, hiền lành.

"Ai nói vậy? Bà còn ngồi đây nè."

Cô Hạnh cười theo, nhưng mắt vẫn đỏ. Cô mua hai phần xôi đậu, nhiều hành phi. Bà Lựu gói cho cô, thêm một phần chả, bảo là cho thêm. Cô Hạnh cảm ơn rồi đi, tay cầm xôi, tay cầm vé số, bước vào dòng người đang đổ về chợ.

Bác Ba xe ôm cũng tới. Bác mua một phần xôi gấc, ít đường. Bác ngồi xuống cạnh bà Lựu, hút thuốc, nhìn trời.

"Bà Lựu nè, tui chạy xe ba chục năm rồi. Giờ mấy cái app nó giành hết khách. Tui tính nghỉ. Mà nghỉ rồi, tui biết làm gì?"

Bà Lựu gói xôi cho bác Ba, đưa tận tay.

"Bác cứ chạy. Chạy tới khi nào không chạy được nữa. Hồi đó giờ mình làm nghề gì đâu phải vì tiền. Mình làm vì mình quen. Quen cái đường, quen cái nắng, quen cái mưa. Bỏ hết, mình không biết mình là ai."

Bác Ba gật đầu, hút thêm một hơi thuốc, rồi đứng dậy, chạy xe đi. Bà Lựu nhìn theo cái xe cũ kỹ, tiếng động cơ nổ lạch bạch, khói xanh phun ra. Bà nhớ hồi con trai bà còn nhỏ, bà cũng ngồi đây, cũng gói xôi, cũng nhìn mấy bác xe ôm chạy qua. Hồi đó chợ đông lắm, tiếng người ồn ào, tiếng xe cộ rộn rã. Giờ thì vắng, chỉ còn mấy người già như bà, như bác Ba, như cô Hạnh. Mấy người trẻ họ lên mạng, họ đặt app, họ không ra chợ.

Tám giờ, con trai bà tới. Anh Thành mặc áo xe ôm công nghệ, đầu đội nón bảo hiểm, tay cầm điện thoại.

"Mẹ ơi, con chở mẹ về."

"Sao con tới đây?"

"Con lo cho mẹ. Mẹ không khỏe."

Bà Lựu nhìn con trai. Anh Thành cao lớn, nhưng mặt mày hốc hác, mắt thâm quầng vì thức khuya chạy xe. Bà thương con. Nhưng bà cũng thương cái gánh hàng này.

"Con ngồi đây với mẹ một chút."

Anh Thành ngồi xuống cạnh mẹ, hai tay xoa vào nhau. Anh nhìn cái gánh hàng, nhìn nồi hông, nhìn lá chuối, nhìn mấy phần xôi còn lại.

"Mẹ ơi, con lập tài khoản cho mẹ rồi. Mẹ chỉ cần ở nhà, gói xôi, con chạy xe con giao. Mẹ không phải dậy sớm, không phải vác gánh nặng."

Bà Lựu không nói gì. Bà gói phần xôi cuối cùng, để dành cho mình. Bà rót ly trà, uống một ngụm. Trà đắng, nhưng ấm.

"Con biết mẹ ngồi đây bao lâu rồi không?"

"Dạ, hơn bốn chục năm."

"Ừ. Hơn bốn chục năm. Hồi đó mẹ còn trẻ, mẹ theo bà ngoại con ra chợ. Bà ngoại con cũng gánh hàng rong. Bà bán bánh ú, bán bánh bò. Mẹ ngồi bên cạnh, học cách gói, học cách bán. Bà ngoại con mất, mẹ tiếp tục gánh hàng này. Mẹ gánh qua chiến tranh, qua bao nhiêu đổi thay. Mẹ thấy chợ xây mới, mẹ thấy đường mở rộng, mẹ thấy người ta đi xe hơi, xài điện thoại. Mẹ không theo kịp. Nhưng mẹ không cần theo. Mẹ chỉ cần ngồi đây, gói xôi, bán cho mấy người quen. Vậy là đủ."

Anh Thành nghe mẹ nói, mắt cay cay. Anh quay mặt đi, giả vờ nhìn mấy sạp hàng bên kia.

"Mẹ ơi, con xin lỗi. Con không hiểu."

"Con không cần xin lỗi. Con thương mẹ, mẹ biết. Nhưng mà con ơi, cái gánh hàng này không phải chỉ là chỗ bán xôi. Nó là chỗ mẹ ngồi. Là chỗ mẹ nhìn thấy chợ. Là chỗ mẹ nghe tiếng dao băm, ngửi mùi cá, mùi rau. Con lấy cái đó đi, con để mẹ ngồi ở nhà, mẹ không biết mẹ là ai nữa."

Anh Thành cúi đầu. Anh không nói gì thêm. Anh đứng dậy, xách cái nồi hông, bỏ vào thúng. Anh vác đòn gánh lên vai.

"Để con vác về cho mẹ."

Bà Lựu gật đầu. Bà đứng dậy, xếp cái ghế nhựa đỏ. Bà nhìn khu chợ một lần nữa. Nắng đã lên, chiếu qua mái tôn, rọi xuống nền gạch. Mấy sạp hàng đã mở, người bán người mua lố nhố. Mùi chợ vẫn vậy. Mùi cá, mùi rau, mùi mồ hôi, mùi rác. Cái mùi không lẫn đi đâu được.

Bà bước theo con trai, ra khỏi chợ. Bà đi chậm, chân đau, nhưng lòng bà nhẹ. Bà biết sáng mai bà lại ra đây. Bà biết cái gánh hàng này còn theo bà tới khi nào bà không còn sức vác nữa. Và bà biết, dù người ta có đặt app, có mua online, thì vẫn có những người như cô Hạnh, như bác Ba, như thằng Tí, họ vẫn ra chợ, vẫn tìm bà, vẫn ngồi ăn xôi của bà. Cái đó, cái màn hình không thay được.

Chiều hôm đó, bà Lựu ngồi trước hiên nhà, bóc đậu phộng. Con trai bà chạy xe tới, đưa bà cái điện thoại.

"Mẹ ơi, có người nhắn tin cho mẹ."

"Tin gì vậy?"

"Người ta hỏi mẹ có bán xôi không. Người ta nói người ta ở xa, không ra chợ được, nhưng muốn ăn xôi của mẹ."

Bà Lựu cầm điện thoại, nhìn màn hình. Bà không biết đọc chữ, nhưng bà thấy cái tên người ta. Bà thấy hình đại diện là một người phụ nữ trẻ, tay bồng con nhỏ.

"Con nhắn lại giùm mẹ. Nói là ngày mai bà bán ở chợ Cầu Ông Lãnh. Bà ngồi chỗ cũ, từ sáu giờ sáng. Ai muốn ăn thì ra đó."

Anh Thành nhìn mẹ, rồi cúi xuống nhắn tin. Bà Lựu tiếp tục bóc đậu. Tay bà thoăn thoắt, vỏ đậu rơi xuống rổ, kêu lộp độp. Ngoài đường, nắng chiều vàng nhạt, mấy đứa nhỏ tan học chạy xe đạp qua. Tiếng rao của bà Hoa bán bánh mì vọng lại từ đầu hẻm. Bà Lựu nghe tiếng rao, bà thấy ấm lòng. Cái chợ còn đó. Bà còn đó. Và cái gánh hàng này, nó sẽ còn đi theo bà, qua hết những đổi thay, cho tới khi nào bà không còn gánh nổi nữa.

Đêm đó, bà Lựu nằm trên võng, nghe tiếng xe cộ ngoài đường. Bà nghĩ tới ngày mai. Bà nghĩ tới nồi xôi, tới lá chuối, tới khói than. Bà nghĩ tới cô Hạnh, bác Ba, thằng Tí. Bà nghĩ tới người phụ nữ nhắn tin, tay bồng con nhỏ. Bà không biết mặt người ta, nhưng bà biết người ta muốn ăn xôi của bà. Cái đó làm bà thấy vui. Không phải vui vì bán được hàng. Vui vì có người còn nhớ tới bà, còn muốn tìm bà, còn muốn ngồi ăn xôi bà gói.

Bà nhắm mắt lại. Tiếng quạt máy kêu ro ro. Mùi đậu phộng rang còn vương trong nhà. Bà ngủ thiếp đi, tay vẫn đặt lên bụng, như đang giữ cái gánh hàng, như đang giữ cái chợ, như đang giữ một phần đời mình.