Sau nhiều tháng thi công liên tục, bức tường lũy dài chạy dọc theo địa hình hiểm trở từ vùng Trường Dục cuối cùng cũng hoàn thành những đoạn cuối cùng, tạo thành một phòng tuyến vững chắc trấn giữ con đường huyết mạch mà quân Trịnh từng dùng để tiến đánh Đàng Trong. Toàn bộ công trường vỡ òa trong niềm vui khi tin tức hoàn công được loan báo.

Đào Duy Từ đích thân đi dọc theo toàn bộ chiều dài của lũy, từ đầu tới cuối, kiểm tra lại từng đoạn một lần cuối trước khi báo cáo chính thức lên chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Bên cạnh ông, Đội Khoa và những thợ cả kỳ cựu khác không giấu được niềm tự hào, chỉ tay vào từng đoạn tường mà chính tay họ đã đắp lên, kể lại những khó khăn đã vượt qua trong suốt quá trình thi công.

"Đoạn này," Đội Khoa chỉ vào một khúc lũy đặc biệt kiên cố gần một khúc quanh hiểm yếu, "là đoạn khó nhất, phải đắp đi đắp lại ba lần vì địa chất không ổn định. Nhưng giờ nhìn lại, chính đoạn này lại vững chãi nhất trong toàn bộ công trình."

"Có lẽ đó cũng là một bài học đáng nhớ." Đào Duy Từ nhận xét, mỉm cười. "Những phần khó khăn nhất, nếu kiên trì vượt qua, thường lại trở thành phần bền vững nhất, chứ không phải phần yếu nhất như người ta vẫn thường lo sợ."

Buổi tối hôm đó, một bữa tiệc nhỏ được tổ chức ngay tại công trường để mừng công, quy tụ tất cả những người đã góp công sức suốt nhiều tháng qua, từ những người lính canh gác, những thợ cả lành nghề, tới cả những người phụ việc bình thường nhất. Đào Duy Từ, thay vì ngồi ở vị trí trang trọng tách biệt như lệ thường của một quan lớn, chọn ngồi lẫn vào giữa đám đông thợ thuyền, cùng ăn uống, cùng trò chuyện như một người bạn đồng hành thực sự.

"Nhiều quan lớn khác sẽ không bao giờ làm vậy, thưa Nội tán." Một người thợ trẻ nói, có phần rụt rè khi thấy Đào Duy Từ ngồi ngay bên cạnh mình.

"Ta không nghĩ mình xứng đáng ngồi tách biệt trong khi công trình này là mồ hôi nước mắt của tất cả các người, không phải chỉ riêng ta." Đào Duy Từ đáp, giọng chân thành. "Nếu không có bàn tay của các người, những bản vẽ và tính toán của ta cũng chỉ là những nét mực vô nghĩa trên giấy mà thôi."

Uyển, ngồi cạnh chồng, quan sát cảnh tượng ấy với ánh mắt đầy tự hào. Nàng nhớ lại lời cha mình từng nói ngày trước, rằng Đào Duy Từ là người "công lý chậm nhưng có thật", và giờ đây, chứng kiến cách ông đối xử với những người thợ bình thường nhất, nàng càng thấm thía hơn ý nghĩa thực sự của câu nói ấy.

Tiến, đứng gác không xa, cũng không giấu được nụ cười khi nhìn cảnh tượng ấm áp trước mắt. Dù công việc của anh vẫn luôn đòi hỏi sự cảnh giác không ngừng, khoảnh khắc bình yên hiếm hoi này khiến anh cảm nhận rõ hơn bao giờ hết lý do vì sao anh sẵn sàng đánh đổi cả cuộc đời lang bạt tự do trước đây để bảo vệ người đàn ông đang ngồi giữa đám đông thợ thuyền kia.

Giữa bữa tiệc, Đào Duy Từ đứng dậy, nâng chén rượu, cả không gian dần lắng xuống chờ nghe ông nói. "Ta muốn nói vài lời trước khi tiệc tiếp tục." Ông cất giọng, ánh mắt lướt qua từng gương mặt quen thuộc đã gắn bó suốt nhiều tháng qua. "Khi ta nhận nhiệm vụ này, nhiều người trong triều nghi ngờ liệu một người xuất thân như ta có đủ khả năng đảm đương một công trình lớn tới vậy hay không. Nhưng các người, từng người một, đã chứng minh rằng thành công của một công trình không nằm ở xuất thân của người chỉ huy, mà nằm ở sự đoàn kết và tận tâm của tất cả những ai góp sức vào đó."

Tiếng vỗ tay vang lên rộn rã, xen lẫn những tiếng hô hào phấn khích của đám thợ thuyền đã quá quen với hình ảnh một vị quan gần gũi, không xa cách như những gì họ từng tưởng tượng về giới quan lại.

"Ta cũng muốn nhắc riêng tới Đội Khoa." Đào Duy Từ nói tiếp, nhìn về phía người thợ cả đang đứng lẫn trong đám đông. "Không chỉ vì tay nghề của ông, mà vì lòng dũng cảm dám thừa nhận sai lầm khi cần thiết. Một công trình vững chắc không chỉ cần những viên đất được đắp đúng kỹ thuật, mà còn cần những con người đủ chính trực để không giấu diếm khi có điều gì đó không ổn."

Đội Khoa cúi đầu, mắt hơi đỏ trước lời khen bất ngờ giữa đông người, trong khi những người xung quanh vỗ vai ông chúc mừng, không ai biết rõ câu chuyện phía sau lời khen ấy ngoài số ít người trong cuộc.

Đêm hôm đó, khi bữa tiệc đã tàn, ánh trăng chiếu sáng rực rỡ lên toàn bộ chiều dài của bức tường lũy mới hoàn thành, tạo nên một quang cảnh hùng vĩ khiến bất cứ ai chứng kiến cũng phải trầm trồ. Đào Duy Từ đứng lặng nhìn công trình của mình dưới ánh trăng, trong lòng dâng lên một cảm giác mãn nguyện hiếm có, biết rằng công trình này sẽ còn tồn tại rất lâu sau khi tất cả những con người có mặt đêm nay không còn nữa.

[1] Lũy Trường Dục hoàn thành năm 1630 dưới sự chỉ huy của Đào Duy Từ là sự kiện có thật; các chi tiết đối thoại và tên nhân vật thợ thuyền là hư cấu.