Thằng bé sai vặt tên Tí, chân trần lấm bùn tới đầu gối, đứng thở hổn hển trước cửa lều, hai tay chống gối. "Ông Cả... ông Cả sai con qua báo... quan Khám lý..." nó ngừng lại lấy hơi, "...quan Khám lý không đợi người báo tin nữa đâu, ông ấy đang trên đường tới thẳng đây rồi!"

Đào Duy Từ đứng sững, tay còn cầm dở tập giấy cũ chưa kịp cất vào rương. "Tới đây? Bao giờ?"

"Ông Cả nói... người của quan Khám lý phi ngựa từ đêm qua, chắc trưa nay là tới." Tí lau mồ hôi trán bằng mu bàn tay, mắt vẫn còn tròn xoe vì phấn khích của một đứa trẻ lần đầu được giao việc quan trọng. "Ông Cả bảo chú mau về sửa soạn, với lại... với lại chú đừng có mặc bộ áo vá đấy nhé, ông Cả gửi biếu chú bộ áo mới để trong cái bọc này."

Nó đưa ra một bọc vải, bên trong là một bộ áo dài màu lam nhạt, vải tốt hơn hẳn bất cứ thứ gì Đào Duy Từ từng mặc trong suốt ba mươi tư năm qua. Ông cầm lấy, tay hơi khựng lại một chút trước khi nhận, một phản xạ nhỏ mà chính ông cũng không lý giải nổi ngay lúc đó.

"Cảm ơn ông Cả," ông nói với thằng bé, "con về nói lại, ta sẽ tới đúng giờ."

Tí gật đầu lia lịa rồi chạy biến đi, để lại Đào Duy Từ đứng một mình giữa căn lều, tay vẫn cầm bộ áo mới. Ông nhìn nó một lúc lâu, rồi gấp lại, đặt sang một bên thay vì mặc ngay. Ông với lấy bộ áo cũ, bộ áo đã vá đi vá lại không biết bao lần ở vai, mặc vào như mọi ngày.

Nếu quan Khám lý Trần Đức Hòa thật sự muốn biết con người ông, thì nên gặp đúng con người ông vẫn là suốt ba mươi tư năm qua trước đã, chứ không phải một hình ảnh được khoác lên vội vàng chỉ để gây ấn tượng ban đầu. Bộ áo mới, ông sẽ giữ lại, mặc sau, khi đã chắc rằng người ta muốn giữ ông lại vì con người thật, không phải vì bộ áo.

Ông từng thấy nhiều người đổi đời chỉ sau một đêm nhờ khoác đúng bộ áo, đúng dáng vẻ trước đúng người cần gây ấn tượng, và ông cũng từng thấy những người ấy, khi lớp áo ngoài rơi xuống vì một biến cố nào đó, không còn gì để đứng vững. Ông không muốn là một trong số họ. Nếu Trần Đức Hòa từ chối ông vì bộ áo vá, thì ít nhất ông biết chắc mình chưa từng lừa dối ai để có được cơ hội này.

Xóm nhỏ hôm ấy có vẻ khác thường. Vài người hàng xóm đi ngang lều ông, thấy con Kềnh được buộc gọn gàng thay vì dắt ra đồng như mọi bữa, liền dừng lại hỏi han. Bà Tư bán trầu đầu xóm, người vẫn hay cho Đào Duy Từ vài lá trầu ăn chịu những khi ông hết tiền, tò mò ghé qua, nghe loáng thoáng chuyện quan Khám lý sắp tới thì trợn tròn mắt, vội vã chạy đi kể khắp xóm, chỉ trong chốc lát, gần chục người đã đứng túm tụm ở đầu ngõ, thì thầm bàn tán, thỉnh thoảng liếc nhìn về phía lều ông với ánh mắt vừa tò mò vừa có phần dè dặt, như đang nhìn một người sắp bước sang một thế giới khác hẳn với họ.

Ông bước ra khỏi lều, dắt con Kềnh ra buộc ở bóng cây gần đó, rồi đứng nhìn về phía con đường đất dẫn vào xóm, con đường mà chỉ ít lâu nữa thôi, tiếng vó ngựa của một vị quan có thể thay đổi cả quãng đời còn lại của ông sẽ vang lên từ đó.

Nắng sớm còn dịu, sương đêm chưa tan hết trên lá cỏ ven đường, đọng thành những giọt nhỏ lấp lánh mỗi khi có gió thoảng qua làm rung nhẹ ngọn cỏ. Đào Duy Từ hít một hơi dài, cảm nhận mùi đất ẩm quen thuộc lần cuối cùng trước khi mọi thứ có thể đổi khác, dù ông tự nhắc mình đừng vội tin rằng nó sẽ đổi khác thật, phòng khi hy vọng một lần nữa lại thành công cốc như bao lần trước.

Nhưng có một điều khác lần này, ông nhận ra khi đứng đó chờ đợi: dù kết quả ra sao, ông đã quyết định sẽ không giấu mình nữa. Và riêng quyết định đó, dù chưa biết Trần Đức Hòa sẽ phản ứng thế nào, đã khiến ông cảm thấy nhẹ nhõm hơn bất kỳ lúc nào trong suốt ba mươi tư năm qua.

Con Kềnh, như thể cảm nhận được sự bồn chồn khác thường của chủ, cứ dụi đầu vào vai ông mấy lần liên tiếp, đôi mắt to đen ánh lên vẻ ngơ ngác quen thuộc của loài vật không hiểu vì sao buổi sáng hôm nay lại khác mọi ngày đến thế. Đào Duy Từ vỗ nhẹ lên cổ nó, như một lời tạm biệt chưa thành lời, dù ông biết mình sẽ còn quay lại đây, ít nhất là một lần nữa để lấy nốt vài vật dụng còn sót lại trong lều.

Đào Duy Từ đứng lặng giữa sân, cố không để tâm tới những lời bàn tán vọng lại từ đầu ngõ. Ông đã quen với việc bị nhìn như một kẻ khác thường theo hướng xấu, chỉ chưa quen với việc bị nhìn như thế theo một hướng khác, mà chính ông cũng chưa dám chắc là tốt.

Đến gần trưa, tiếng vó ngựa vang lên thật, dồn dập trên con đường đất, kéo theo một đám bụi mờ phía xa.

[1] không có ghi chép cụ thể về ngày giờ Trần Đức Hòa gặp Đào Duy Từ lần đầu, chi tiết trong chương này (thời điểm, người báo tin) là hư cấu dựa trên khung sự kiện đã xác nhận: Đào Duy Từ được Trần Đức Hòa phát hiện và sau đó tiến cử lên chúa Nguyễn năm 1627.