Ở phủ chúa Nguyễn, cách công trường đắp lũy không xa nhưng cách biệt hẳn về không khí, Phạm Nhữ Tôn ngồi một mình trong thư phòng, ánh nến chập chờn soi rõ nếp nhăn hằn sâu trên trán ông, dấu vết của những đêm mất ngủ ngày càng nhiều kể từ khi công trạng của Đào Duy Từ trong trận Nhật Lệ được chúa Nguyễn Phúc Nguyên công khai khen ngợi trước triều thần.

Một người hầu cận, gương mặt quen thuộc nhưng luôn giữ khoảng cách đúng mực, bước vào, khép cửa lại cẩn thận trước khi lên tiếng. "Đại nhân cho gọi con?"

"Ngươi có nghe tin gì mới từ công trường đắp lũy không?" Phạm Nhữ Tôn hỏi, không vòng vo.

"Con nghe nói có một vụ bắt giữ kẻ khả nghi cách đây ít hôm." Người hầu đáp, giọng thận trọng. "Nhưng chi tiết cụ thể thì không rõ, người của Đào Nội tán giữ kín."

Phạm Nhữ Tôn im lặng một lúc lâu, ngón tay gõ nhẹ lên mặt bàn gỗ, một thói quen mỗi khi ông đang tính toán điều gì đó phức tạp. "Nếu đúng như ta nghi ngờ, kẻ bị bắt có liên quan tới một tổ chức từng tiếp cận chính ta nhiều năm trước." Ông nói, giọng trầm xuống, gần như tự nói với chính mình hơn là với người hầu. "Nếu họ bị lộ ở đây, biết đâu chuyện cũ của ta cũng sẽ bị lôi ra ánh sáng."

"Đại nhân từng có liên hệ với họ?" Người hầu hỏi, không giấu được sự ngạc nhiên.

"Chỉ là một lần, rất lâu rồi." Phạm Nhữ Tôn đáp, ánh mắt xa xăm như đang hồi tưởng. "Khi ta còn trẻ, mới bắt đầu bước chân vào quan trường, có một người tự xưng là bạn của cha ta, giúp ta vượt qua một khó khăn nhỏ trong việc thăng tiến. Sau đó, ông ta không đòi hỏi gì, chỉ nói rằng biết đâu một ngày nào đó, ta sẽ giúp lại ông ta một việc nhỏ tương tự."

"Và đại nhân đã giúp?" Người hầu hỏi tiếp, dù có phần e dè vì câu hỏi quá trực diện.

Phạm Nhữ Tôn không trả lời thẳng, chỉ khẽ lắc đầu, như thể chính ông cũng không muốn đối diện với câu trả lời của mình. "Chuyện đó không quan trọng bằng việc bây giờ ta phải làm gì tiếp theo." Ông nói, chuyển hướng câu chuyện. "Nếu Đào Duy Từ tiếp tục lập thêm công trạng, tiếp tục được chúa tin tưởng, vị trí của ta trong triều sẽ ngày càng lung lay. Ông ta không phải kẻ tầm thường như những đối thủ ta từng đối phó trước đây."

"Đại nhân định làm gì?" Người hầu hỏi, giọng cẩn trọng.

"Chưa biết." Phạm Nhữ Tôn thở dài, gương mặt lộ rõ sự mệt mỏi của một người đang bị giằng xé giữa việc giữ thể diện và việc phải chấp nhận một thực tế đang dần trở nên rõ ràng: Đào Duy Từ không phải mối đe dọa nhất thời, mà là một đối thủ sẽ còn tồn tại rất lâu. "Ta chỉ biết rằng nếp cũ, thứ tôn ti dựa trên xuất thân, dựa trên thời gian phục vụ, đang bị lung lay bởi những kẻ như ông ta, những kẻ chỉ dựa vào tài năng thực sự mà bước lên. Nếu để chuyện này tiếp diễn, không biết còn bao nhiêu kẻ như Đào Duy Từ nữa sẽ xuất hiện, phá vỡ hết trật tự mà những người như ta đã dày công xây dựng."

Người hầu không dám nói thêm gì, chỉ cúi đầu lui ra, để lại Phạm Nhữ Tôn một mình với những suy nghĩ rối bời của ông trong căn phòng chỉ còn tiếng nến cháy lách tách.

Đêm đó, Phạm Nhữ Tôn ngồi trước án thư rất lâu trước khi hạ bút, đầu óc vẫn còn vướng bận hình ảnh buổi thiết triều chiều nay, cảnh chúa Nguyễn Phúc Nguyên đích thân đứng dậy khen ngợi Đào Duy Từ trước mặt văn võ bá quan, trong khi những bậc lão thần từng phục vụ ba đời chúa như ông chỉ được gật đầu công nhận qua loa. Cảm giác bị lu mờ ấy, ông đã chịu đựng âm thầm suốt mấy tháng qua, nhưng hôm nay nó biến thành một thứ gì đó nhọn hơn, khó nuốt trôi hơn.

Ông nhớ lại năm xưa, khi còn là một quan nhỏ mới vào phủ, chính sự tự tin thái quá vào xuất thân dòng dõi đã khiến ông suýt mất chức vì một sai lầm trong việc quản lý sổ sách. Người đàn ông tự xưng bạn của cha ông xuất hiện đúng lúc đó, không phải bằng tiền bạc, mà bằng một lời khuyên kín đáo giúp ông che lấp sai sót kịp thời trước khi bị phát hiện. Từ đó, ông luôn tin rằng mình nợ người ấy một ân tình, dù chưa từng biết rõ ông ta thuộc tổ chức nào, chỉ ngầm hiểu đó không phải một mối quan hệ đơn giản.

Cuối cùng, ông cũng hạ bút, viết một lá thư ngắn, gói kín cẩn thận, giao cho một người tin cẩn khác mang đi, không phải người hầu vừa rồi, mà một kẻ chỉ xuất hiện khi có việc thật sự quan trọng, gương mặt lạnh lùng không để lộ cảm xúc, nhận lá thư rồi biến mất vào màn đêm mà không nói thêm một lời.

Nội dung lá thư, ông không cho ai biết, chỉ tự nhủ trong lòng rằng đây chỉ là một cách "giữ lệ cũ", không phải phản bội ai, dù chính ông cũng không hoàn toàn tin vào lời tự biện hộ của mình. Ông thổi tắt ngọn nến, ngồi lặng trong bóng tối một lúc lâu, tự hỏi liệu cha ông, nếu còn sống, sẽ nghĩ gì về quyết định ông vừa đưa ra đêm nay, một câu hỏi ông biết mình sẽ không bao giờ dám trả lời thành thật, kể cả với chính mình.

[1] nhân vật Phạm Nhữ Tôn và mọi diễn biến trong chương này là hư cấu.