Ba ngày trôi qua trong sự dằn vặt không nguôi của Đội Khoa. Ông vẫn làm việc như thường lệ, vẫn cười nói với đồng đội, nhưng những ai để ý kỹ sẽ nhận ra ông thường xuyên thất thần, tay run nhẹ mỗi khi cầm dụng cụ, ánh mắt hay nhìn xa xăm về phía khu vực kho vật liệu mỗi khi đi ngang qua.

Nguyễn Hữu Tiến, với thói quen quan sát đã rèn giũa suốt bảy năm lang bạt, là người đầu tiên nhận ra sự bất thường ấy. Anh vốn thường xuyên đi kiểm tra công trường theo lệnh Đào Duy Từ, quen mặt hầu hết các đội trưởng, và sự thay đổi trong thái độ của Đội Khoa, một người vốn nổi tiếng vui vẻ, hay pha trò với anh em trong đội, không thể nào qua mắt được con mắt tinh tường của Tiến.

Anh không nói gì ngay, chỉ âm thầm để ý kỹ hơn tới Đội Khoa trong những ngày tiếp theo, đúng như cách anh từng lặng lẽ theo dõi Thầy Bút năm nào trước khi có đủ manh mối để hành động. Anh nhận thấy Đội Khoa thường xuyên nhìn về phía khu kho vật liệu với một sự chú ý bất thường, đôi khi dừng bước giữa công việc để nhìn xa xăm, rồi lại vội vàng cúi đầu làm tiếp khi có ai đó đi ngang qua.

Tới đêm thứ ba, đúng hạn người lạ mặt đã hẹn, Tiến thấy Đội Khoa lén lút rời khỏi lán trại sau khi mọi người đã ngủ say, dáng đi vội vã và có phần lấm lét khác hẳn ngày thường. Tiến lặng lẽ bám theo, giữ khoảng cách đủ xa để không bị phát hiện, tới khi thấy Đội Khoa dừng lại trước cửa kho vật liệu chính của công trường, tay run run rút một chiếc chìa khóa ra khỏi ổ.

"Đội Khoa." Tiến lên tiếng, bước ra khỏi bóng tối, giọng không hề gay gắt mà chỉ đủ nghiêm để cho thấy anh biết rõ chuyện gì đang xảy ra.

Đội Khoa giật bắn người, suýt đánh rơi chùm chìa khóa, quay lại nhìn Tiến với ánh mắt hoảng loạn tột độ. "Anh Tiến... tôi... tôi không..."

"Tôi không tới để bắt tội ông ngay." Tiến nói, giọng dịu lại, bước gần hơn một chút. "Tôi chỉ muốn biết, ai đã ép ông làm việc này, và vì sao."

Đội Khoa đứng lặng một lúc lâu, rồi bất ngờ khuỵu xuống, nước mắt tuôn trào, không phải vì sợ hãi bị trừng phạt, mà vì gánh nặng đã đè lên vai ông suốt ba ngày qua cuối cùng cũng có chỗ để trút ra. Ông kể lại toàn bộ câu chuyện, từ món nợ cũ, tới cuộc gặp gỡ với người lạ mặt, tới nỗi giằng xé không lối thoát giữa lòng trung thành và trách nhiệm với gia đình.

Tiến lắng nghe từng lời, trong lòng dâng lên một sự đồng cảm sâu sắc, chính anh cũng từng trải qua những năm tháng nghèo khó, từng phải đưa ra những lựa chọn khó khăn để tồn tại, dù chưa bao giờ tới mức phải phản bội ai đó đã đối xử tử tế với mình. Anh nhớ lại những đêm đói lả giữa đường lang bạt, những lần phải làm việc cật lực đổi lấy một bữa ăn qua ngày, và hiểu rằng không phải ai cũng đủ may mắn để tránh được những lựa chọn cùng đường như Đội Khoa đang phải đối mặt.

"Người lạ mặt đó," Tiến hỏi thêm, "ông có nhớ rõ diện mạo hắn không? Cao thấp, giọng nói, cách ăn mặc?"

Đội Khoa cố nhớ lại, mô tả một cách rời rạc, dáng người trung bình, ăn mặc như lái buôn nhưng không có dấu hiệu chai sạn của người thường xuyên gánh gồng buôn bán, giọng nói nhẹ nhàng nhưng lạnh lùng. Những chi tiết ấy khiến Tiến chột dạ nhớ lại hình ảnh Thầy Bút năm nào, dù không hoàn toàn khớp, nhưng đủ giống để anh linh cảm đây không phải một vụ việc đơn lẻ, ngẫu nhiên, mà là một phần của điều gì đó lớn hơn nhiều, điều mà chính anh cũng chưa hiểu hết quy mô thật sự của nó, dù đã có vài mảnh ghép trong tay.

"Ông chưa làm gì sai cả, Đội Khoa." Tiến nói, đỡ ông đứng dậy. "Ông chỉ đang đứng trước một lựa chọn tồi tệ mà không phải do ông tạo ra. Hãy để tôi giúp ông giải quyết cả hai vấn đề, món nợ, và người đang ép buộc ông."

"Anh... anh sẽ không báo lên quan Nội tán chứ?" Đội Khoa hỏi, giọng vẫn còn run rẩy vì lo sợ. "Tôi sẽ mất việc, có khi còn bị trị tội nặng hơn."

"Tôi sẽ báo." Tiến đáp thẳng thắn, không muốn dối gạt ông thêm một lần nữa dù chỉ là một lời nói dối tốt bụng. "Nhưng tôi sẽ báo đúng sự thật, rằng ông bị ép buộc, không phải tự nguyện phản bội. Quan Nội tán là người công bằng. Tôi tin ông ấy sẽ nhìn nhận đúng bản chất sự việc, thay vì chỉ nhìn vào hành động bề ngoài."

Đội Khoa gật đầu, dù trong lòng vẫn còn nhiều lo lắng, nhưng ít nhất giờ đây ông không còn phải một mình gánh chịu bí mật nặng nề này nữa. Hai người cùng nhau trở lại lán trại, Tiến dặn dò Đội Khoa cứ tiếp tục sinh hoạt bình thường, đừng để lộ bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, trong khi chính anh sẽ tìm cách báo cáo sự việc cho Đào Duy Từ vào sáng sớm hôm sau, đồng thời tính toán cách đối phó với kẻ lạ mặt sẽ quay lại vào đêm đã hẹn.

[1] toàn bộ diễn biến trong chương này là hư cấu.