Trong số hàng ngàn dân phu tham gia đắp lũy, có một người tên Đội Khoa, phụ trách một đội gồm ba mươi người chuyên việc vận chuyển đất đá từ khu vực khai thác về công trường. Đội Khoa vốn là người hiền lành, chăm chỉ, được cả đội tin tưởng vì tính công bằng trong việc phân chia công việc.

Nhưng ít ai biết, Đội Khoa đang mang một món nợ lớn từ nhiều năm trước, khoản vay để chữa bệnh cho cha già đã qua đời, giờ vẫn còn treo lơ lửng với một chủ nợ khét tiếng trong vùng, lãi mẹ đẻ lãi con tới mức gần như không còn khả năng trả dứt điểm trong đời mình. Mỗi tháng, sau khi nhận công từ việc đắp lũy, ông đều phải trích ra một phần không nhỏ để trả lãi, khiến gia đình năm miệng ăn của ông thường xuyên phải ăn cháo loãng độn khoai để cầm cự qua ngày, trong khi hai đứa con nhỏ nhất còn chưa tới tuổi đi làm phụ giúp được gì.

Đội Khoa chưa từng than vãn với ai về hoàn cảnh của mình, luôn giữ vẻ ngoài lạc quan trước mặt đồng đội, chỉ có những đêm khuya một mình ngồi tính toán lại sổ nợ dưới ánh đèn dầu leo lét, ông mới để lộ ra hết nỗi mệt mỏi chất chồng qua từng năm tháng.

Một buổi tối, sau khi đã hoàn thành công việc trong ngày, Đội Khoa trên đường về lán trại thì bị một người lạ mặt chặn đường, ăn mặc như một lái buôn bình thường nhưng có ánh mắt lạnh lùng khác hẳn vẻ ngoài niềm nở.

"Đội Khoa phải không?" Người lạ mặt hỏi, giọng nhẹ nhàng nhưng đầy uy hiếp ẩn giấu. "Ta biết ông đang nợ Lý Tam Béo ở chợ huyện một khoản không nhỏ. Ta có thể giúp ông trả dứt khoản nợ ấy, đổi lại một việc rất nhỏ."

Đội Khoa cảnh giác lùi lại. "Ông là ai? Việc gì mà phải giúp không công như vậy?"

"Không phải giúp không công." Người lạ mặt đáp, nụ cười mỏng trên môi không chạm tới mắt. "Ta chỉ cần ông, vào một đêm nào đó ta sẽ báo trước, để cửa kho vật liệu không khóa, và giả vờ không nhìn thấy gì nếu có người ra vào ban đêm khu vực đó. Chỉ vậy thôi. Không ai bị thương, không có gì mất mát lớn. Đổi lại, khoản nợ của ông sẽ được thanh toán đầy đủ ngay ngày mai."

Đội Khoa đứng lặng, tâm trí quay cuồng giữa nỗi sợ hãi và một tia hy vọng mà ông đã không dám nghĩ tới suốt nhiều năm, thoát khỏi món nợ đã đè nặng lên cả gia đình ông, khiến vợ con phải sống trong cảnh thiếu thốn triền miên dù ông đã làm việc cật lực không ngừng nghỉ.

"Tôi... tôi cần thời gian suy nghĩ." Ông ấp úng đáp.

Người lạ mặt nhìn thấy sự dao động trong ánh mắt Đội Khoa, biết mình đã đánh trúng đúng chỗ yếu, bèn nói thêm để củng cố quyết tâm của con mồi. "Ông cứ nghĩ đơn giản thế này: ông có bao giờ thấy một người thợ bình thường như ông được hưởng lợi gì từ việc lũy này đắp xong sớm hay muộn không? Người hưởng lợi là quan lớn, là chúa thượng, còn ông vẫn chỉ là kẻ bán sức lao động đổi lấy đồng công ít ỏi. Đừng để lòng trung thành với những người không bao giờ nhớ tên ông khiến gia đình ông phải khổ thêm."

"Được. Ta cho ông ba ngày." Người lạ mặt nói, rồi quay người rời đi, biến mất vào bóng tối nhanh chóng như khi xuất hiện, để lại Đội Khoa đứng một mình giữa con đường vắng, lòng nặng trĩu một gánh nặng mới còn khó chịu hơn cả món nợ cũ.

Ông về tới lán trại, nằm xuống bên cạnh những người đồng đội đã ngủ say, nhưng chính ông thì trằn trọc mãi không sao chợp mắt được. Trong đầu ông hiện lên hình ảnh vợ con đang chờ đợi ở quê, hình ảnh món nợ như một tảng đá đè nặng lên vai suốt bao năm qua, rồi lại hiện lên hình ảnh công trường đắp lũy, nơi ông đã làm việc gần một năm trời, nơi ông từng chứng kiến chính vị Nội tán đích thân cầm cuốc thị phạm cho dân phu, đối xử với họ bằng sự tôn trọng hiếm thấy ở một quan lớn.

Nếu ông làm theo lời người lạ mặt kia, liệu có ai bị hại thật sự hay không? Người ấy nói không ai bị thương, không có gì mất mát lớn, nhưng một phần trong ông vẫn linh cảm rằng lời nói ấy không hoàn toàn đáng tin, rằng đằng sau một hành động nhỏ nhặt như để cửa kho không khóa, có thể ẩn chứa một điều gì đó lớn hơn nhiều mà ông không đủ khả năng lường trước được hậu quả.

Ba ngày. Ông chỉ có ba ngày để quyết định giữa món nợ đang bóp nghẹt gia đình mình và một lòng trung thành mơ hồ với một công trình mà, xét cho cùng, không phải của riêng ông, dù chính công trình ấy đã đối xử với ông tử tế hơn bất kỳ nơi làm thuê nào ông từng biết tới trong suốt cuộc đời lao động vất vả của mình, một điều mâu thuẫn khiến quyết định trước mắt càng thêm khó khăn hơn bao giờ hết, cứ giằng xé trong đầu ông suốt cả đêm dài không chợp mắt.

[1] nhân vật Đội Khoa và toàn bộ âm mưu tống tiền trong chương này là hư cấu, minh họa cơ chế Vô Danh Tông thao túng người có hoàn cảnh khó khăn đã thiết kế trong bible.