Việc đúc chiếc mâm đáp lễ được giao cho xưởng thợ đồng riêng của phủ chúa, nằm khuất trong một góc sân sau, nơi tiếng búa gõ vang lên đều đặn suốt ngày. Đào Duy Từ đích thân tới giám sát, viện cớ muốn chiếc mâm phải đẹp không kém bản gốc để giữ thể diện quốc gia, lý do chính đáng, không ai nghi ngờ.

Xưởng đúc lúc nào cũng nóng hầm hập vì lò than đỏ rực đặt giữa gian nhà, mùi kim loại nung chảy quyện với khói than lan khắp không gian, khiến người mới bước vào không quen dễ bị sặc. Đám thợ trẻ làm việc trần lưng, mồ hôi nhễ nhại, tiếng búa gõ vào khuôn đồng vang lên chan chát không ngừng nghỉ từ sáng tới tối.

Ông chọn một người thợ già tên Cả Tín, tay nghề cao nhất xưởng, đã theo nghề đúc đồng từ năm mười ba tuổi, giờ tóc đã bạc quá nửa nhưng đôi tay vẫn vững vàng không hề run rẩy khi cầm dùi đục. Ông ta ít nói, chỉ chuyên tâm vào việc, đúng kiểu người Đào Duy Từ cần cho một việc đòi hỏi sự kín đáo tuyệt đối. Đào Duy Từ giải thích yêu cầu kỹ thuật, hai lớp đáy, khoảng cách vừa đủ để giấu một tờ giấy gấp mỏng mà không làm lệch trọng lượng tổng thể quá nhiều, mối hàn phải kín tới mức không ai nhận ra có sự bất thường nếu không cố ý cân đo thật kỹ.

"Việc này," Đào Duy Từ nói, giọng nghiêm túc, "chỉ có ông và tôi biết. Không được nói với bất kỳ ai khác trong xưởng, kể cả người ông tin cẩn nhất."

Cả Tín gật đầu, không hỏi thêm lý do, kinh nghiệm nhiều năm làm việc trong phủ chúa đã dạy ông biết khi nào nên tò mò và khi nào nên im lặng làm việc.

Ba ngày sau, khi việc đúc gần hoàn tất, một vị quan bất ngờ ghé qua xưởng, Ký lục Phạm Nhữ Tôn, người vẫn thường tìm cớ dò xét công việc của Đào Duy Từ từ ngày ông được trọng dụng.

"Nghe nói ông đích thân giám sát việc đúc mâm đáp lễ?" Phạm Nhữ Tôn hỏi, giọng vờ như thăm hỏi thông thường, mắt lại lia nhanh khắp xưởng, dừng lại hơi lâu ở chiếc mâm đang dở dang trên bàn thợ.

"Đúng vậy, thưa quan. Lễ vật đáp lại sứ Đàng Ngoài không thể sơ sài." Đào Duy Từ đáp, giọng thản nhiên, đứng chắn một phần tầm nhìn về phía chiếc mâm một cách tự nhiên, không hề gượng ép.

"Ta chỉ tò mò," Phạm Nhữ Tôn nói, bước lại gần hơn một bước, "vì nghe đâu ông có cách đáp lễ khá đặc biệt lần này. Không biết cụ thể là gì, chúa thượng giữ kín quá."

"Chỉ là làm cho đẹp hơn bản gốc một chút, thưa quan, để họ về tâu lại rằng Đàng Trong không hề kém cạnh." Đào Duy Từ đáp, giọng nhẹ nhàng nhưng đủ để khép lại câu chuyện. "Nếu quan muốn xem thành phẩm cuối cùng, con sẽ cho người mang tới trình sau khi hoàn thiện."

Phạm Nhữ Tôn nhìn ông một lúc, ánh mắt không giấu được sự ngờ vực, rồi liếc thêm một lần nữa về phía chiếc mâm, cố tình bước sang một bên như thể vô tình để nhìn rõ hơn góc khuất sau lưng Đào Duy Từ. Đào Duy Từ, không hề lộ vẻ vội vàng, cũng xoay người theo đúng một nhịp, giữ nguyên góc che khuất một cách tự nhiên tới mức người ngoài nhìn vào sẽ chỉ thấy hai người đang trò chuyện bình thường, không ai nghĩ đó là một màn đấu trí thầm lặng.

"Cả Tín," Phạm Nhữ Tôn quay sang hỏi thẳng người thợ, giọng đột ngột nghiêm nghị hơn, "ông làm nghề này bao lâu rồi?"

"Bẩm quan, gần bốn mươi năm." Cả Tín đáp, không ngẩng đầu lên, tay vẫn thoăn thoắt gõ nhịp lên khuôn đồng như thể câu hỏi chẳng có gì đáng để dừng việc.

"Bốn mươi năm mà vẫn chỉ là thợ thường, không được cất nhắc lên coi xưởng?" Phạm Nhữ Tôn hỏi tiếp, giọng có ý dò xét xem liệu có thể lung lay lòng trung thành của người thợ già bằng một lời gợi ý về chức phận.

"Bẩm quan, con chỉ biết đúc đồng, không biết quản người." Cả Tín đáp cụt lủn, không mảy may bị dao động, rồi tiếp tục công việc như chưa hề có cuộc đối thoại nào vừa diễn ra.

Phạm Nhữ Tôn hơi cau mày trước câu trả lời không để lộ sơ hở nào, nhưng cũng không có cớ gì để nấn ná thêm mà không mang tiếng tò mò thái quá trước mặt một Nội tán đang đứng ngay đó. Ông ta đành cáo từ, rời xưởng với vẻ mặt chưa hài lòng, bước đi mà vẫn ngoái lại nhìn một lần cuối trước khi khuất sau cánh cửa xưởng.

Đào Duy Từ đứng nhìn theo cho tới khi bóng dáng Phạm Nhữ Tôn khuất hẳn sau góc tường, rồi mới quay lại với Cả Tín, cả hai cùng thở phào nhẹ nhõm.

"Ông ấy nghi rồi." Cả Tín nói khẽ, tay vẫn không ngừng công việc.

"Nghi thì cứ để nghi." Đào Duy Từ đáp. "Nghi mà không có bằng chứng thì cũng chỉ là nghi suông. Ta chỉ cần ông hoàn tất trước khi ông ta tìm được lý do chính đáng để yêu cầu kiểm tra kỹ hơn."

[1] xưởng đúc đồng, thợ Cả Tín, và toàn bộ chi tiết quá trình chế tác mâm hai đáy trong chương này là hư cấu, bản thân giai thoại mâm đồng có ghi nhận trong tương truyền dân gian, nhưng không có nguồn chính sử mô tả chi tiết quá trình thực hiện.