Ba đêm sau, đúng như đã hẹn, Thầy Bút xuất hiện trở lại, lần này không phải trong sân phủ chúa mà tại một quán trọ nhỏ bên ngoài thành, nơi Đào Duy Từ được mời tới qua một mảnh giấy không đề tên người gửi, chỉ vỏn vẹn vài chữ: "Nếu muốn nghe hết, xin tới đây."

Đào Duy Từ cân nhắc rất lâu trước khi quyết định đi. Ông có thể phớt lờ, có thể báo cho Trần Đức Hòa biết về kẻ lạ mặt đang tiếp cận mình. Nhưng cuối cùng, sự tò mò xen lẫn một phần thận trọng thực dụng, muốn biết rõ đối phương là ai trước khi quyết định đối phó ra sao, đã thắng thế.

Ông đi một mình, không mang theo tùy tùng, khoác thêm chiếc áo thâm giản dị để không thu hút chú ý trên đường phố. Quán trọ nằm khuất trong một con hẻm nhỏ, ánh đèn lồng treo trước cửa hắt bóng những người khách hiếm hoi còn nán lại uống rượu muộn. Quán vắng khách vào giờ này, chỉ có Thầy Bút ngồi một mình ở góc trong cùng, trước mặt là một ấm trà đã nguội từ lâu. Ông ta ra hiệu mời Đào Duy Từ ngồi xuống đối diện, dáng vẻ tự nhiên như thể hai người đã hẹn gặp nhau từ trước theo đúng thông lệ.

"Tôi sẽ nói thẳng, không vòng vo." Thầy Bút bắt đầu, giọng điềm đạm như đang bàn một việc buôn bán bình thường. "Tôi đại diện cho một mối quan hệ, gọi là tổ chức cũng được, hoạt động đã lâu, chuyên giúp những người như ông có được thứ mà tài năng thật sự xứng đáng nhận, nhưng bị lề thói xã hội ngăn cản."

"Giúp bằng cách nào?" Đào Duy Từ hỏi, tay đặt yên trên bàn, ánh mắt không rời khỏi đối phương.

"Bằng cách viết lại những gì cần viết lại." Thầy Bút đáp. "Gia phả của ông, thưa ông Nội tán, sẽ không còn ghi tên cha ông là một kép hát. Nó sẽ ghi một dòng họ khác, đứng đắn, có thể kiểm chứng qua sổ sách ở bất kỳ đâu ông muốn tra. Không ai, kể cả kẻ đã nhắc chuyện xưa của ông trước mặt chúa thượng hôm trước, có thể tìm ra sự thật cũ nữa, vì chính sự thật ấy sẽ không còn tồn tại trên giấy tờ ở bất cứ đâu."

"Và con cháu tôi sau này," Đào Duy Từ nói chậm, giọng cố giữ bình thản, "sẽ lớn lên với một gia phả giả mà chúng tin là thật?"

"Chúng sẽ lớn lên không phải mang gánh nặng ông đã mang." Thầy Bút đáp, không hề né tránh câu hỏi. "Đó không phải một điều xấu, thưa ông."

Đào Duy Từ im lặng một lúc lâu, ngón tay gõ nhẹ lên mặt bàn gỗ theo một nhịp điệu vô thức. "Đổi lại, tôi phải làm gì?"

"Không nhiều." Thầy Bút nói. "Thỉnh thoảng, khi cần, ông chỉ cần không để ý tới một vài việc nhỏ trong phạm vi quyền hạn của mình, một dòng ghi chép nào đó cần chậm lại vài ngày, một tin tức nào đó không cần báo cáo gấp. Chỉ vậy thôi. Ông vẫn là ông, vẫn làm công việc của mình như bình thường."

"Chỉ vậy thôi." Đào Duy Từ lặp lại, giọng có chút mỉa mai không giấu diếm. "Nghe có vẻ quá rẻ so với thứ các ông đang đề nghị đổi lại."

Thầy Bút nhìn ông, ánh mắt lần đầu tiên lộ ra một chút gì đó gần giống sự tôn trọng thật sự, không phải phép lịch sự đóng khung. "Ông là người thứ ba trong hai mươi năm qua nhận ra điều đó ngay tức khắc. Phần lớn người khác chỉ nhìn thấy cái lợi trước mắt."

"Hai người kia," Đào Duy Từ hỏi, "họ chọn thế nào?"

"Một người nhận lời." Thầy Bút đáp, giọng không đổi. "Người còn lại từ chối, giống như tôi đoán ông cũng sắp làm."

Đào Duy Từ nhìn thẳng vào mắt Thầy Bút, cố tìm kiếm một dấu hiệu nói dối nào đó, nhưng gương mặt đối diện phẳng lặng tới mức không để lộ bất cứ điều gì ngoài những gì chính ông ta muốn cho thấy.

"Tôi cần thời gian suy nghĩ." Đào Duy Từ cuối cùng nói, đứng dậy rời khỏi bàn.

"Tôi không vội." Thầy Bút đáp, không hề tỏ ra thất vọng. "Nhưng ông nên nhớ, cơ hội như thế này không tới hai lần với cùng một người, thưa ông Nội tán."

Đào Duy Từ bước ra khỏi quán, hòa vào bóng tối con hẻm nhỏ, tim vẫn còn đập nhanh vì cuộc đối thoại vừa rồi. Trên đường về, ông cố sắp xếp lại trong đầu tất cả những gì vừa nghe được, lời đề nghị, cách Thầy Bút nhắc tới "người thứ ba trong hai mươi năm", và nhất là câu chuyện về người đã nhận lời trước đó. Ông tự hỏi người ấy giờ đang ở đâu, mang một cái tên nào, sống một cuộc đời ra sao dưới lớp vỏ bọc mới mà tổ chức kia đã dựng lên cho họ, liệu người ấy có bao giờ hối tiếc, hay đã hoàn toàn quên mất con người thật của mình từng là ai, tới mức không còn thấy đó là một sự đánh đổi nữa. Câu hỏi ấy cứ đeo bám ông suốt quãng đường về, không sao gạt bỏ được, như một hạt sạn nhỏ kẹt sâu trong giày mà mỗi bước chân đều khiến ông phải nhớ tới nó, cho tới khi ánh đèn từ phủ chúa hiện ra phía trước, kéo tâm trí ông trở lại với thực tại và những công việc còn dang dở đang chờ đợi vào sáng hôm sau.

[1] toàn bộ nội dung cuộc đối thoại và đề nghị của Vô Danh Tông trong chương này là hư cấu hoàn toàn.