Phủ chúa Sãi nằm giữa một khu đất rộng, tường thành bằng đá ong cao quá đầu người, cổng tam quan chạm trổ hình rồng phượng sơn son thếp vàng, khác hẳn vẻ giản dị của dinh thự Trần Đức Hòa. Đào Duy Từ đứng trước cổng, lần đầu tiên trong đời nhìn thấy nơi quyền lực tối cao của cả vùng Thuận Quảng tập trung, lòng không khỏi dâng lên một cảm giác vừa hồi hộp vừa lạ lẫm.

Trần Đức Hòa dẫn ông qua nhiều lớp cổng, nhiều dãy hành lang, tới một sảnh lớn nơi chúa Nguyễn Phúc Nguyên đang ngồi trên ghế cao, xung quanh có vài vị quan văn võ đứng chầu. Đào Duy Từ quỳ xuống theo đúng lễ nghi Trần Đức Hòa đã dặn trước, cúi đầu chờ đợi.

"Đây là người ngươi nói tới?" Chúa Sãi hỏi, giọng điềm đạm nhưng có uy lực tự nhiên của người đã quen cầm quyền nhiều năm.

"Bẩm chúa thượng, đúng vậy." Trần Đức Hòa đáp, rồi thuật lại vắn tắt câu chuyện gặp gỡ, không giấu giếm gì về xuất thân của Đào Duy Từ.

Một vài vị quan đứng gần đó khẽ nhíu mày, trao đổi ánh mắt với nhau khi nghe tới chi tiết "con nhà xướng ca". Đào Duy Từ, dù đang cúi đầu, vẫn cảm nhận được sự dò xét lạnh nhạt ấy qua bầu không khí trong sảnh bỗng chùng xuống một nhịp.

Chúa Sãi im lặng một lúc, rồi lên tiếng, giọng không hề thay đổi: "Ngươi ngẩng đầu lên."

Đào Duy Từ ngẩng đầu, nhìn thẳng vào vị chúa đang ngồi trên cao, một hành động mà lẽ ra phải rất dè dặt, nhưng ông chọn làm với đôi mắt không hề né tránh, đúng như cách ông đã đối diện với mọi câu hỏi suốt mấy hôm qua.

"Ta nghe nói ngươi có kế sách gì hay về việc chống quân Trịnh." Chúa Sãi nói. "Nói ta nghe."

Đào Duy Từ trình bày lại, lần này kỹ lưỡng hơn hẳn so với lúc nói với Trần Đức Hòa giữa đường, về việc dùng địa thế hiểm trở, đắp lũy chắn ngang những điểm hẹp nhất để cản bước quân địch, về việc không cần đối đầu trực diện với một đội quân đông hơn mà cần biết chọn trận địa có lợi cho mình. Ông nói mạch lạc, dẫn chứng cụ thể bằng địa hình vùng Thuận Quảng mà ông đã quan sát suốt hơn một năm làm công việc chân tay khắp vùng, khiến những lời lẽ của ông không hề mang tính lý thuyết suông.

Ông chỉ tay ra ngoài cửa sổ, về phía dãy núi xa mờ, rồi tiếp tục giải thích cách một đường lũy có thể tận dụng chính địa hình tự nhiên để giảm bớt công sức đắp đất, cách bố trí các điểm quan sát dọc lũy để không quân địch nào có thể áp sát mà không bị phát hiện từ sớm. Ông nói bằng những hình ảnh cụ thể, dễ hình dung, không sa vào thuật ngữ binh pháp cao siêu mà những vị quan không chuyên về quân sự khó lòng theo kịp.

Cả sảnh im lặng lắng nghe. Một vị quan già đứng gần đó, vẻ mặt vẫn còn hoài nghi, lên tiếng chất vấn: "Nói thì dễ. Đắp lũy tốn bao nhiêu công sức, tiền của? Lấy gì bảo đảm nó hữu dụng hơn là phí phạm?"

Đào Duy Từ quay sang, đáp thẳng không hề nao núng: "Bẩm quan, một đường lũy đắp đúng chỗ có thể ngăn quân địch nhiều năm, tiết kiệm hơn hẳn so với việc năm nào cũng phải dốc toàn lực nghênh chiến trực diện, tổn thất cả người lẫn của. Nếu quan có kế sách nào tốn ít hơn mà vẫn giữ được đất, con xin được nghe để học hỏi thêm."

Câu trả lời vừa khiêm nhường vừa sắc bén khiến vị quan già khựng lại, không tìm ra lời đối đáp ngay. Chúa Sãi khẽ gật đầu, ánh mắt lộ rõ sự hài lòng không giấu diếm.

"Được." Chúa Sãi phán, giọng dứt khoát. "Ta phong ngươi làm Nội tán, giúp ta bàn việc quân cơ. Từ nay ngươi ở lại phủ, mọi việc lớn nhỏ đều được tham dự bàn bạc."

Đào Duy Từ cúi rạp người tạ ơn, cảm xúc dâng trào tới mức giọng nói hơi nghẹn lại. Ba mươi tư năm chờ đợi, cuối cùng đã tới đúng khoảnh khắc này, không phải nhờ vận may, không phải nhờ ai ban ơn, mà nhờ chính những gì ông đã tự mài giũa suốt bằng ấy năm tháng cô độc giữa đồng ruộng. Ông nghĩ tới con trâu Kềnh còn buộc ở gốc cây nơi căn lều cũ, tới ông Cả đã tình cờ thay đổi cả cuộc đời ông chỉ bằng một buổi chiều nghe lỡ tay, tới Trần Đức Hòa đang đứng cạnh đó với vẻ mặt hài lòng không giấu diếm, tất cả những con người và khoảnh khắc nhỏ bé ấy đã góp phần đưa ông tới đúng nơi này, đúng lúc này. Ông tự hứa với lòng mình sẽ không bao giờ quên ơn những người ấy, dù con đường phía trước có dẫn ông đi xa tới đâu.

Nhưng khi ông ngẩng đầu lên, ánh mắt vô tình chạm phải một vị quan đứng khuất trong góc sảnh, người duy nhất trong đám đông vừa rồi không hề tỏ ra ngạc nhiên hay hài lòng, mà chỉ nhìn ông với một ánh mắt lạnh nhạt, tính toán, ánh mắt của một kẻ vừa mất đi một điều gì đó quan trọng ngay trong khoảnh khắc vừa rồi.

[1] Đào Duy Từ được chúa Nguyễn Phúc Nguyên phong chức Nội tán năm 1627 sau khi được Trần Đức Hòa tiến cử, nội dung buổi diện kiến cụ thể trong chương này là hư cấu.