Đào Duy Từ qua đời vào một buổi sáng sớm cuối đông, khi ánh bình minh vừa kịp ló dạng qua khe cửa, lặng lẽ và bình thản như cách ông đã sống suốt cả cuộc đời mình, không giằng co, không đau đớn dữ dội như những tuần trước đó, chỉ đơn giản là một hơi thở cuối cùng nhẹ nhàng buông ra giữa vòng tay những người thân yêu nhất.

Uyển là người đầu tiên nhận ra, khi bà đưa tay chạm vào ngực chồng và không còn cảm nhận được nhịp đập quen thuộc nữa. Tiếng khóc nghẹn ngào của bà đánh thức cả căn nhà, và trong vài khoảnh khắc ngắn ngủi, mọi người lần lượt kéo tới bên giường, không ai còn tin nổi điều mà tất cả đều đã biết trước sẽ xảy ra.

Tiến, người vừa chợp mắt được vài tiếng sau một đêm canh gác, bước vào phòng ngay khi nghe tiếng khóc, đứng sững lại nơi ngưỡng cửa, nhìn thi thể bình yên của người mà anh đã coi như trụ cột vững chắc nhất trong đời mình, cảm thấy như cả thế giới xung quanh bỗng chốc trở nên trống rỗng.

Anh không khóc ngay, chỉ lặng lẽ bước tới, ngồi xuống bên giường, nắm lấy bàn tay đã lạnh, và ở đó, trong im lặng, anh nhớ lại từng lời dặn dò đêm hôm trước, như thể đó chính là lời từ biệt cuối cùng mà cả hai đã ngầm hiểu, dù không ai nói ra thành lời vào lúc đó.

Tin tức lan truyền nhanh chóng khắp Đàng Trong, từ doanh trại quân sự cho tới các làng mạc xa xôi, nơi rất nhiều người dân thường, dù chưa từng gặp mặt trực tiếp, cũng cảm nhận được sự mất mát của một người đã âm thầm bảo vệ cuộc sống bình yên của họ suốt nhiều năm qua.

Chúa Sãi, khi nhận được tin, đã phải ngồi lặng rất lâu trước khi có thể thốt lên lời nào, gương mặt lộ rõ nỗi đau mất đi một vị mưu sĩ tài ba và trung thành nhất mà mình từng có. "Đàng Trong đã mất đi một trụ cột." Ông nói, giọng nghẹn ngào, khi triệu tập triều thần để thông báo tin buồn. "Nhưng những gì ngươi đã xây dựng, cả về quân sự lẫn tinh thần, sẽ tiếp tục đứng vững như chính Lũy Thầy ngươi đã dựng nên."

Trần Đức Hòa, khi tới nơi và nhìn thấy thi thể của người bạn tri kỷ đã đồng hành cùng mình suốt hơn hai mươi năm, không giấu được những giọt nước mắt hiếm hoi lăn trên gương mặt đã hằn nhiều nếp nhăn tuổi tác. "Ta đã hứa với ngươi sẽ chăm sóc cho Tiến." Ông nói khẽ, như đang trò chuyện trực tiếp với người đã khuất. "Ta sẽ giữ trọn lời hứa đó, cho tới hơi thở cuối cùng của chính ta."

Ngoài xa, dọc theo tuyến Lũy Thầy vững chãi mà ông đã dày công xây dựng, gió vẫn thổi qua những đoạn tường thành kiên cố, như một minh chứng thầm lặng rằng dù người đã tạo ra nó không còn nữa, công trình ấy, cùng với những giá trị mà ông đã cố gắng gìn giữ suốt cả cuộc đời, vẫn sẽ tiếp tục đứng vững qua nhiều thế hệ.

Tâm, khi bước vào phòng cùng hai đứa nhỏ, đã cố gắng giữ vẻ bình tĩnh nhất có thể, dù trong lòng cô cũng đau đớn không kém, chỉ để hai đứa trẻ không phải chứng kiến cảnh tượng quá nặng nề trong những năm tháng còn quá non nớt để hiểu hết ý nghĩa của sự mất mát.

"Ông đi đâu rồi mẹ?" Đứa lớn hơn hỏi, ngước nhìn mẹ với ánh mắt ngây thơ chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra.

Tâm quỳ xuống, ôm lấy con vào lòng, cố gắng tìm những từ ngữ đơn giản nhất để giải thích một điều mà chính người lớn cũng khó lòng chấp nhận. "Ông đã đi tới một nơi rất xa, nơi ông có thể nghỉ ngơi sau bao nhiêu năm vất vả. Nhưng ông sẽ luôn dõi theo và yêu thương con, dù con không thể nhìn thấy ông nữa."

Cả căn phòng chìm trong một sự tĩnh lặng nặng nề nhưng không thiếu hơi ấm, khi từng thành viên trong gia đình lần lượt tới gần, đặt tay lên thi thể đã lạnh của người đàn ông đã dành trọn cả cuộc đời để bảo vệ và yêu thương tất cả những người có mặt trong căn phòng nhỏ bé ấy vào buổi sáng cuối đông định mệnh này.

Người thầy thuốc quân y, khi được gọi tới xác nhận, chỉ lặng lẽ gật đầu, không cần nói thêm điều gì, ánh mắt ông cũng đỏ hoe không kém những người trong gia đình, dù ông đã chứng kiến không ít cái chết trong suốt nhiều năm hành nghề của mình.

"Ông ấy ra đi rất nhẹ nhàng." Vị thầy thuốc nói khẽ với Tiến, khi cả hai bước ra ngoài để nhường không gian riêng tư cho gia đình. "Không có dấu hiệu đau đớn nào vào những phút cuối cùng. Đó là điều hiếm hoi với căn bệnh mà ông đã mang trong người suốt một thời gian dài."

"Cảm ơn ông đã làm tất cả những gì có thể." Tiến đáp, giọng khàn đặc vì đã kìm nén cảm xúc quá lâu.

Bên ngoài, tin tức đã bắt đầu lan ra ngoài doanh trại, và những binh lính từng được Đào Duy Từ trực tiếp huấn luyện, dù không được phép vào tận trong nhà, cũng lặng lẽ đứng thành hàng dài phía trước cổng, cúi đầu tưởng niệm người chỉ huy mà họ kính trọng như một người thầy thực thụ.

[1] Đào Duy Từ mất năm 1634 (năm Giáp Tuất) [SỬ]; chi tiết cụ thể về khoảnh khắc qua đời trong chương này là hư cấu.