Khi sức khỏe đã ổn định hơn phần nào, Đào Duy Từ bày tỏ nguyện vọng được một lần cuối cùng tới thăm lại Lũy Thầy, công trình phòng thủ mà ông đã dày công thiết kế và xây dựng, chứng kiến biết bao trận đánh quan trọng suốt nhiều năm qua.

"Thầy thuốc đã dặn cha không nên di chuyển xa trong lúc này." Tiến nhắc nhở, không giấu được vẻ lo lắng trước nguyện vọng bất ngờ của Đào Duy Từ.

"Ta biết rõ điều đó." Đào Duy Từ đáp, giọng kiên định. "Nhưng đây là điều ta thực sự muốn làm, trước khi có thể quá muộn để thực hiện nó. Con hãy sắp xếp một chuyến đi nhẹ nhàng, không cần vội vã, để ta có thể tận mắt nhìn lại công trình này thêm một lần nữa."

Trước sự kiên quyết của Đào Duy Từ, Tiến đành đồng ý, cẩn thận sắp xếp một chuyến đi thong thả, với đầy đủ người hộ tống và các biện pháp chăm sóc sức khỏe cần thiết trên đường đi.

Khi tới nơi, đứng trên đoạn tường thành cao nhìn xuống toàn bộ hệ thống phòng thủ trải dài theo địa hình hiểm trở, Đào Duy Từ không khỏi xúc động trước công trình đã gắn liền với cả một quãng đời quan trọng nhất của mình.

"Con còn nhớ ngày đầu tiên chúng ta bắt đầu xây dựng đoạn tường này không?" Ông hỏi, giọng đầy hoài niệm.

"Con nhớ chứ." Tiến đáp, đứng cạnh Đào Duy Từ, cùng nhìn ra khung cảnh quen thuộc. "Lúc đó nhiều người còn nghi ngờ tính khả thi của công trình này, cho rằng nó quá tốn kém và mất thời gian."

"Nhưng thời gian đã chứng minh giá trị thực sự của nó." Đào Duy Từ nói, một nụ cười tự hào hiện lên trên gương mặt. "Không chỉ bảo vệ được vùng đất này khỏi bao đợt tấn công của quân Trịnh, mà còn trở thành biểu tượng cho sự kiên trì và tầm nhìn xa trông rộng."

Ông đi dọc theo tuyến tường thành, dừng lại ở từng điểm quan trọng, kể lại cho Tiến nghe những câu chuyện đằng sau mỗi quyết định thiết kế, mỗi điều chỉnh chiến thuật đã được thực hiện qua nhiều năm, như thể ông đang cố gắng truyền lại toàn bộ tri thức thực tiễn mà sách vở không thể ghi chép đầy đủ.

"Sau này, khi ta không còn có thể trực tiếp giám sát công trình này nữa." Đào Duy Từ nói, dừng lại trước một đoạn hào nước quan trọng. "Ta muốn con là người tiếp tục duy trì và phát triển nó, đảm bảo Lũy Thầy sẽ tiếp tục đứng vững qua nhiều thế hệ nữa, bảo vệ cho những người dân vô tội khỏi những cuộc chiến tranh không hồi kết."

"Con hứa sẽ làm tròn trách nhiệm đó." Tiến đáp, giọng chắc nịch, cảm nhận rõ sức nặng của lời giao phó vừa được trao gửi.

Cả hai đứng lặng thêm một lúc lâu, ngắm nhìn dòng sông Gianh lặng lẽ chảy phía xa, mặt nước phản chiếu ánh nắng chiều lấp lánh, một khung cảnh yên bình đối lập hoàn toàn với những trận đánh khốc liệt từng diễn ra ngay tại nơi này.

"Cha có bao giờ tự hào về những gì mình đã xây dựng nên không, không chỉ là Lũy Thầy, mà là cả cuộc đời mình?" Tiến hỏi, muốn nghe câu trả lời chân thật nhất từ Đào Duy Từ.

"Ta tự hào." Đào Duy Từ đáp, không chút do dự. "Nhưng điều ta tự hào nhất không phải là những công trình hay chiến công, mà là việc ta đã giữ vững được chính mình trong suốt hành trình đó, không để bất cứ hoàn cảnh nào, dù khó khăn tới đâu, khiến ta phải đánh mất những nguyên tắc cốt lõi."

Trên đường trở về, đoàn người đi chậm rãi qua những đoạn đường quen thuộc, và Đào Duy Từ tranh thủ chỉ cho Tiến xem thêm vài chi tiết nhỏ về địa hình mà ông cho rằng có thể hữu ích trong tương lai, như một người thầy tận tâm không muốn bỏ lỡ bất cứ cơ hội nào để truyền lại kinh nghiệm quý báu của mình.

Dừng chân nghỉ ngơi giữa đường tại một quán trọ nhỏ ven đường, Đào Duy Từ ngồi lặng nhìn ra khung cảnh làng quê thanh bình xung quanh, những cánh đồng lúa xanh mướt trải dài, những đứa trẻ nô đùa bên bờ ruộng, một khung cảnh bình dị mà ông biết rõ mình đã dành cả cuộc đời để bảo vệ.

"Đây mới chính là điều đáng để chiến đấu vì nó." Ông nói khẽ, chỉ tay về phía những cánh đồng xa xa. "Không phải quyền lực hay danh vọng, mà chính là sự bình yên giản dị này, thứ mà biết bao người dân thường đang được hưởng nhờ những gì chúng ta đã làm."

Tiến gật đầu, cảm nhận sâu sắc hơn bao giờ hết ý nghĩa thực sự đằng sau tất cả những hy sinh và cống hiến mà Đào Duy Từ đã dành trọn cả cuộc đời để theo đuổi, một bài học mà anh biết mình sẽ mang theo suốt quãng đời còn lại.

Khi đoàn người tiếp tục lên đường, Đào Duy Từ ngoái đầu nhìn lại quang cảnh làng quê một lần cuối, khắc sâu hình ảnh ấy vào tâm trí như một kỷ niệm quý giá để mang theo trong những ngày tháng còn lại phía trước, dù bản thân ông cũng không biết chắc quãng thời gian ấy sẽ còn kéo dài bao lâu nữa trên cõi đời này.

[1] Lũy Thầy là công trình phòng thủ có thật do Đào Duy Từ thiết kế [SỬ]; chi tiết chuyến thăm lại cụ thể trong chương này là hư cấu.