Trở lại tiền tuyến, Đào Duy Từ không thể gạt bỏ câu hỏi Thầy Bút đã gieo vào đầu ông suốt mấy đêm liền: điều gì thực sự xảy ra vào năm 1593, khi cha ông rời bỏ nghề hát tuồng?

Ông vốn chỉ biết những gì cha từng kể lại, sơ sài và ngắn gọn, rằng ông cụ chán cảnh lang bạt, muốn con cái có một chỗ đứng vững chãi hơn trong đời. Nhưng giờ đây, câu nói của Thầy Bút khiến ông nghi ngờ liệu đó có phải toàn bộ sự thật hay không.

"Con thấy cha có vẻ đăm chiêu mấy hôm nay." Tiến nhận xét, khi hai người cùng ngồi bên bàn cờ vào một buổi tối hiếm hoi rảnh rỗi giữa doanh trại.

"Ta đang nghĩ về một chuyện cũ, chuyện của cha ta." Đào Duy Từ đáp, giọng trầm ngâm. "Thầy Bút nhắc tới một chi tiết mà hắn nói ngay cả ta cũng chưa từng biết đầy đủ. Ta không rõ hắn đang dọa suông hay thực sự nắm giữ điều gì đó."

"Cha có định tìm hiểu thêm không?" Tiến hỏi, dời quân cờ mà không thực sự chú tâm vào ván đấu.

"Ta đã viết thư cho một người bạn cũ, còn giữ liên lạc với vài người trong đoàn hát tuồng ngày trước ở Thanh Hóa." Đào Duy Từ đáp. "Nếu có manh mối nào còn sót lại, có lẽ ông ấy sẽ biết."

Vài ngày sau, thư hồi âm tới, nhưng nội dung lại mơ hồ hơn Đào Duy Từ mong đợi. Người bạn cũ chỉ nhớ mang máng rằng vào khoảng năm đó, đoàn hát từng dính líu tới một vụ lộn xộn với một vị quan địa phương, nhưng chi tiết cụ thể đã mờ nhạt theo thời gian, không ai còn nhớ rõ đầu đuôi.

"Có lẽ đây chính là điều Thầy Bút muốn, khiến ta tự đào bới quá khứ, tự nghi ngờ, tự phân tâm khỏi việc hiện tại." Đào Duy Từ nói với Tiến, sau khi đọc xong lá thư. "Một chi tiết mơ hồ, được thổi phồng đúng lúc, đủ để gieo rắc hoang mang mà không cần phải là sự thật hoàn chỉnh."

"Vậy cha định dừng việc tìm hiểu lại sao?" Tiến hỏi.

"Ta định dừng việc để nó chi phối ta." Đào Duy Từ đáp, giọng đã lấy lại vẻ điềm tĩnh quen thuộc. "Dù sự thật là gì đi nữa, đó là chuyện của cha ta, một người đã khuất từ lâu. Ta không thể để một bí mật mơ hồ, dù thật hay giả, trở thành đòn bẩy khiến ta lung lay trước trách nhiệm hiện tại."

Ông gấp lá thư lại, cất vào trong ngăn kéo nhỏ nơi ông vẫn giữ những giấy tờ riêng tư nhất, như một cách tự nhắc mình rằng chuyện quá khứ, dù chưa có lời giải, không được phép trở thành gánh nặng cho hiện tại.

"Nhưng cha vẫn lo, phải không?" Tiến hỏi thẳng, ánh mắt dò xét.

"Ta lo." Đào Duy Từ thừa nhận, không giấu diếm. "Không phải vì bản thân câu chuyện đó là gì, mà vì việc Vô Danh Tông có thể đào sâu vào bất cứ góc khuất nào trong quá khứ của bất cứ ai, biến nó thành vũ khí. Đó là điều đáng sợ hơn cả bản thân bí mật."

Đêm đó, ông ngồi một mình rất lâu trước ngọn đèn dầu, không phải để tiếp tục truy tìm câu trả lời cho câu hỏi về năm 1593, mà để tự vấn lại toàn bộ hành trình mình đã đi qua, từ một đứa trẻ trong đoàn hát bị khinh miệt, tới một mưu sĩ được cả một vị chúa tin cậy. Nếu quá khứ ấy, dù đầy đủ hay khiếm khuyết, đã dẫn ông tới con đường hôm nay, thì có lẽ nó không cần phải được phơi bày để ông tiếp tục bước tiếp.

Sáng hôm sau, ông trở lại công việc thường nhật với một sự bình thản mới, như thể đã tự mình đóng lại một cánh cửa mà Thầy Bút cố tình hé mở, dù biết rõ hắn sẽ không dừng lại chỉ với một lần thử.

Trần Đức Hòa, khi nghe Đào Duy Từ kể lại vắn tắt sự việc trong một buổi trò chuyện riêng, không giấu được vẻ lo lắng. "Nếu tổ chức ấy có thể lần tới tận gốc rễ chuyện của một gia đình hát tuồng vô danh từ ba mươi năm trước, ta e rằng không ai trong chúng ta thực sự an toàn khỏi tầm với của chúng."

"Đúng vậy, đại nhân." Đào Duy Từ đáp. "Nhưng chính vì thế, ta càng không thể để nỗi sợ ấy chi phối những quyết định quân sự và chính sự hiện tại. Nếu ta để chúng thắng ngay từ bước gieo rắc hoang mang, thì chúng không cần phải ra tay thêm lần nào nữa."

Trần Đức Hòa gật đầu, ánh mắt đầy tán thưởng. "Đó là lý do vì sao chúa thượng và ta luôn tin tưởng giao phó những việc hệ trọng nhất cho ngươi. Không phải vì ngươi không biết sợ, mà vì ngươi biết cách không để nỗi sợ điều khiển mình."

Trong khi đó, ngoài mặt trận Sông Gianh, tình hình vẫn chưa có dấu hiệu lắng dịu. Quân Trịnh, sau thất bại liên tiếp trước "Kiếm Chẻ Tre" của Tiến và các đợt phòng thủ vững chắc do Đào Duy Từ bố trí, đã bắt đầu co cụm lại, dường như đang chờ đợi một chiến lược mới thay vì tiếp tục tấn công dồn dập như trước.

"Có lẽ đây là lúc yên tĩnh trước một cơn bão khác." Tiến nhận định, khi cùng Đào Duy Từ đứng trên vọng gác nhìn ra phía chiến tuyến im lìm bất thường. "Con không tin quân Trịnh sẽ chịu rút lui dễ dàng như vậy."

"Ta cũng nghĩ vậy." Đào Duy Từ đáp, ánh mắt xa xăm nhìn về phía bờ bắc sông Gianh. "Và ta có linh cảm rằng, bất cứ điều gì Vô Danh Tông đang mưu tính, cũng sẽ không tách rời khỏi diễn biến của cuộc chiến này. Chúng ta cần chuẩn bị cho cả hai mặt trận cùng một lúc."

[1] chi tiết về gia đình Đào Duy Từ trước năm 1627, bao gồm giai đoạn hoạt động trong đoàn hát tuồng, phần lớn không còn tư liệu chi tiết trong chính sử [CHƯA KIỂM]; nội dung cụ thể trong chương này là hư cấu.