Ba ngày trước khi đoàn ngựa của Trần Đức Hòa đi ngang phiên chợ, một thanh niên áo vải ngắn, vai đeo một bọc hành lý cũ sờn, bước vào chợ huyện với dáng đi chậm rãi của kẻ không vội tới đâu. Anh tên Nguyễn Hữu Tiến, hai mươi lăm tuổi, quê ở Tĩnh Gia, Thanh Hóa, cùng một vùng đất với Đào Duy Từ, dù hai người chưa từng gặp mặt, chưa từng nghe tên nhau.

Tiến rời quê từ năm mười tám tuổi, sau khi cha anh, một người từng theo nghiệp võ trong quân ngũ, nay đã giải ngũ vì vết thương cũ tái phát mỗi khi trở trời, qua đời. Anh học được của cha vài thế võ cơ bản, rồi tự mài giũa thêm suốt bảy năm lang bạt khắp các vùng đất từ Thanh Hóa vào tới Thuận Quảng, vừa làm thuê kiếm sống, vừa học lỏm bất cứ chiêu thức nào anh thấy có ích, một cú xoay người của người gánh nước tránh vấp ngã, một thế đứng vững của người thợ rèn khi quai búa, một chiêu tay không của một lão võ sư già dạy miễn phí cho trẻ con nghèo ở một ngôi chùa ven đường. Ghép lại tất cả, anh tự đặt cho bộ võ mình đang luyện một cái tên không chính thức: Lãng Nhân Quyền, quyền pháp của kẻ lang thang, không thầy dạy trọn vẹn, không môn phái đứng sau, chỉ có kinh nghiệm sống còn tích lũy dọc đường.

Phiên chợ hôm ấy đông đúc hơn thường lệ vì trùng ngày họp chợ lớn, người mua kẻ bán chen chúc dọc hai bên đường, tiếng rao hàng, tiếng mặc cả rộn ràng khắp nơi. Giữa cảnh náo nhiệt đó, một con ngựa thồ hàng bỗng nổi chứng hoảng loạn, có lẽ vì bị ong đốt hay giẫm phải vật gì nhọn, rồi hí lên chói tai và lồng lên, kéo theo cả gánh hàng gốm sứ đổ ầm xuống đất, mảnh vỡ văng tung tóe khắp mặt đường. Đám đông dạt ra hai bên hoảng hốt, tiếng la hét vang lên khắp nơi. Một đứa trẻ chừng năm, sáu tuổi, mải nhặt một viên kẹo rơi ra từ gánh hàng gần đó, không kịp tránh, đứng chết trân ngay trước đường ngựa lồng đang lao tới, hai tay ôm chặt lấy viên kẹo như thể đó là thứ quan trọng nhất trên đời lúc này.

Nguyễn Hữu Tiến không kịp nghĩ. Anh lao người tới, hai chân đảo nhanh sang một bên theo thế Lục Bình Trôi, thân pháp né tránh mềm dẻo anh học được từ cách một người chèo đò tránh sóng lớn, luồn qua sát bên hông con ngựa đang lồng, một tay chụp lấy đứa trẻ kéo giật sang bên, tay kia với lấy dây cương đang buông thõng, giật mạnh xuống đúng lúc con ngựa chuẩn bị tung vó sau.

Con ngựa khựng lại nửa nhịp vì lực giật bất ngờ. Nguyễn Hữu Tiến lập tức chuyển sang thế Rễ Đa Bám Đất, hạ thấp trọng tâm, hai chân bám chặt xuống nền đất chợ lởm chởm đá dăm, hai tay ghì chặt dây cương bằng toàn bộ sức nặng cơ thể. Con ngựa giãy giụa thêm vài nhịp, hí lên đầy phẫn nộ, nhưng cuối cùng cũng chịu đứng yên, hông ướt đẫm mồ hôi, hai lỗ mũi phập phồng.

Đám đông vỗ tay rầm rộ, có người chạy lại đỡ lấy đứa trẻ đang khóc thét trong tay Tiến, có người xúm vào hỏi han xem anh có bị thương chỗ nào không. Nguyễn Hữu Tiến chỉ cười nhẹ, xoa đầu đứa trẻ một cái rồi lùi lại, không muốn thu hút thêm sự chú ý.

"Cậu học võ ở đâu mà giỏi vậy?" Một bà bán rau đứng gần đó hỏi, giọng đầy thán phục.

"Học lỏm dọc đường thôi, thưa bà." Tiến đáp, giọng khiêm tốn thật lòng chứ không phải khách sáo. "May là hôm nay con ngựa không tệ tới mức không cản được."

Người chủ gánh gốm sứ, thấy hàng mình vỡ tan tành, ban đầu định trách cứ ai đó, nhưng nhìn cảnh Tiến vừa cứu đứa trẻ thì đành nuốt lời oán trách vào trong, chỉ thở dài ngồi thụp xuống lượm lại vài món còn lành lặn. Tiến áy náy, móc trong bọc hành lý ra mấy đồng tiền ít ỏi mình dành dụm được, dúi vào tay người chủ gánh dù ông ta xua tay từ chối mãi.

"Cậu vừa cứu con tôi, sao còn phải đền tiền cho tôi." Người cha của đứa trẻ, đứng cạnh đó, chen vào nói, giọng vẫn còn run vì chưa hết sợ. "Để tôi đền cho ông ấy mới phải."

Tiến chỉ cười, lắc đầu, không muốn tranh cãi thêm về chuyện tiền bạc trước đám đông đang dồn hết sự chú ý vào mình. Anh giúp người chủ ngựa buộc lại dây cương cẩn thận, phụ dọn dẹp một phần đống gốm sứ vỡ dù không phải lỗi của mình, rồi lặng lẽ rời khỏi đám đông đang còn xôn xao bàn tán, tìm một góc quán nước vắng để ngồi nghỉ, gọi một bát chè xanh rẻ tiền, thứ xa xỉ hiếm hoi anh tự cho phép mình sau một phen vừa tốn sức vừa tốn của.

Anh không biết rằng chỉ vài bàn cách đó, một người đàn ông trung niên mặc áo thầy đồ giản dị, đang ngồi nhấm nháp chén trà, đã quan sát trọn vẹn màn cứu người vừa rồi từ đầu tới cuối, không phải với ánh mắt thán phục như đám đông xung quanh, mà với ánh mắt của một người đang cân nhắc, đánh giá, và ghi nhớ.

[1] Nguyễn Hữu Tiến (~1602–1666), cùng quê Tĩnh Gia, Thanh Hóa với Đào Duy Từ, sau này trở thành con rể ông và một danh tướng của chúa Nguyễn, chi tiết thời trẻ lang bạt và bộ võ tự luyện trong chương này là hư cấu, dựng trên khoảng trống sử liệu 1627–1631 trước khi ông được ghi nhận chính thức.